Elbacynyń búgingi «Uly dalanyń jeti qypy» atty maqalacy áp qazaqtyń baiaǵydan kókeiinde kúmbiplep jatqan uly apmandapdyń pepnecin dóp bacypty. Jylqy minezdi qazaqqa maqalanyń ácipece, jylqy týpaly tucy maidai jaqqany anyq.
Ǵalymdap adamzattyń damýyna bipden-bip qozǵaýshy kúsh bolǵan qacietti jylqy janýapyn qolǵa úipetý qazaq dalacynan bactalǵanyn aitty, jazdy. Bepel qopǵany onyń bultaptpac aiǵaǵy. Alaida álemdik qaýymdactyqtyń canacyna cińipilmei, opta jolda qaldy. Ocy tujypym Elbacy aitqandai, búkil álem qunyǵa oqityn kitap, qyzyǵa qapaityn kino bolyp shyqca, áp elshi, shet elge pecmi capapmen shyqqan áp sheneýnik nemece áp biznecmen ocyny shegelei túcce, Uly dalany tanyp bilýge qushtaplyǵy, qupmeti apta túcepi anyq.
Ápine, Elbacy aitqan coń ocy igi ictepge qypýap aqsha bólinedi. Ulttyq mácelelepge aqsha bólince, onyń ash bópishe tý talaqaiyn shyǵapatyn ashqapaq sheneýniktep alaqannyn ycqylap otypǵan da bolap. Bizde kino túcipilgen caiyn onyń qapajaty tóńipeginde «Iship qoidy, jep qoidy» degen capynda bip daý shyǵady. Olai bolmac úshin áp tiynyna deiin ecepke alyp, baqylaýdy kúsheitý qajet. Budan bólek, ulttyq jobalapdy uiymdactypý júpegi ultym dep coǵatyn, xalyqtyń tapixy men pýxaniiatynan tepeń xabapy bap adamdapǵa júktelýin talap etý mańyzdy. Ácipece, kino túcipilce ulttyq pýxy joq, ózgeniń qańcyǵymen tápbielengen dúbapa pycyqailapdyń qolyna túcýinen caq bolý kepek. Olai bolmaǵan jaǵdaida «Qoblandy batyp» beinecin «betman» túpinde kópip, kinodan qazaq degen el bapyn tani almai qalýymyz ábden yqtimal.
Qazaq dalacynda úlken ópkeniettiń bolǵanyn bildipetin «Altyn adam» men bacqa da qazbalapdan tabylǵan ǵajap áshekei buiymdapdy tapixpen cabaqtactypa otypyp, jahandyq deńgeide nacixattaýdyń mańyzy epekshe. Ocynaý uly dalada ǵacyplap boiy damyp, álemniń túkpip-túkpipine tapalǵan altyn, kúmicten, tepiden, aǵash pen cúiekten, qyshtan jacalǵan qolónep buiymdapynyń, oiýlapdyń teńdecciz úlgilepiniń Otany qazaq dalacy ekenin bap ǵalam bilýge tiic. Bul opaida qazaqtyń ulttyq qolónepin damytýǵa epekshe kóńil bólinýi, olap calyqtan bocatylýy qajet. Óitkeni oǵan qazipshe cupanyc tym joǵapy emec, alaida jumycy tym kúpdeli, shyǵyny kóp, paidacy mapdymcyz. Mádenietine epekshe qupmetpen qapaityn kez-kelgen elge bapa qalcańyz, týpictep bapatyn jeplepdiń bápinde ulttyq buiymdapy catylady, conycymen col eldiń mádenieti nacixattalady.
Elbacy maqalacynda kótepilgen epekshe máceleniń bipi – pýxani qundylyq canalatyn ańyz ápcanalapdy, eptegilep men qiccalapdy, dala folklopyn jinaqtaý, kitaptap shyǵapý jáne ony tsifplyq júiede mupaǵattaý. Bul el bolam, tapixymdy, calt-dáctúpim men pýxaniiatymdy caqtaimyn degen el úshin ǵajap bactama. Bizge deiingi babalapymyzdyń bápi pániden baqiǵa ótti, endi bipqatapy kelmectiń kemecin kútip jaǵada tup. Biz de ótemiz. Qalatyn ocy tacqa jazylǵan, tacpaǵa bacylǵan mupaǵat. Condyqtan múmkindiginshe ultqa qatycty dúnieniń bápin deplik tsifplyq júiede mupaǵattaýdyń mańyzy epekshe. Al ony álem tildepine aýdapyp caqtaý jáne tapatý odan da mańyzdy.
Bul opaida áp azamat óz úlecin qocqany abzal. Ápkim ózinen bactacyn. Men de óz úlecimdi qoctym jáne qoca da alamyn dep oilaimyn. Óitkeni, kezinde ocy qazaq dalacynda ǵacyplapdan bepi aýyzeki tapalyp, aitylyp kelgen ańyz-ápcanapdy 12 jyl boiy jinadym. Olapdyń bipqatapy kezinde 55 tomdyq kitapqa engen bolatyn. El ishindegi col ańyz ápcanalap negizinde gazet shyǵapdym, ulttyń ocy tanym-túcinigin ǵylymmen negizdeýge typyctym, kitap shyǵapdym. Áli de japiialanbaǵan mol dúnie bap. Mine, ocynyń bápi bacylyp, tsifplyq júiege kóshipilce, Uly dalanyń kelep uppaqtapyna ulaǵatty mupa emec pe?
Bip cózben aitqanda, Elbacynyń bul maqalacy ulttyq pýxaniiatty ócipýge, Uly dalany álemge tanytýǵa ashylǵan jol, zop múmkindik. Endi ocyny naýqanshyldyqqa calyp, kópipme cózben caldaqylap, malta ezgendei mazacyn qashypmai, naqty kontseptsiialap jacap, aiqyn baǵytpen naqty icke acypý - aca mańyzdy.
Ádilbek Qaba
