Qazaqstan Expo-2017 kóremesin ótkizý mártebesine 2012 jyly qarasha aiynyń aiaǵynda ie boldy. Elbasy Nursultan Nazarbaev atalmysh kórmeniń el ekonomikasyn damytýdy jańa kezeńge shyǵaryp, tehnologiialyq artta qalýdy eńserýine jáne energiianyń eklologiialyq kózderin paidalanýǵa kóshýine úlken serpin beretinin atap ótti. Atalǵan máselelerdi bolashaqta júzege asyrý úshin jasalyp jatqan is-áreketter az da bolsa óz nátijesin berýde.
Alaida kórmeni uiymdastyrýǵa ketken shyǵyn kóleminiń turaqty túrde artýy kópshilik pen sybailas jemqorlyqpen kúres mekemesiniń nazaryn aýdartty. 2015 jyldyń maýsym aiynda basqarma basshysy Talǵat Ermegiiaev úi qamaýyna alynǵan bolatyn. Sotqa deiingi zertteý nátijiesi jemqorlyq qylmysyna 24 adam qatysyp, memleket biýdjetine 10 mlrd teńgedei shyǵyn ákelgenin kórsetti. Basqarma basshysy qamaýǵa alynǵanan keiin Nazarbev sharany uiymdastyrý máselelerin synǵa aldy. Elbasy Qazaqstan áli de birde-bir elmen kórmege qatysý jóninde kelisim-shartqa otyrmaǵanyn jáne jergilikti merdigerlerdiń aýqymdy jobadan tys qalýynyń basty sebebi ulttyq kompaniianyń basqarý júiesiniń durys qurylmaýynda ekenin naqty kórsetti.
Memleket basshysy tamyz aiynda jeti jyl Almaty qalasy ákimi qyzmetinde bolǵan Ahmetjan Esimovty «Astana EKSPO-2017» basqarma basshysy etip taǵaiyndady. Bul sheshimdi joǵary qyzmettegi sheneýnikter talqyǵa salmady. Sarapshylar kelesi jyldyń jaz aiynda ótetin sharany oidaǵydai uiymdastyra alatyn, qiyn jaǵdaida turǵan jobaǵa jaqsy menedjer bola alatyn adam kerektigin alǵa tartty.
Halyqaralyq kórmeler biýrosynyń basshysy kompaniia tóraǵasynyń ózgerýine alańdaýshylyq bildirgen edi, alaida Nazarbaevpen bolǵan kezdesýden keiin Qazaqstannyń kórmeni uiymdastyrý isine bar kúshin salatynyna senimdi boldy.
Esimov kompaniia basshylyǵy oryntaǵyna otyrǵanan keiin EKSPO qurylys nysandarynyń quny 22 mlrd teńgege qysqarǵanyn málimdedi. Sonymen qatar, kompaniianyń qurylymyn qaita jasaqtap, qajetsiz dep tanylǵan hám bir birine uqsas departamentterdi taratyp, basqarma basshylarynyń da sanyn azaitty.
Esimovtyń málimdeýinshe, bul qadam arqyly qordaǵy jyldyq jalaqy 150 mln teńgege qysqartyldy. Qarashada ulttyq kompaniia basqarmasy shyǵyndy 56 mlrd teńgege qysqartyp, Elbasy Nursultan Ábishuly atap ótken basty máselelerdiń biri - qazaqstandyq ónim sapasynyń tómendiginiń sheshimin tabýǵa kóńil bóldi.
Kompaniia 10 aimaqtaǵy otandyq 220 kásiporynmen birlese jumys jasap, olardyń tapsyrys kólemin 30 mlrd teńgege ulǵaitty.
Basshylyqtyń aýysqanyna jyl ótkenen keiin kompaniia usynǵan qorytyndy esep boiynsha, memleket qarjysy 131 mlrd teńge ońtailanyp, arhitektýra sapasy men fýnktsionalǵa eshqandai shyǵyn keltirilmedi.
Kompaniia sheteldik jáne jergilikti kásiporyndarmen 100 mln. eýro somasyndaǵy kelisim-sharttar men memorandýmdarǵa qol qoiǵan. Sonymen qatar, elge 244 mlrd teńge investitsiia tartqan. Josparǵa sáikes 18 halyqaralyq uiymnan bólek, 100 eldiń 98-i kórmege qatysatyndaryn rastaǵan. Investitsiialyq jobalardyń iske qosylýymen 5300 jumys oryny ashyldy. Kórmeni uiymdastyrýǵa týra jáne janama 46 myń adam tartyldy. Onymen qosa, kompaniia 283 otandyq kásiporynmen bailanys ornatyp, olarmen 41,7 mlrd teńgege kelisim jasady.
Saiasatker Edýard Poletaev “Ulttyq kompaniianyń basqarýshy quramynyń ózgerýi kórme daiyndyǵyna oń áserin tigizdi” dep esepteidi. Onyń oiynsha, kórme qazir saiasi álemniń basty nazarynda.
«Ulttyq kompaniia jumysynyń ilgerilep, burynǵy basqarýshylary tusyndaǵy dárejesiniń jaqsara túsýi kezdeisoqtyq emes. Úlken ózgerister Ahmetjan Esimovtyń kelýimen bastaldy», - deidi ol.
Al, saiasatker Marat Shibutovtyń aitýy boiynsha, EKSPO-nyń jańa quramy burynǵysynan eki ese artyq jumys jasap, keshegi olqylyqtardyń ornyn toltyrýda. Onyń oiynsha, Ulttyq kompaniianyń jańa menedjmenti ushyraǵan basqarýdaǵy negizgi qiyndyqtar jergilikti merdiger uiymdardyń kóbeiýinen bolǵan. Odan ózge – ýaqytynda durys igerilmegen qarajatty únemmen paidalaný da óz qiyndyǵyn tigizip otyr.
Poletaev “Ermegiiaev isi”-nen soń - qoǵamnyń ár nársege senimsizdikpen hám syn kózben qaraityn bóligi jobanyń tabysqa jeterine odan beter kúmándana túskenimen, kóp utyla qoimady dep esepteidi. Óitkeni joba el ishinde ǵana bedeline azdaǵan nuqsan keltirip aldy. Al oǵan negizinen syrtqy shetel investorlarynyń qomaqty qarjysy tartylǵanyn eskerer bolsaq, jaǵdai – birqalypty. «Osy turǵydan qarasaq, «Ermegiiaev isi» sheteldik BAQ-ta talqyǵa túsip, EKSPO máselesi úlken rezonans týdyrmady», - deidi ol.
Onymen qosa, Marat Shibutovtyń aitýynsha, qurylys jumystary 2-3 aiǵa kesheýildeýi múmkin. Óitkeni Ermegiiavtyń sotynyń uzaqqa sozylýyna bailanysty kompaniiada biraz ýaqyt boiy menedjment júiesi tolyqqandy jumys jasamaǵan. Ol: « Jalpy alǵanda, qarjy jaǵyn qalypqa keltirip, áli de paida kórýge bolady. Sebebi qurylys nysandary kompaniia qaramaǵynda qala beredi jáne demeýshilerden aqsha túsip, keibir investitsiialardyń kómegi bolady», - deidi.
Poletaev bolsa, joba imidjine áli de kóp kóńil bólý qajet. Mundaǵy abyroiǵa nuqsan keltirmeitin eń negizgi qural – ol barlyq uiymdastyrý sharasyn retke keltirip, jumystardy ýaqytynda aiaqtaý. «Kórmeniń bastalýy jaqyndaǵan saiyn buryn asa baiqala qoimaǵan olqylyqtarǵa kóz túsip jatyr. Bilet satý júiesin iske qosqanda, onyń reseilik uiymǵa qatysy bar ekenin anyqtaldy. Bul da lezde synǵa ushyrap, shý týdyrdy», - deidi ol. Degenmen daiyndyqtyń qazirgi ekpinin ol jaqsy dep esepteidi. Poletaev: «Kórmege joǵary jaqtyń kóńili aýyp, is shapshańdai túsken soń kóp qulazýdyń qajeti joq. Barlyǵy óz ýaqytynda aiaqtalyp, asa úlken kemshilikter bola qoimaidy degen úmit basym» dep, óz oiyn naqtylai tústi.
Dmitrii Mazorenko, Vlast
Ult portaly
