Edil DÁÝLETIIaROV,
«HAMK» qoldanbaly ǵylymdar ýniversitetiniń stýdenti, Finliandiia.
...Men Finliandiiada, jalpy, shet elde oqimyn dep oilamappyn. Múmkin emestei kórindi. "Qaltaly bolý kerek shyǵar" degen de oi boldy. Men bilim alǵan Nazarbaev ziiatkerlik mektebindegi ustazdarym Tampere qalasyndaǵy ýniversitette bilimin jetildirip kelgen-tin.
Qazaqstanda ol kezde bul oqý orny onshalyqty tanymal bolmady. Tek sol jyldary ǵana atalǵan ýniversitet bizdiń elimizdiń oqý oryndarymen kelisimshartqa otyra bastady. Sodan mekteptegi muǵalimderimiz osyndai ýniversitet bar ekenin, ondaǵy bilim berý júiesi týraly aitty. Men de kóp oilanbastan, qujattarymdy tapsyryp, barlyq talaptaryn oryndadym. Keiin Sankt-Peterbýrg qalasynda emtihan tapsyrdym. Sóitip, qoldanbaly ǵylymdar ýniversitetiniń stýdenti atandym. Armanym dep aita almaimyn, shet elde jaqsy oqý ornynda oqýǵa múmkindik týdy. Men sony tiimdi paidalanýǵa bel býdym. Bundaǵy bilim berý júiesi negizinen praktikaǵa baǵyttalǵan, toptyq jumys kóp. Ýniversitettiń álem boiynsha seriktesi jeterlik. Sondyqtan ózge elden qosymsha mamandyq igerip shyǵýǵa bolady. Sabaq kestesi óte yńǵaily. Negizgi sabaqpen qatar ózińe unaǵan salany tańdaý erkindigi bar. Máselen, kei kreditterdi ózime unaityn biznes kýrstarmen almastyrdym.
«Findarmen dos bolý óte qiyn»
Finliandiia – tarihqa bai el. Bes júz jyl boiy Shvetsiianyń qaramaǵynda bolǵan finder 1809 jyly Resei imperiiasyna ótken eken. Resei imperiiasynan táýelsizdigin 1917 jyly al-ǵan. Biyl atalǵan eldiń egemendiginiń 100 jyldyǵy toilanyp jatyr. Halyq sany – 5,5 million. Memlekettiń aýmaǵy túgel derlik orman-sýmen qorshalǵan. Territoriianyń 70 paiyzy ormandy alqaptan turady. Bunda 190 myńǵa jýyq kól bar, iaǵni ár qaladan kól taba alasyz. Aýasy óte taza. Ómir súrý deńgeii joǵary, ekonomikasy turaqty. Alaida aýa raiy óte sýyq. Túni uzaq. Kúzdiń qazan aiynan bastap qarańǵy erte túsedi. Bul kóńil kúige áser etpei qoimaidy. Sebebi qala qarańǵy bolyp turady. Bundaǵy aýa raiy Sankt-Peterbýrg qalasyna uqsas. Sýy taza. Finder ózge memleketterdiń sý máselesin sheship otyr. Fin halqy mádenietti, jinaqy, salmaqty bolyp keledi. Olarda keshigý degen uǵym joq. Jalpy findarmen dos bolý óte qiyn. Tuiyqtaý keledi. Eger qarym-qatynasyńyz jarassa, máńgilik dos bolasyz dep oilaimyn. Sebebi dostyqqa adal. Finliandiiada halyq sany az bolǵandyqtan, áleýmettik kómekter jaqsy kórsetiledi. Aiyna eki ret tegin tamaq beriledi. Tegin bilim berý júiesi jolǵa qoiylǵan. Jumys istep júrip, oqýǵa aýysýǵa bolady. Bunda stýdent bolyp júrgen egde adamdar óte kóp.
«Aiaz atanyń otanyna barý josparda»
Sait oqyrmandaryna Finliandiianyń tarihi jerlerin aityp óteiin. Máselen, Sibeliýs monýmenti – týrister jii baratyn tarihi oryn. Helsinki qalasynda ornalasqan monýment 1967 jyly ataqty kompozitor Ian Sibeliýstiń qurmetine qoiylǵan. Ian – finderdiń II Nikolai kezinde tyiym salynǵan beiresmi ánuranynyń avtory. Árine, Aiaz atanyń otany Laplandiiany aitpai ketýge bolmaidy. Bul jerge 1950 jyly Rýzvelttiń áieli alǵash ret týrist retinde kelgen eken. Men áli ol jerde bolmadym. Meniń turyp jatqan qalamnan óte alys ornalasqan. Aqysy da qymbat bolýy múmkin. Buiyrsa, osy qysta baramyn degen jospar bar. Sonymen qatar týrister orys-shved soǵysy kezinde turǵyzylǵan Sveaborg qa-malyna, álemge áigili Senat alańyna soqpai ketpeidi. Finliandiianyń eń úlken alańynda Helsinki ýniversitetiniń eń basty kampýsy, shirkeý, Aleksandr II arnalǵan monýment ornalasqan.
«Gazet taratýshy bolyp jumys isteimin»
Men bilim alyp jatqan injenering salasy birneshe baǵytty qamtidy. Bunda alǵan bilimdi avtomattandyrý baǵytynda, mehanikalyq injeneriia, IT maman, biznes baǵytynda da qoldanýǵa bolady. Bul salany tańdaý sebebim - Qazaqstanda potentsialy joǵary, endi damyp kele jatyr. Meni qoqystardy ýtilizatsiialaý, sýdy tazartý, balamaly energiiany qoldaný máseleleri qyzyqtyrady. Keleshekte elge baryp, osy baǵytta jumys jasamaqpyn. Qyzyqty jobalar jeterlik. Qazir Tampere qalasynda turyp jatyrmyn. Shaǵyn qalada 200 myń adam bar. Óte taza, ómir súrýge qolaily. Zań boiynsha stýdenttik vizamen aptasyna 25-30 saǵattai jumys jasai alamyz. Ózim gazet taratýshy bolyp jumys isteimin. Jergilikti halyq kitap-gazet oqýǵa qumar. Bos ýaqytymda sportzalǵa baramyn. Dostarymmen kezdesemin. Án aitý, bi bileý – hobbiim. Akterlyq qabiletimdi de baiqap kórgenmin. Qazaqtyń jigiti bolǵan soń, sol atqa laiyq bolýǵa tyrysyp júrmin!
«2020 jyly Dýbaida ótetin «EXPO» kórmesine qatysqym keledi»
Byltyr jazda Astanada ótken «EXPO» kórmesinde Finliandiia pavilonynda jumys jasadym. Irikteýden ótý úshin ótinim berdim, túrli treningterden óttim. Synnan súrinbei qabyldandym. Jalpy joba qatty unady. Tájiribe jinadym. Fin pavilony taza energiia, aqyldy qala, sýdy tazalaý, sapaly bilim bólimderi boiynsha daiyndaldy.
Finliandiianyń ulttyq kúninde eki eldiń Prezidentimen, biznes ókilderi, bedeldi adamdarmen júzdestim. Aldaǵy ýaqytta da osyndai iri jobalardan qalys qalmaimyn dep otyrmyn. Máselen, 2020 jyly Dýbaida ótetin kórmege qatysqym keledi. Aita keteiin, bizdiń pavilon kishi pavilondar arasynda birinshi oryn aldy. Bul – ortaq jetistik. Kórmede ótken kúnder esimde saqtalady dep oilaimyn...
«Kóktemgi semestrde Belgiiada oqymaqpyn»
Kóktemgi semestrde oqý baǵdarlamasy boiynsha aýysyp, Belgiia eline attanǵaly jatyrmyn. Onda bir semestr bilim alamyn. Keiin oqýdy bitirip, magistratýraǵa tapsyrǵym keledi. Negizgi maqsatym – biznes baǵytynda bilim jinaý. Ol úshin Germaniia, Vengriia elderi qolaily siiaqty. Adam balasy oqýdan, úirenýden jalyqpaýy kerek. Qazir álemniń alty tilin meńgerip júrmin. Keleshekte de bunymen toqtap qalmaimyn. Qudai buiyrtyp, tájiribe jinaǵannan soń, elime kelemin. Bundaǵy basty armanym – eki jobamdy júzege asyrý. Olar – qoqystardy ýtilizatsiialaý, indýstrialdy sýdy tazartý jobalary. Sonymen qatar qazaq-fin arasyndaǵy diplomatiialyq, ekonomikalyq qarym-qatynastardy nyǵaitýǵa úles qosamyn dep oilaimyn. Ol úshin barlyq múmkindigim bar!
Jazyp alǵan
Aidana HAMIDÝLLINA
Ult portaly
