Iran qysqa ýaqyt ishinde AQSh-tyń aldyn qalai orap ketti?

Iran qysqa ýaqyt ishinde AQSh-tyń aldyn qalai orap ketti?
Foto: Ult.kz kollajy

Iran AQSh-pen aradaǵy qysqa merzimdi teńizdegi shielenisti báseńdetý kezeńin tiimdi paidalanyp, Aziia elderine shamamen 6 milliard dollardyń munaiyn eksporttaǵan. Sarapshylardyń baǵalaýynsha, osy aralyqta elden 70 million barrelge jýyq munai jóneltilgen, dep habarlaidy ult.kz.

Energetika naryǵyn baqylaityn halyqaralyq sarapshylardyń málimetinshe, eksportqa daiyn turǵan 20-ǵa jýyq irandyq sýpertanker shekteýler ýaqytsha jeńildegen sátte birden teńizge shyqqan. Júkterdiń basym bóligi Qytai bastaǵan Shyǵys Aziia memleketterine baǵyttalǵan.

Maýsym aiynyń sońynan bastap spýtniktik baqylaý júieleri Malaiziianyń shyǵysyndaǵy teńiz aimaǵyna birneshe alyp tankerdiń shoǵyrlanǵanyn tirkegen. Alǵashqylardyń qatarynda Diuna, Hero 2 jáne Sonia 1 kemeleri bolsa, keiin olarǵa Stream tankeri qosylǵan.

Zertteýde aitylǵandai, AQSh qysymdy qaita kúsheitip, Iran munaiynyń eksportyna shekteýler engizgen jaǵdaida mundai kólemdegi tabys Tegeran úshin asa mańyzdy sanalady.

Munaidy ótkizý úshin Iran burynnan qoldanylyp kele jatqan logistikalyq shemalardy qaita iske qosqan. Tankerler aldymen Malaiziia aýmaǵynan tys ornalasqan arnaiy teńiz reidine barady. Bul aimaq Parsy shyǵanaǵy men Qytai arasyndaǵy negizgi tranzittik núktelerdiń biri sanalady.

Dál osy jerde munai bir kemeden ekinshi kemege quiylady. Kóp jaǵdaida qabyldap alatyn kemeler basqa elderdiń týyn paidalanady jáne qozǵalysyn baqylaýǵa múmkindik beretin avtomatty sáikestendirý júielerin ádeii óshirip tastaidy. Sonyń arqasynda naqty baǵytty baqylaý aitarlyqtai qiyndaidy.

Malaiziia mańynda qaita tieýden ótken munai keiin Qytaidyń Shandýn provintsiiasyndaǵy táýelsiz munai óńdeý zaýyttaryna jetkiziledi.

Bul kásiporyndar irandyq shikizatty halyqaralyq naryq baǵasynan tómen qunmen satyp alyp, esep aiyrysýdy dollarsyz júie arqyly, negizinen iýanmen júrgizedi.

Sarapshylardyń pikirinshe, dál osy kópsatyly logistikalyq jeli AQSh-tyń baqylaý organdaryna munaidyń naqty qozǵalysyn anyqtaýdy qiyndatady. Nátijesinde sanktsiialardy tolyq kólemde iske asyrý múmkin bolmai otyr.

Energetika naryǵyn zertteýshiler Irannyń ashylǵan múmkindikti óte jyldam paidalanǵanyn atap ótedi.

17 maýsymda AQSh-pen aradaǵy shielenisti ýaqytsha tómendetý jónindegi kelisim jasalǵannan keiin Chabahar porty men Parsy shyǵanaǵyndaǵy terminaldarda aldyn ala tielip turǵan tankerler birden Úndi muhity arqyly Shyǵys Aziia baǵytyna bet alǵan.

Bul kemeler halyqaralyq sarapshylar arasynda «kóleńkeli flot» nemese «eles flot» degen ataýmen belgili. Olar Ormýz buǵazyn ainalyp ótetin Chabahar baǵytyn paidalaný arqyly eksport kólemin birneshe jyldyń ishindegi eń joǵary deńgeige deiin jetkizgen.

Tankerlerdiń qozǵalysyn baqylaityn júielerdiń sońǵy málimetine sáikes, maýsymnyń ekinshi jartysynda Iran Qytai baǵytyna shamamen 50 million barrel munai men gaz kondensatyn jóneltken.

Mundai kórsetkish sońǵy jyldardaǵy rekordtyq deńgei retinde baǵalanyp otyr. Sarapshylardyń aitýynsha, bul kólem Irannyń Qytaiǵa buryn bir ai ishinde eksporttaityn munai mólsherine shamalas. Buǵan deiin mundai kórsetkishter áskeri shielenis kúsheimei turǵan kezeńde ǵana tirkelgen.