Foto: egemen.kz
Eńbek adamy uǵymy keń maǵynada qoldanylatyn uǵym. Bul uǵym belgili bir salanyń, kásiptiń nemese ónerdiń damýyna janyn salyp, adal eńbegimen úles qosatyn adamdardy sipattaidy. Búgingi tańda "Eńbek adamy" beinesi qalai nasihattalyp jatyr?
Búginde Qazaqstan ekonomikasynyń túrli salalarynda 9,2 mln adam eńbek etip, eldiń damýyna óz úlesin qosyp júrgen bolsa, olardyń ishinde 7 mln adam (ekonomikada jumyspen qamtylǵandardyń jalpy sanynyń 75,9%) jaldamaly jumys isteidi eken. Olardyń óz eńbegine sai jalaqysyn alyp, kúnkórisin qamtamasyz etýi memlekettiń moinyndaǵy mindet, úlken jaýapkershilik. Mysalǵa Biylǵy jyldyń 2 toqsanynda bir ǵana Túrkistan oblysynda ortasha ataýly ailyq jalaqy 324 470 teńgeni quraǵan. Eldegi ailyq jalaqysynyń ortasha máni ótken jyldyń osy ýaqytymen salystyrǵanda 10,3%-ǵa ósti. Dese de Túrkistan oblysy jumyssyzdyq deńgeii boiynsha eldegi aldyńǵy qatardaǵy aimaqtardyń biri bolyp otyr. Degenmen de máseleniń ózektiligine qarai onyń sheshilý joldary da barynsha izdestirilip jatqan kórinedi.
Eńbek adamy degenimiz, eń aldymen, taza, adal jumys isteitin, óz eńbegin mańdai terimen tabatyn kisi. Ol óz isine janashyrlyqpen qaraidy jáne ony bar ynta-jigerimen oryndaidy.
«Eńbek adamy» ideologiia retinde júrgizilýi jastardy eńbekke baýlý máselesi Túrkistan oblysyn da ainalyp ótip jatqan joq. Atalǵan oblysta jastardy jumyspen qamtý jáne jumyssyz jastar sanyn azaitý boiynsha birqatar jumystar atqarylyp jatyr. Oblysta jastardy memlekettik baǵdarlamamen qamtý, jas kásipkerlerdi qoldaý, «Kásiptik baǵdar berý» boiynsha jumystar, «Serpin» baǵdarlamasyn nasihattaý, óńirdegi jastar saiasatyn damytý jáne tájiribe almasý maqsatynda jumystar júrgizilip jatqan kórinedi.
«Aýdan, qalalyq jastar resýrstyq ortalyqtarynda birshama jumystar atqaryldy. Ásirese, jumys júrgizý barysynda basty basymdyq jastardy jumyspen qamtý baǵytyna aýdaryldy. Basty maqsat – jumyssyz jastar sanyn azaitý. Osy maqsatta óńirde kásiptik bilimi joq jáne jumyssyz júrgen jastarǵa qoldaý kúsheitilip, jumysqa ornalastyrý boiynsha belsendi kómek kórsetilip, ózge de qoldaý sharalary qolǵa alynýy kerek. Aldaǵy ýaqytta NEET sanatyndaǵy jastar úlesin azaitý maqsatynda áleýmettik qoldaý, bilim alýǵa jáne jumysqa ornalasýǵa kómek kórsetý boiynsha júieli sharalar qabyldanýy tiis, – degen bolatyn Túrkistanda ótken jiyndardyń birinshde oblys ákiminiń orynbasary B. Tájibaev.
«Eńbek adamy» beinesin nasihattaýdyń mańyzy qandai?
Búgingi kúni arzan ataq, jeńil aqshanyń nasihaty qatty júrip, eldi elitetin sondai jarnamalar kóbeiip, alaiaqtardyń quryǵyna túsip jatqandar da, aýadan aqsha jasap jatqandar da barshylyq. Osyndaida memleketti shyn kóteretin, eldiń órkendeýine, qoǵamnyń damýyna úles qosatyn jel aqsha emes, jeńil jumys emes, eńbek jáne «eńbek – bárin de jeńbek» ekenin túsindirý, halyqqa nasihattaý, sanasyna sińirý mańyzdy bolyp turǵany ras. Ásirese áleýmettik jelide «haip» jasap tanymal bolamyn dep, ýaqytyn sarp etip jatqan bozbalalar men boijetkender men oiynqumarlyqtyń sońyna túsip, taǵdyryn tálki etip jatqan qanshama jasy da jasamysy da kóp ekeni jasyryn emes.
Osy máselelerdiń barlyǵyn eskere otyryp, «Eńbek adamy» beinesin nasihattaý jai sóz emes, ózekti másele, mańyzdy suraq ekenin túsinesiń.
Eńbek adamy tek aýyl sharýashylyǵynda, mal sharýashylyǵynda jumys isteitin adamdarmen shektelmeidi. Bul uǵym kez kelgen salada shyn júrekpen, adal eńbegimen jumys isteitin adamdarǵa qatysty qoldanylýy kerek. Jazýshy, akter, óner adamy nemese basqa da kásip ieleri bolsyn, eger olar óz isin shynaiy súiispenshilikpen jáne eńbekqorlyqpen atqarsa, olardy da eńbek adamy dep ataýǵa bolady.
Burynǵy keńes úkimeti kezinde eńbek adamy uǵymy keńinen qoldanylyp, ol kezde bul ataq úlken mártebege ie bolatyn. Táýelsiz Qazaqstan kezeńinde de bul uǵym óz mańyzyn joǵaltqan joq jáne búgingi kúnde de kez kelgen salada adal eńbek etetin, óz isine jaýapkershilikpen qaraityn adamdardy eńbek adamy dep qurmetteýge bolady jáne olar óz eńbegine sai eńbekaqysyn da alyp otyr.
“Biz qarapaiym eńbek adamyna qurmet kórsetýimiz kerek”
Qazaqstan Respýblikasynyń Prezidenti, memleket basshy Qasym-Jomart Toqaev Qazaqstan halqyna Joldaýynda kásibilik pen eńbekqorlyqtyń mańyzdylyǵyn ylǵi erekshe atap ótedi. Ol elimizdiń damýy úshin eńbekqor jáne kásibi mamandar qoǵamdaǵy eń joǵary deńgeide baǵalanýy kerek ekenin aitqan bolatyn. Memleket basshysy osyndai adamdar eldi gúldendirip, órkendetetinin basa aitty.
Prezidenttiń «Ádiletti memleket. Birtutas ult. Berekeli qoǵam» atty Joldaýynda eńbekqor adamnyń qadir-qasieti joǵary ekenin jáne olardy baǵaldaýymyz kerek ekenin aityp, elimiz solardyń arqasynda damyp jatqanyn aityp ótti.
«Elimizde eńbekqor adam, kásibi maman eń syily adam bolýǵa tiis. Osyndai azamattar memleketimizdi damytady. Men Ulttyq quryltaida jáne «Jastar rýhynyń» sezinde buǵan arnaiy toqtaldym. Biz qarapaiym eńbek adamyna qurmet kórsetýimiz kerek. Qandai kásippen ainalyssań da, ony sapaly atqarý mańyzdy. Jastar naqty bir mamandyqtyń qyr-syryn jetik bilýge umtylǵany jón. Óz salasynyń sheberine árdaiym suranys bolady. Óskeleń urpaq Qazaqstanda ǵana emes, ózge elderde básekege qabiletti bolýy kerek. Kórshi memlekettiń azamattary shetelge baryp, jumys talǵamai eńbek etip jatyr. Olar bizdiń elde de óte jaqsy tabys taýyp júr. Dál osyndai jandardan úlgi alý kerek. Shyn máninde, eń bastysy – adal eńbek. Biz muny jete túsinetin urpaq tárbieleýge tiispiz. Ideologiia jumysynda osyǵan basa mán bergen jón», – dedi prezident Qasym-Jomart Toqaev óz sózinde.
Prezidenttiń bul sózderi halyqty eńbekke jáne kásibi biliktilikti arttyrýǵa shaqyrýdyń mańyzdy bóligi bolyp tabylady.
Búginde Qazaqstanda «eńbek adamdary» qataryna kásipkerlerdi de jatqyzýǵa bolady. Olar óz eńbekterimen, talmai jumys isteý arqyly tabysqa jetip, ekonomikanyń mańyzdy qozǵaýshy kúshteriniń biri retinde tanylyp otyr. Kásipkerler óz isin damytyp, jańa jumys oryndaryn ashyp, ekonomikasynyń turaqty damýyna úles qosyp jatyr desek artyq aitpaǵanymyz bolar. Sondyqtan olardyń eńbegi men kásipkerlik belsendiligi qoǵam tarapynan joǵary baǵalanýy tiis. Qazaqstan Respýblikasy Strategiialyq josparlaý jáne reformalar agenttigine qarasty Ulttyq statistika biýrosynyń málimetteri boiynsha elimizde búginde 2,2 mln adam (ekonomikada jumyspen qamtylǵandardyń jalpy sanynyń 24,1%) ózin-ózi jumyspen qamtyǵan kórinedi. Kásipkerliktiń damýy eldegi orta jáne shaǵyn biznestiń órkendeýine yqpal etedi, ol óz kezeginde el ekonomikasyn kóterip, halyqty jumyspen qamtýǵa jáne óndiristiń damýyna úles qosady.
Táýelsiz Qazaqstanda Eńbek kúni 20 ret atap ótildi
Aita keteiik, Qazaqstanda eńbek kúni toilanady. Ol qyrkúiek aiynyń sońǵy jeksenbisi. Biyl kúzde elimizde eńbek kúnin 21-shi jyl atap ótkeli otyrmyz. Osy ataýly merekeni toilaýdyń negizgi maqsaty – eńbek ónimdiligin arttyryp, qarapaiym jumysshy mamandyqtardyń mártebesin kóterý bolyp otyr. Osymen qatar Qazaqstandaǵy jas azamattardy eńbekke baýlyp, olarǵa eńbektiń mańyzdylyǵyn túsindirý úshin de osy ataýly kúnniń máni zor. Osymen-aq eldegi eńbek adamynyń qalai baǵalanatyny, qandai qurmetke ie ekenin túsinýge bolatyn shyǵar.
Sonymen qatar taǵy bir aita ketetin jaiyt, el prezidenti jyl saiyn eńbek adamdaryn osy merekemen quttyqtap, óz tilegin joldaidy. Ol óz sózinde «Adal azamatqa» tán qasietter retinde eńbekqorlyq, iskerlik, jaýapkershilik, bilimpazdyq jáne jaqsydan úirený, jamannan jirený sekildi asyl qasietter atap ótip, osyndai qasietteri bar eńbek adamdary árdaiym qoǵamnyń nazarynda bolýy tiis, al jastar olardyń úlgisimen ómir súrýi kerek ekenin aitty.
«Bul – memleketimizdiń turaqty damýyna jasampaz isimen úles qosyp kele jatqan naǵyz eńbekqor jandardy ulyqtaýǵa arnalǵan mańyzdy mereke. Olar týǵan eldiń jarqyn bolashaǵy úshin kún saiyn tynbai eńbek etip, otanshyldyqtyń ozyq úlgisin kórsetip júr», -degen edi Qazaqstan Respýblikasy prezidenti Qasym-Jomart Toqaev azamattardy eńbek kúnimen quttyqtaýyndaǵy sózinde.
Qasym-Jomart Toqaev óz sózinde eger adam qandai da bir nátijege jetkisi kelse, tabysty, jasampaz bolǵysy keletin bolsa, ol mindetti túrde eńbekqor bolýy tiis ekenin aitady.
