Nur-Sultan qalasynda aqparattyq tehnologiialar salasyndaǵy quqyqbuzýshylyqtardyń aldyn alý, jolyn kesý jáne ashý maqsatynda «Anti-Fraud» jedel-aldyn alý sharasy ótkizildi, dep habarlaidy "Ult aqparat" Nur-Sultan qalasy politsiia basqarmasynyń baspasóz qyzmetine silteme jasap.
Ony ótkizý kezeńinde 25 kiberqylmys anyqtalǵan, olardyń basym bóligi – internet-alaiaqtyq. Atalǵan qylmys túrin jasaǵany úshin 8 tulǵa ustalǵan. Olardyń keltirgen shyǵyny 12 mln astam teńgeni quraǵan. Ustalǵandardyń úsheýi saittarda is júzinde bolmaǵan taýarlardy (avtobólshekter, kiim-keshek, uialy telefondar) satqan. Aldyn ala tólem jasaǵan adamdarǵa taýardy birneshe kúnniń ishinde úige deiin jetkizýdi ýáde etti. Alaida, aqsha aýdarylǵan soń, jarnamalaryn alyp tastap, uialy telefondaryn óshirip tastaǵan. Alaiaqtar jedel-aldyn alý sharalary kezinde anyqtalyp, ustaldy.
Basqa ustalǵan alaiaqtar sporttyq oiyndarǵa aqsha tigip, aqshany kóbeitýdi ýáde etken, alaida jábirlenýshilerden alynǵan aqshany óz qajettilikterine jumsap jibergen. Olar 50 epizod boiynsha kúdikti dep tanyldy.
Elordada telegram áleýmettik jelisinde júrgizýshi kýáligin 60 myń teńgege jasap berýdi ýáde etip, tólemdi bank kartochkasyna jasaýdy suraǵan 26 jasar er adam IR-meken-jai arqyly anyqtaldy.
Sondai-aq is-sharalardy ótkizý kezinde áleýmettik jelide óziniń qatysýymen bolǵan pornografiialyq materialdardy taratyp júrgen 18 jastaǵy er adam ustaldy. Atalǵan faktimen QR Qylmystyq kodeksiniń 311-baby boiynsha sot aldyndaǵy tergep-tekserý jumystary bastaldy, onyń uialy telefony alynyp, tiisti saraptamalar belgilengen.
Qalanyń 28 jastaǵy turǵyny jedel-izdeý sharalaryn ótkizý kezinde arnaiy tehnikalyq quraldarǵa jatqyzylýy múmkin shpiondyq qurylǵylardy satyp júrdi degen kúdikke ilindi. Odan 10 qurylǵy alyndy, bul rette qolynda arnaiy litsenziialyq qujattary bolmaǵan. Atalǵan fakti boiynsha QR Qylmystyq kodeksiniń 399-baby boiynsha qylmystyq is qozǵaldy.
Sonymen birge, elorda politsiiasynyń qyzmetkreleri kompiýterlik klýbtar, saýda ortalyqtarynda ǵalamtorda kámelettik jasqa tolmaǵandar men jasóspirimder arasynda zorlyq-zombylyq, óz-ózine qol jumsaý jáne zańǵa qaishy aqparattyń taratylýyn nasihattaýdyń aldyn alý boiynsha arnaiy reid sharalaryn júrgizip keledi. Sýitsid, pornografiialyq sipattaǵy zańǵa qaishy 43 internet-resýrs anyqtalyp, jabyldy. Turǵyndar arasynda áleýmettik jelilerde kiberalaiaqtyqtyń jańa ádisteri týraly eskertý jumystary júrgizilip, áleýmettik rolikter men býkletter salynyp keledi.
Internet-alaiaqtyqtyń eń kóp taralǵan túrleri:
Áleýmettik jeliler men saýda alańdarynda onlain-kelisimdermen bailanysty alaiaqtyq. Paidalanýshylar basqa jarnamalardaǵy taýar baǵalarynan áldeqaida tómen baǵalarǵa qyzyǵady, satýshy tikelei bailanysqa shyqpai, satyp alýshyny tezdetip, 100-paiyzdyq jeńildik jasatýǵa kóndiredi.
«olx.kz jetkizý» jalǵan qyzmetimen bailanysty alaiaqtyq. Satýshylarmen bailanysqan alaiaqtar satyp alýshynyń rólin oryndap, «olx.kz jetkizý» jańa qyzmetin paidalanýdy usynady. Ol úshin olar bank kartochkalarynyń rekvizitteri men JSN toltyrý siltemesin joldaidy. Is júzinde bul fishingtik silteme, al olx.kz saitynda jetkizý qyzmeti múldem joq. Alaiaqtar karta rekvizitterin kóshirip alyp, ondaǵy aqshany sheship alady.
Bank kartochkalarynan aqsha urlaýmen bailanysty alaiaqtyq. Qazaqstannyń eresek turǵyndarynyń derlik barlyǵynda bank kartochkalary bar, alaida karta rekvizitterin eshkimge berýge bolmaitynyn bári birdei bile bermeidi. Alaiaqtar olardy bilip alý úshin túrli áreketterge barady. Mysaly, karta ieleriniń abonenttik nómirlerine telefon soǵyp, ózderin bank qyzmetkerleri dep tanystyrady. Áńgime barysynda karta boiynsha jasalǵan alaiaqtyq áreketter týraly habarlap, senimge kirip alyp, alaiaqtyq áreketterdi boldyrmaý úshin SMS-qupiia sandy aitýdy suraidy. Alaida alaiaqtyqtyń qolyna sizdiń bank kartańyzdyń rekvizitteri men qupiia san túsken soń, birden aqshańyzdan aiyrylasyz.
Alaiaqtardan aldanyp qalmaý úshin, bank kall-ortalyqtarynyń resmi nómirlerine telefon soǵyp, aqparatty rastaý qajet ekenin eske salamyz. Beitanys adamdarǵa, sonyń ishinde bank qyzmetkerlerine bank kartochkalarynyń rekvizitterin habarlaýǵa bolmaidy. Bank qyzmetkerleriniń karta paidalanýshylaryna telefon soqpaityny jáne málimetter jinamaitynyn bilgen jón.
Eger siz internet arqyly taýar satyp alýdy sheshseńiz, aldyn ala tólem jasaýǵa asyqpańyz, taýardyń bar bolǵany men onyń sapasyna kóz jetkizý, sondai-aq internet-dúken týraly pikirlermen tanysyp ótý kerek. Satýshydan taýardy videobailanys arqyly kórsetýin surańyz.
