Foto: Ashyq derekkóz
Almaty qalasynda 2025 jyly demografiialyq ósim aitarlyqtai artty. «Azamattarǵa arnalǵan úkimet» memlekettik korporatsiiasynyń Almaty qalasy boiynsha filialynyń málimetinshe, megapoliste bir jyl ishinde 40 846 náreste dúniege kelgen. Onyń ishinde 300-ge jýyq egiz, al úsh otbasynda úshem sábi ómirge kelgeni tirkeldi, dep habarlaidy Ult.kz tilshisi.
Egizderdiń eń kóp týylýy Alataý aýdanynda baiqaldy. Bul aýdanda 62 egiz sábi dúniege kelgen. Odan keiin Túrksib aýdanynda – 45 egiz jáne 1 úshem, Naýryzbai aýdanynda – 42 egiz jáne 1 úshem tirkelip, aldyńǵy qatardan kórindi.
Sondai-aq Medeý aýdanynda 36 egiz jáne 1 úshem, Bostandyq aýdanynda 33 egiz, Áýezov aýdanynda 30 egiz, Almaly aýdanynda 27 egiz, al Jetisý aýdanynda 23 egiz sábi dúniege kelgen.
Egizderdiń erekshelikteri
Ǵalymdar egizderdi bir jumyrtqaly (identikt) jáne eki jumyrtqaly (dizigotaly) dep bóledi. Bir jumyrtqaly egizder genetikalyq turǵydan birdei bolyp keledi, biraq boiy, salmaǵy jáne minez-qulqy tolyqtai uqsamaidy. Eki jumyrtqaly egizder tuqym qýalaý arqyly paida bolýy múmkin jáne olardyń minez-qulqy ártúrli bolýy múmkin.
Poliarlyq egizder – sirek kezdesetin jaǵdai. Bir uryq bir jasýshadan ekige bólinip, tiri egizderge ainalýy múmkin. Ǵalymdar bul qubylystyń naqty mehanizmin áli tolyq túsindire almai otyr. Statistikalyq derekterge sáikes, ár 1000 júktiliktiń úsheýi bir jumyrtqaly egizge ákeledi. Keide ár jumyrtqany ár túrli ákeden uryqtandyrý jaǵdailary da tirkeledi.
Egizderdiń minez-qulqy bir-birinen ózgeshe bolady, biraq olar bir-birimen tyǵyz qarym-qatynasta bolady. Bul qubylysty psihologiia ǵylymy empatiia dep sipattaidy. Bir-biriniń oiy men sezimderin aldyn ala seziný – kezdeisoqtyq emes. Ǵalymdar bul qasietti ekstrasensorlyq qabiletpen shatastyrmaidy, sebebi egizder bir-birimen kóp ýaqyt ótkizgendikten, ózara aqparat almasý deńgeii joǵary bolady.
Demografiialyq jáne áleýmettik máni
Egizder men úshemder – qoǵam úshin erekshe qundylyq. Birden úsh nemese tórt náresteni ómirge ákelgen analarǵa kórsetiletin memlekettik qoldaý olardyń áleýmettik jaǵdaiyn jaqsartyp qana qoimai, demografiialyq ósimge de yqpal etedi. Qazirgi tańda jańa týǵan balaǵa beriletin birjolǵy járdemaqy mólsheri: birinshi, ekinshi jáne úshinshi balaǵa – 38 AEK, al tórtinshi jáne odan keiingi balalarǵa – 63 AEK. Egizder, úshem nemese tórtem týylǵan jaǵdaida, járdemaqy ár balaǵa jeke tólenedi.
Almaty qalasy sońǵy jyldary respýblika kóleminde egizderdiń dúniege kelý kórsetkishi boiynsha turaqty túrde aldyńǵy qatarda tur. Ǵylymi zertteýlerge súiensek, bul qubylystyń genetikalyq, biologiialyq jáne áleýmettik sebepteri bar. Egizder men úshemder – otbasy men qoǵam úshin erekshe baqyt, al olarǵa kórsetiletin durys qoldaý demografiiany damytýǵa qosymsha úles qosady.
Bala týýyn tirkeý
Aita ketý kerek, qazirgi tańda balanyń týýyn tirkeý birneshe tásil arqyly júzege asyrylady. Qyzmetti proaktivti formatta rásimdeýge bolady: bala dúniege kelgennen keiin bir táýlik ishinde ananyń telefon nómirine 1414 qysqa nómirinen qajetti derekterdi suratatyn quttyqtaý SMS-habarlama joldanady. Sonymen qatar, ekinshi deńgeili bankterdiń mobildi qosymshalary, elektrondy úkimet portaly jáne Halyqqa qyzmet kórsetý ortalyqtary arqyly da tirkeýge múmkindik bar.
Memleket tarapynan jańa týǵan balaǵa beriletin birjolǵy járdemaqy mólsheri de belgilengen. Birinshi, ekinshi jáne úshinshi balaǵa 38 ailyq eseptik kórsetkish (AEK), al tórtinshi jáne odan keiingi balalarǵa 63 AEK tólenedi. Egizder, úshem nemese tórtem dúniege kelgen jaǵdaida, járdemaqy ár balaǵa jeke-jeke qarastyrylady.
Aita keteiik, Almaty qalasy sońǵy jyldary respýblika kóleminde egizderdiń dúniege kelýi boiynsha joǵary kórsetkishterdi turaqty túrde saqtap keledi.
