قازاقستان Expo-2017 كٶرەمەسٸن ٶتكٸزۋ مەرتەبەسٸنە 2012 جىلى قاراشا ايىنىڭ اياعىندا يە بولدى. ەلباسى نۇرسۇلتان نازارباەۆ اتالمىش كٶرمەنٸڭ ەل ەكونوميكاسىن دامىتۋدى جاڭا كەزەڭگە شىعارىپ, تەحنولوگييالىق ارتتا قالۋدى ەڭسەرۋٸنە جەنە ەنەرگييانىڭ ەكلولوگييالىق كٶزدەرٸن پايدالانۋعا كٶشۋٸنە ٷلكەن سەرپٸن بەرەتٸنٸن اتاپ ٶتتٸ. اتالعان مەسەلەلەردٸ بولاشاقتا جٷزەگە اسىرۋ ٷشٸن جاسالىپ جاتقان ٸس-ەرەكەتتەر از دا بولسا ٶز نەتيجەسٸن بەرۋدە.
الايدا كٶرمەنٸ ۇيىمداستىرۋعا كەتكەن شىعىن كٶلەمٸنٸڭ تۇراقتى تٷردە ارتۋى كٶپشٸلٸك پەن سىبايلاس جەمقورلىقپەن كٷرەس مەكەمەسٸنٸڭ نازارىن اۋدارتتى. 2015 جىلدىڭ ماۋسىم ايىندا باسقارما باسشىسى تالعات ەرمەگيياەۆ ٷي قاماۋىنا الىنعان بولاتىن. سوتقا دەيٸنگٸ زەرتتەۋ نەتيجيەسٸ جەمقورلىق قىلمىسىنا 24 ادام قاتىسىپ, مەملەكەت بيۋدجەتٸنە 10 ملرد تەڭگەدەي شىعىن ەكەلگەنٸن كٶرسەتتٸ. باسقارما باسشىسى قاماۋعا الىنعانان كەيٸن نازاربەۆ شارانى ۇيىمداستىرۋ مەسەلەلەرٸن سىنعا الدى. ەلباسى قازاقستان ەلٸ دە بٸردە-بٸر ەلمەن كٶرمەگە قاتىسۋ جٶنٸندە كەلٸسٸم-شارتقا وتىرماعانىن جەنە جەرگٸلٸكتٸ مەردٸگەرلەردٸڭ اۋقىمدى جوبادان تىس قالۋىنىڭ باستى سەبەبٸ ۇلتتىق كومپانييانىڭ باسقارۋ جٷيەسٸنٸڭ دۇرىس قۇرىلماۋىندا ەكەنٸن ناقتى كٶرسەتتٸ.
مەملەكەت باسشىسى تامىز ايىندا جەتٸ جىل الماتى قالاسى ەكٸمٸ قىزمەتٸندە بولعان احمەتجان ەسٸموۆتى «استانا ەكسپو-2017» باسقارما باسشىسى ەتٸپ تاعايىندادى. بۇل شەشٸمدٸ جوعارى قىزمەتتەگٸ شەنەۋنٸكتەر تالقىعا سالمادى. ساراپشىلار كەلەسٸ جىلدىڭ جاز ايىندا ٶتەتٸن شارانى ويداعىداي ۇيىمداستىرا الاتىن, قيىن جاعدايدا تۇرعان جوباعا جاقسى مەنەدجەر بولا الاتىن ادام كەرەكتٸگٸن العا تارتتى.
حالىقارالىق كٶرمەلەر بيۋروسىنىڭ باسشىسى كومپانييا تٶراعاسىنىڭ ٶزگەرۋٸنە الاڭداۋشىلىق بٸلدٸرگەن ەدٸ, الايدا نازارباەۆپەن بولعان كەزدەسۋدەن كەيٸن قازاقستاننىڭ كٶرمەنٸ ۇيىمداستىرۋ ٸسٸنە بار كٷشٸن سالاتىنىنا سەنٸمدٸ بولدى.
ەسٸموۆ كومپانييا باسشىلىعى ورىنتاعىنا وتىرعانان كەيٸن ەكسپو قۇرىلىس نىساندارىنىڭ قۇنى 22 ملرد تەڭگەگە قىسقارعانىن مەلٸمدەدٸ. سونىمەن قاتار, كومپانييانىڭ قۇرىلىمىن قايتا جاساقتاپ, قاجەتسٸز دەپ تانىلعان ھەم بٸر بٸرٸنە ۇقساس دەپارتامەنتتەردٸ تاراتىپ, باسقارما باسشىلارىنىڭ دا سانىن ازايتتى.
ەسٸموۆتىڭ مەلٸمدەۋٸنشە, بۇل قادام ارقىلى قورداعى جىلدىق جالاقى 150 ملن تەڭگەگە قىسقارتىلدى. قاراشادا ۇلتتىق كومپانييا باسقارماسى شىعىندى 56 ملرد تەڭگەگە قىسقارتىپ, ەلباسى نۇرسۇلتان ەبٸشۇلى اتاپ ٶتكەن باستى مەسەلەلەردٸڭ بٸرٸ - قازاقستاندىق ٶنٸم ساپاسىنىڭ تٶمەندٸگٸنٸڭ شەشٸمٸن تابۋعا كٶڭٸل بٶلدٸ.
كومپانييا 10 ايماقتاعى وتاندىق 220 كەسٸپورىنمەن بٸرلەسە جۇمىس جاساپ, ولاردىڭ تاپسىرىس كٶلەمٸن 30 ملرد تەڭگەگە ۇلعايتتى.
باسشىلىقتىڭ اۋىسقانىنا جىل ٶتكەنەن كەيٸن كومپانييا ۇسىنعان قورىتىندى ەسەپ بويىنشا, مەملەكەت قارجىسى 131 ملرد تەڭگە وڭتايلانىپ, ارحيتەكتۋرا ساپاسى مەن فۋنكتسيونالعا ەشقانداي شىعىن كەلتٸرٸلمەدٸ.
كومپانييا شەتەلدٸك جەنە جەرگٸلٸكتٸ كەسٸپورىندارمەن 100 ملن. ەۋرو سوماسىنداعى كەلٸسٸم-شارتتار مەن مەموراندۋمدارعا قول قويعان. سونىمەن قاتار, ەلگە 244 ملرد تەڭگە ينۆەستيتسييا تارتقان. جوسپارعا سەيكەس 18 حالىقارالىق ۇيىمنان بٶلەك, 100 ەلدٸڭ 98-ٸ كٶرمەگە قاتىساتىندارىن راستاعان. ينۆەستيتسييالىق جوبالاردىڭ ٸسكە قوسىلۋىمەن 5300 جۇمىس ورىنى اشىلدى. كٶرمەنٸ ۇيىمداستىرۋعا تۋرا جەنە جاناما 46 مىڭ ادام تارتىلدى. ونىمەن قوسا, كومپانييا 283 وتاندىق كەسٸپورىنمەن بايلانىس ورناتىپ, ولارمەن 41,7 ملرد تەڭگەگە كەلٸسٸم جاسادى.
ساياساتكەر ەدۋارد پولەتاەۆ “ۇلتتىق كومپانييانىڭ باسقارۋشى قۇرامىنىڭ ٶزگەرۋٸ كٶرمە دايىندىعىنا وڭ ەسەرٸن تيگٸزدٸ” دەپ ەسەپتەيدٸ. ونىڭ ويىنشا, كٶرمە قازٸر ساياسي ەلەمنٸڭ باستى نازارىندا.
«ۇلتتىق كومپانييا جۇمىسىنىڭ ٸلگەرٸلەپ, بۇرىنعى باسقارۋشىلارى تۇسىنداعى دەرەجەسٸنٸڭ جاقسارا تٷسۋٸ كەزدەيسوقتىق ەمەس. ٷلكەن ٶزگەرٸستەر احمەتجان ەسٸموۆتىڭ كەلۋٸمەن باستالدى», - دەيدٸ ول.
ال, ساياساتكەر مارات شيبۇتوۆتىڭ ايتۋى بويىنشا, ەكسپو-نىڭ جاڭا قۇرامى بۇرىنعىسىنان ەكٸ ەسە ارتىق جۇمىس جاساپ, كەشەگٸ ولقىلىقتاردىڭ ورنىن تولتىرۋدا. ونىڭ ويىنشا, ۇلتتىق كومپانييانىڭ جاڭا مەنەدجمەنتٸ ۇشىراعان باسقارۋداعى نەگٸزگٸ قيىندىقتار جەرگٸلٸكتٸ مەردٸگەر ۇيىمداردىڭ كٶبەيۋٸنەن بولعان. ودان ٶزگە – ۋاقىتىندا دۇرىس يگەرٸلمەگەن قاراجاتتى ٷنەممەن پايدالانۋ دا ٶز قيىندىعىن تيگٸزٸپ وتىر.
پولەتاەۆ “ەرمەگيياەۆ ٸسٸ”-نەن سوڭ - قوعامنىڭ ەر نەرسەگە سەنٸمسٸزدٸكپەن ھەم سىن كٶزبەن قارايتىن بٶلٸگٸ جوبانىڭ تابىسقا جەتەرٸنە ودان بەتەر كٷمەندانا تٷسكەنٸمەن, كٶپ ۇتىلا قويمادى دەپ ەسەپتەيدٸ. ٶيتكەنٸ جوبا ەل ٸشٸندە عانا بەدەلٸنە ازداعان نۇقسان كەلتٸرٸپ الدى. ال وعان نەگٸزٸنەن سىرتقى شەتەل ينۆەستورلارىنىڭ قوماقتى قارجىسى تارتىلعانىن ەسكەرەر بولساق, جاعداي – بٸرقالىپتى. «وسى تۇرعىدان قاراساق, «ەرمەگيياەۆ ٸسٸ» شەتەلدٸك باق-تا تالقىعا تٷسٸپ, ەكسپو مەسەلەسٸ ٷلكەن رەزونانس تۋدىرمادى», - دەيدٸ ول.
ونىمەن قوسا, مارات شيبۇتوۆتىڭ ايتۋىنشا, قۇرىلىس جۇمىستارى 2-3 ايعا كەشەۋٸلدەۋٸ مٷمكٸن. ٶيتكەنٸ ەرمەگيياۆتىڭ سوتىنىڭ ۇزاققا سوزىلۋىنا بايلانىستى كومپانييادا بٸراز ۋاقىت بويى مەنەدجمەنت جٷيەسٸ تولىققاندى جۇمىس جاساماعان. ول: « جالپى العاندا, قارجى جاعىن قالىپقا كەلتٸرٸپ, ەلٸ دە پايدا كٶرۋگە بولادى. سەبەبٸ قۇرىلىس نىساندارى كومپانييا قاراماعىندا قالا بەرەدٸ جەنە دەمەۋشٸلەردەن اقشا تٷسٸپ, كەيبٸر ينۆەستيتسييالاردىڭ كٶمەگٸ بولادى», - دەيدٸ.
پولەتاەۆ بولسا, جوبا يميدجٸنە ەلٸ دە كٶپ كٶڭٸل بٶلۋ قاجەت. مۇنداعى ابىرويعا نۇقسان كەلتٸرمەيتٸن ەڭ نەگٸزگٸ قۇرال – ول بارلىق ۇيىمداستىرۋ شاراسىن رەتكە كەلتٸرٸپ, جۇمىستاردى ۋاقىتىندا اياقتاۋ. «كٶرمەنٸڭ باستالۋى جاقىنداعان سايىن بۇرىن اسا بايقالا قويماعان ولقىلىقتارعا كٶز تٷسٸپ جاتىر. بيلەت ساتۋ جٷيەسٸن ٸسكە قوسقاندا, ونىڭ رەسەيلٸك ۇيىمعا قاتىسى بار ەكەنٸن انىقتالدى. بۇل دا لەزدە سىنعا ۇشىراپ, شۋ تۋدىردى», - دەيدٸ ول. دەگەنمەن دايىندىقتىڭ قازٸرگٸ ەكپٸنٸن ول جاقسى دەپ ەسەپتەيدٸ. پولەتاەۆ: «كٶرمەگە جوعارى جاقتىڭ كٶڭٸلٸ اۋىپ, ٸس شاپشاڭداي تٷسكەن سوڭ كٶپ قۇلازۋدىڭ قاجەتٸ جوق. بارلىعى ٶز ۋاقىتىندا اياقتالىپ, اسا ٷلكەن كەمشٸلٸكتەر بولا قويمايدى دەگەن ٷمٸت باسىم» دەپ, ٶز ويىن ناقتىلاي تٷستٸ.
دميتريي مازورەنكو, Vلاست
ۇلت پورتالى
