فوتو: اشىق دەرەككٶز
الماتى قالاسىندا 2025 جىلى دەموگرافييالىق ٶسٸم ايتارلىقتاي ارتتى. «ازاماتتارعا ارنالعان ٷكٸمەت» مەملەكەتتٸك كورپوراتسيياسىنىڭ الماتى قالاسى بويىنشا فيليالىنىڭ مەلٸمەتٸنشە, مەگاپوليستە بٸر جىل ٸشٸندە 40 846 نەرەستە دٷنيەگە كەلگەن. ونىڭ ٸشٸندە 300-گە جۋىق ەگٸز, ال ٷش وتباسىندا ٷشەم سەبي ٶمٸرگە كەلگەنٸ تٸركەلدٸ, دەپ حابارلايدى Ult.kz تٸلشٸسٸ.
ەگٸزدەردٸڭ ەڭ كٶپ تۋىلۋى الاتاۋ اۋدانىندا بايقالدى. بۇل اۋداندا 62 ەگٸز سەبي دٷنيەگە كەلگەن. ودان كەيٸن تٷركسٸب اۋدانىندا – 45 ەگٸز جەنە 1 ٷشەم, ناۋرىزباي اۋدانىندا – 42 ەگٸز جەنە 1 ٷشەم تٸركەلٸپ, الدىڭعى قاتاردان كٶرٸندٸ.
سونداي-اق مەدەۋ اۋدانىندا 36 ەگٸز جەنە 1 ٷشەم, بوستاندىق اۋدانىندا 33 ەگٸز, ەۋەزوۆ اۋدانىندا 30 ەگٸز, المالى اۋدانىندا 27 ەگٸز, ال جەتٸسۋ اۋدانىندا 23 ەگٸز سەبي دٷنيەگە كەلگەن.
ەگٸزدەردٸڭ ەرەكشەلٸكتەرٸ
عالىمدار ەگٸزدەردٸ بٸر جۇمىرتقالى (يدەنتيكت) جەنە ەكٸ جۇمىرتقالى (ديزيگوتالى) دەپ بٶلەدٸ. بٸر جۇمىرتقالى ەگٸزدەر گەنەتيكالىق تۇرعىدان بٸردەي بولىپ كەلەدٸ, بٸراق بويى, سالماعى جەنە مٸنەز-قۇلقى تولىقتاي ۇقسامايدى. ەكٸ جۇمىرتقالى ەگٸزدەر تۇقىم قۋالاۋ ارقىلى پايدا بولۋى مٷمكٸن جەنە ولاردىڭ مٸنەز-قۇلقى ەرتٷرلٸ بولۋى مٷمكٸن.
پوليارلىق ەگٸزدەر – سيرەك كەزدەسەتٸن جاعداي. بٸر ۇرىق بٸر جاسۋشادان ەكٸگە بٶلٸنٸپ, تٸرٸ ەگٸزدەرگە اينالۋى مٷمكٸن. عالىمدار بۇل قۇبىلىستىڭ ناقتى مەحانيزمٸن ەلٸ تولىق تٷسٸندٸرە الماي وتىر. ستاتيستيكالىق دەرەكتەرگە سەيكەس, ەر 1000 جٷكتٸلٸكتٸڭ ٷشەۋٸ بٸر جۇمىرتقالى ەگٸزگە ەكەلەدٸ. كەيدە ەر جۇمىرتقانى ەر تٷرلٸ ەكەدەن ۇرىقتاندىرۋ جاعدايلارى دا تٸركەلەدٸ.
ەگٸزدەردٸڭ مٸنەز-قۇلقى بٸر-بٸرٸنەن ٶزگەشە بولادى, بٸراق ولار بٸر-بٸرٸمەن تىعىز قارىم-قاتىناستا بولادى. بۇل قۇبىلىستى پسيحولوگييا عىلىمى ەمپاتييا دەپ سيپاتتايدى. بٸر-بٸرٸنٸڭ ويى مەن سەزٸمدەرٸن الدىن الا سەزٸنۋ – كەزدەيسوقتىق ەمەس. عالىمدار بۇل قاسيەتتٸ ەكستراسەنسورلىق قابٸلەتپەن شاتاستىرمايدى, سەبەبٸ ەگٸزدەر بٸر-بٸرٸمەن كٶپ ۋاقىت ٶتكٸزگەندٸكتەن, ٶزارا اقپارات الماسۋ دەڭگەيٸ جوعارى بولادى.
دەموگرافييالىق جەنە ەلەۋمەتتٸك مەنٸ
ەگٸزدەر مەن ٷشەمدەر – قوعام ٷشٸن ەرەكشە قۇندىلىق. بٸردەن ٷش نەمەسە تٶرت نەرەستەنٸ ٶمٸرگە ەكەلگەن انالارعا كٶرسەتٸلەتٸن مەملەكەتتٸك قولداۋ ولاردىڭ ەلەۋمەتتٸك جاعدايىن جاقسارتىپ قانا قويماي, دەموگرافييالىق ٶسٸمگە دە ىقپال ەتەدٸ. قازٸرگٸ تاڭدا جاڭا تۋعان بالاعا بەرٸلەتٸن بٸرجولعى جەردەماقى مٶلشەرٸ: بٸرٸنشٸ, ەكٸنشٸ جەنە ٷشٸنشٸ بالاعا – 38 اەك, ال تٶرتٸنشٸ جەنە ودان كەيٸنگٸ بالالارعا – 63 اەك. ەگٸزدەر, ٷشەم نەمەسە تٶرتەم تۋىلعان جاعدايدا, جەردەماقى ەر بالاعا جەكە تٶلەنەدٸ.
الماتى قالاسى سوڭعى جىلدارى رەسپۋبليكا كٶلەمٸندە ەگٸزدەردٸڭ دٷنيەگە كەلۋ كٶرسەتكٸشٸ بويىنشا تۇراقتى تٷردە الدىڭعى قاتاردا تۇر. عىلىمي زەرتتەۋلەرگە سٷيەنسەك, بۇل قۇبىلىستىڭ گەنەتيكالىق, بيولوگييالىق جەنە ەلەۋمەتتٸك سەبەپتەرٸ بار. ەگٸزدەر مەن ٷشەمدەر – وتباسى مەن قوعام ٷشٸن ەرەكشە باقىت, ال ولارعا كٶرسەتٸلەتٸن دۇرىس قولداۋ دەموگرافييانى دامىتۋعا قوسىمشا ٷلەس قوسادى.
بالا تۋۋىن تٸركەۋ
ايتا كەتۋ كەرەك, قازٸرگٸ تاڭدا بالانىڭ تۋۋىن تٸركەۋ بٸرنەشە تەسٸل ارقىلى جٷزەگە اسىرىلادى. قىزمەتتٸ پرواكتيۆتٸ فورماتتا رەسٸمدەۋگە بولادى: بالا دٷنيەگە كەلگەننەن كەيٸن بٸر تەۋلٸك ٸشٸندە انانىڭ تەلەفون نٶمٸرٸنە 1414 قىسقا نٶمٸرٸنەن قاجەتتٸ دەرەكتەردٸ سۇراتاتىن قۇتتىقتاۋ SMS-حابارلاما جولدانادى. سونىمەن قاتار, ەكٸنشٸ دەڭگەيلٸ بانكتەردٸڭ موبيلدٸ قوسىمشالارى, ەلەكتروندى ٷكٸمەت پورتالى جەنە حالىققا قىزمەت كٶرسەتۋ ورتالىقتارى ارقىلى دا تٸركەۋگە مٷمكٸندٸك بار.
مەملەكەت تاراپىنان جاڭا تۋعان بالاعا بەرٸلەتٸن بٸرجولعى جەردەماقى مٶلشەرٸ دە بەلگٸلەنگەن. بٸرٸنشٸ, ەكٸنشٸ جەنە ٷشٸنشٸ بالاعا 38 ايلىق ەسەپتٸك كٶرسەتكٸش (اەك), ال تٶرتٸنشٸ جەنە ودان كەيٸنگٸ بالالارعا 63 اەك تٶلەنەدٸ. ەگٸزدەر, ٷشەم نەمەسە تٶرتەم دٷنيەگە كەلگەن جاعدايدا, جەردەماقى ەر بالاعا جەكە-جەكە قاراستىرىلادى.
ايتا كەتەيٸك, الماتى قالاسى سوڭعى جىلدارى رەسپۋبليكا كٶلەمٸندە ەگٸزدەردٸڭ دٷنيەگە كەلۋٸ بويىنشا جوعارى كٶرسەتكٸشتەردٸ تۇراقتى تٷردە ساقتاپ كەلەدٸ.
