19 naýryzda elimizde partiialyq tizimder boiynsha, birmandattyq aýmaqtyq sailaý okrýgteri boiynsha Qazaqstan Respýblikasy Parlamenti Májilisine jáne máslihat depýtattyǵyna kandidattardyń sailaýy ótedi. Onda 12 mln-ǵa jýyq azamat daýys berip, óz tańdaýyn jasai alady.
Osy oraida, tanymal aqyn, el aýzynda júrgen «Kók týdyń jelbiregeni» ániniń sózin jazǵan Almas Ahmetbekuly men «Ádildik joly» Respýblikalyq qoǵamdyq birlestiginiń basshysy, jemqorlyqpen kúresip júrgen azamat Didar Smaǵulov belgili jýrnalist, telejúrgizýshi Nursultan Qurmannyń Youtube arnasynda bul saiasi dodaǵa qatysty jáne kelbeti ózgergen «AMANAT» partiiasy men onyń sezine qatysty óz pikirlerin bólisti.
Almas Ahmetbekulynyń sózinshe, osydan biraz jyl buryn «Otan» partiiasynyń múshesi bop, onyń birqatar jumysyna aralasyp úlgergen.
"Biraq sol 2005-ten keiin partiianyń aty da ózgerdi, zaty da ózgerdi. Buryn bolǵanbyz. Keiin arada úzilis boldy. Degenmen taiaý kúnderi alystan kelgen aǵaiynnyń, Táýelsizdikpen birge Otanǵa oralǵan aǵaiynnyń ókili retinde, sonyń belgili bir deńgeidegi lideri retinde meni ózderi shaqyrdy. Áńgimelesti. Partiiaǵa kózqarasymdy, jalpy, Qazaqstanda bolǵan ózgeristerge qatysty tanym-túsinigimdi, senimimdi áńgime ettik. Men ásirese sońǵy bir jyl ishindegi ózgeristerdiń sondai jyldam ketip bara jatqanyn, kez kelgen memleketshil azamat memlekettegi eń kúshti saiasi qurylymmen qyzmet isteýge yntaly bolatynyn aittym. Bul jóninde ózimniń oratorlyǵym bar, jýrnalistigim bar jáne eki memlekettiń saiasi reformalary men ózgeristerin kórgen tájiribem bar.
Men Qytaida týyp óstim. Meniń týyp ósken zamanymda Qytaida da sumdyq toqyraý bolǵan. Biz 78-jyly mektep bitirgenbiz. Sodan keiin Den Siaopin degen kisi bilikke kelip, búkil Qytaida úlken reforma jasaǵan. Ýniversitetke túsken shaǵymyz, biz sol kisiniń reformany qalai jasaǵanyn, saiasatty qalai ózgertkenin, sanasy qul bop ketken Qytai halqynyń ideiasyn qalai damytqanyn, «sotsializm» dep qatyp qalǵan sanasyn qalai «qytaisha» dep atap, mynaý naryqtyq ekonomikaǵa qalai ákelgenin, memlekettik saiasatty qalai burý kerek ekenin kórip-bilip otyrdyq. Sol tájiribemizdi qoldanamyz dep Qazaqstanǵa kelgenbiz. Sáti kelgeni boldy, kelmegeni boldy...
Elge Táýelsizdiktiń on tórtinshi aiynda keldim. Sol kezde sahnadan sóiledim. Osydan týra 30 jyl buryn aqpan aiynyń 22-si kúni keldim. Sol kúni osy «Kók týdyń jelbiregeni» degen óleń jazylǵan. Biz Táýelsiz memlekettiń shetine ilingende, patriottyq sezimimiz teńdessiz edi. Biz ózimizdiń balalarymyzdyń, jetpis jeti urpaǵymyzdyń bolashaǵy men baqytty ǵumyry Qazaqstannyń táýelsizdigi men memlekettiliginde dep keldik" - dedi aqyn.
Keiin ol Qazaqstandaǵy qandastardyń basyn qosatyn uiym týraly sóz qozǵady.
"Ondai uiymdar boldy. Sóz kelgende aita keteiin, 97 jyly 22 qańtarda biz uiymdasqanbyz. Ondaǵy maqsatymyz - Qazaqstanǵa kóshi-qon zańyn daiyndaý. Sol toptyń basshysy boldym. Sóitsek, biz siiaqty qoǵamdyq uiym zań daiyndamaidy eken. Keiin Ákim Ysqaqqa keldik. Janynda jumys istep, sol kisiniń avtorlyǵymen Úkimet daiyndaǵan zańǵa balamaly, qazaq tilindegi alǵashqy ulttyq zań qabyldanǵanda basy-qasynda boldym" - dedi qalamger.
Al Didar Smaǵulov osy kezge deiin elimizdegi sybailas jemqorlyqqa qarsy saiasatpen kelispegenin ashyq aitty.
"Eńbek jolymdy 2014-te sybailas jemqorlyqqa qarsy baǵytta bastadym. Elimizde sybailas jemqorlyqqa qarsy jańa agenttik qurylǵan bolatyn. Sol kezde men Qaraǵandyda qatardaǵy qyzmetker retinde jumys atqardym. 2017 jyly Astanaǵa kóship, agenttiktiń Ortalyq apparatyna aýystym. Ol jerde departament basshysynyń orynbasaryna deiin óstim. Keiin memlekettik qyzmetten ketkenmin. Ketken sebebim - jalpy elimizde bolyp jatqan sybailas jemqorlyqqa qarsy saiasatpen kelispedim. Meniń óz oiym boldy. Sondyqtan men bul jumystan shyqtym. Al, 2020 jyldyń 20-shy qarashasynda biz ádilet mekemesinde úkimettik emes uiym - «Ádildik joly» Respýblikalyq qoǵamdyq birlestigin tirkedik. Sol jyldyń qarasha aiynan jumys bastaldy. Al atqarýshy direktor laýazymyna 2021 jyldyń mamyr aiynda keldim. Qazirgi tańda elimizdiń jiyrma oblysynda ókilderimiz bar. Naqty jumyspen ainalysyp júrmiz. Birinshi maqsat - Prezidenttiń sybailas jemqorlyqqa qarsy saiasatyn naqty istermen júzege asyrý" - dedi ol.
Smaǵulov óz sózinde partiiaǵa jaqynda kirgenin jáne buǵan deiin eshbir partiiaǵa múshe bolmaǵanyn atap ótti.
"Osy kezge deiin memlekettik qyzmette bolsam da, ártúrli joǵary laýazymda bolsam da, eshqashan partiiada bolmadym. Buryn da usynystar bolǵan. Mysaly, «Nur Otanǵa» kirińiz degen. Degenmen óz oiym men jeke pikirim bolǵan soń, kirmedim. Al qazir - «AMANAT». Birinshiden, ataýy ózgerdi, rebrending ótti. Ol da bir áserin tigizdi. Ekinshi másele - partiia basshylyǵy «biz ózgeremiz» dep aitty. «Jái ǵana urandar emes, naqty ózgerister men isterge daiynbyz» dedi. Osylaisha, maǵan usynys tústi. Men ózim aldyn-ala áleýmettik jelilerde jazba jariialaǵan em. «Qazir bizde osyndai tobymyz bar, ár oblysta ókilderimiz bar jáne biz sybailas jemqorlyqqa qarsy is-qimyldy jalǵastyrýǵa daiynbyz. Biraq kimmen birge ekenin áli sheshken joqpyz. Osy jumysty alýǵa qaisysy daiyn, táýelsiz jumysymyzdy jalǵastyrýǵa múmkindik beretin partiiamen birge jumys jasaimyz» dep. Sondai-aq bizde bir-eki partiiamen talqylaý boldy jáne men - uiymnyń basshysy retinde «AMANAT»-tyń usynysyna toqtadym" - dedi podkast qonaǵy.
Aqyn Almas Ahmetbekuly el qandai jaǵdaida birtutas memleket bolatynyn aitty.
"Biz ózi alystan kelgen aǵaiyndardyń quqyqtary men múddelerin qorǵaýda biraz jumys istedik. Kelgen betten bastap. Qalamger retinde, pozitsiiasy bar tulǵa retinde. Al mundai qoǵamdyq oryndardan birazy bar. Azamattar keide birigip, keide bólinip jumys istep jatady. Muny "qaradai qasqyr soǵý" deidi. Mine, "qaradai qasqyr soǵyp júrgen" kisiniń qolyna mandat, astyna at berse, ol biraz jumys bitirýi múmkin. Bul partiiaǵa kelgendegi maqsatym - quryltaidaǵy sózimde aittym, qazaqtyń táýelsiz topyraǵyna, onyń memlekettigine, memlekettiń amandyǵy men onyń gúldenýine urpaǵynyń, bolashyǵynyń, óziniń ómirimen táýeldi, soǵan múddeli adamdar toptasýy kerek. Sonda ǵana ol birtutas memleket bolady. Al ondai múddeli adamdardyń keminde milliony syrtta júr. Biz solardy oraltýymyz kerek, ózimizdiń ultty quramymyzdy baiytýymyz kerek. Onyń rýhani dúniesin kóterýimiz qajet. Áitpese, rýhani dúniemiz tas-talqan boldy. Sondyqtan sonyń bárin biriktirý úshin alystaǵy aǵaiynnyń toptasa túsýi mańyzdy" - dedi spiker.
Al, Didar Smaǵulovtyń sózinshe, memleketke jańa zańdar men jańa erejeler qajet.
"Bizdiń negizgi baǵytymyz - sybailas jemqorlyqqa qarsy is-qimyl. Onyń ne ekenin, sebepteri qandai, saldary qandai ekendigin jaqsy bilemiz. Sondyqtan tek qana saldarmen kúresý emes, ony jariialaý jáne boldyrmaý úshin tiisti zańnamalardy ózgertý nemese jańa zańnamalardy qabyldaý. Óitkeni eger bizde quqyqtyq negizdeme bolmasa, sybailas jemqorlyqqa qarsy tiimdi, nátijeli jumys uiymdastyrý múmkin emes. Bizge jańa zańdar, jańa erejeler kerek jáne biz ony Parlament sheńberinde kóterýge daiynbyz" - dedi ol.
Keiin Almas Ahmetbekuly partiia sezine jáne onyń formatyna qatysty toqtaldy.
"Sezden jańa adamdardy kóp kórdik. Sosyn onyń formaty myqty boldy. Máselen men 7-8 adamnyń quramynda sóz sóiledim. Durystap, ashyraq aitýym kerek dedim. Aqsaqalmyn ǵoi. Bala emespin. Sondyqtan maǵan aitýǵa erkinirek format berińder dep em, «jazyńyz», «aityńyz» degen sóz boldy. Baiqadyńdar, biraz áńgime aittyq. Basqa adamdar da aityp jatyr. Bul jolǵy sezde jurttyń sózine erkindik berý, minezge erkindik berý, jalpy memleketshil ideiaǵa, memleketke jany ashityn ideiaǵa erkindik berý baiqalady. Sodan keiin eski quramdaǵy azamattardyń óte belsindileri ǵana, óte az quramda jinalǵan. Al qalǵan quram - qoǵamnyń ár tarapynan, jastary bar, úlkenderi bar, názik jandylary bar, múmkindigi shekteýlileri bar, neshe túrli azamattar shyǵyp jatyr. Osynyń barlyǵy qoǵamdy tutas qamtyǵan quryltai boldy. Formaty da ózge, bári galstýk taǵyp, qylǵynyp barǵan joq. Erkin formatta, qoǵam qandai, sol qoǵamnyń óziniń kóshirmesi siiaqty ótti" - dedi ol.
Sondai-aq, aqyn sóz sóilerdiń aldynda redaktýra bolmaǵanyn aitty.
"Maǵan basynda úsh minýt qana sóileisiń degen. Men úsh minýtta eń ashy, eń túiindi máselelerdi aitýym kerek bolǵam. «Siz endi aita alatyn bolsańyz, taǵy da aitsańyzshy» degen soń alty minýttyq sóz ketti. Bir paraq emes, úsh paraq sóz ketti. Qosty. Oi berdi. Jazýyn ózim jazam ǵoi. «Siz myna salada aita almaisyz ba, basqa salada aita almaisyz» ba degen oi qosty. Biraq ol ótkir-ótkir máseleler boldy. Onyń syrtynda oiyma salǵan taǵy bir nársesi: «Siz endi elge oralǵan qazaqsyz ǵoi, elge oralýdyń otanǵa bolǵan, jalpy halyqqa bolǵan sezimin, sipatyn kórsete ketińiz» dedi. Basyndaǵy óleń, aiaǵyndaǵy óleń, biraq sosyn ol óleńdi qysqarttym. Samoreklama deidi ǵoi, ózimdi jarnamalap bara jatqan siiaqtymyn. Sosyn birneshe shýmaqty alyp, qysqartyńqyrap, aiaqtaýǵa týra keldi" - dedi Ahmetbekuly.
Didar Smaǵulov ta bul sózdi qostap, sezdiń jańa formatta ótkenine toqtaldy.
"Eń birinshi másele - partiiadan usynylǵan kandidattardyń 75%-y jańartyldy. Bul - óte mańyzdy san, iaǵni 4/3 bóligi - buryn bolmaǵan, jańa hám abyroily adamdar. Meniń oiymsha, jańartylǵan júiede bolý - jaqsy serpilis.
Rasynda, bizde jaǵympazdyq degen bolǵan. Qazir áleýmettik jelilerde burynǵy forýmdardyń videolary júr. Ol jetkilikti. Al maǵan unaǵany - bul joly Prezident degen sóz eki-úsh ret qana aityldy. Mysaly 7-8 spiker bolsa, olardyń bir-ekeýi ǵana "Prezident Qasym-Jomart Kemeluly Toqaev" dep sóz qozǵady. Men Prezidentke qarsy emespin, biraq burynǵydai jaǵympazdyq áreketteriniń bolmaǵany ras. Bul - birinshi másele.
Ekinshi másele - sezd ashyq, TEDx formatynda ótti jáne Youtube-ta ashyq transliatsiia boldy. Forýmnan shyqqannan keiin áleýmettik jelide maǵan keibir dostarym "quttyqtaimyn, kórdik, sen tizimde ekensiń" dedi. Al men jiyn týraly eshkimge aitpaǵanmyn. Demek, qaralym bolǵan jáne bul - óte úlken kórsetkish. Jalpy, buryn da men «AMANAT» uiymdastyrǵan ártúrli alańdarǵa qatysqanmyn. Mysaly, sybailas jemqorlyqqa qarsy qoǵamdyq keńes bar. Sol jerge barǵanda da oiladym, "qazir maǵan tizimdi beredi, mynany ait, mynany aitpa, osy kisige tiis, bul kisige tiispe" dep talap qoiady degen kúmánim boldy. Biraq tolyq aita alamyn, eshqandai naqty usynystar bolǵan joq. Ashyq jumys jasaimyz. Bul da - úlken kórsetkish. Sol úshin men partiia qataryna kirdim" - deidi ol.
Aqyn Almas Ahmetbekuly sezde partiia músheleri qatarynan ózi tanityn adamdardy kórip, kóńili tolǵanyn da atap ótti.
"Máselen, Kúnsulý Zákariia júr. Men bir óte moiyndaityn, qurmetteitin qazaqtyń qyzy. Pandemiia kezinde álemdegi bes el ǵana vaktsina jasaǵan. Solardyń arasynda Qazaqstannyń vaktsinasyn jasaǵan jan. Osy siiaqty azamattardy kórdim" - dedi ol.
Al Didar Smaǵulov burynǵy Oqý-aǵartý ministri Ashat Aimaǵambetov syndy tulǵalarmen bir qatarda bolý - mártebe ekenin aitty.
"Men naqty isker azamat dep Ashat Aimaǵambetovty aitar edim. Bul - piar emes, burynǵy basshym bolǵandyqtan emes, bul - halyqtyń da sózi. Ol óz sózinde naqty qandai jetistikterge jetkenin aitty. Ekiniń biri "osyndai naqty reformalar arqyly jaqsy jetistikterge jettim" dep aita almaidy. Bul adamdarmen bir qatarda bolý - ol da bir mártebe" - dedi podkast qonaǵy.
Keiin spikerler partiia qataryna qosylǵan Rinat Zaiytovqa qatysty oiyn bildirdi.
"Partiia baǵytyn ózgertip, jańa qadamdar jasap jatyr. Bul da - partiianyń jańa qadamy. "Kim halyqqa paidaly sóz aita alady, soǵan minber bereiin. Ait, mine. Qolyńnan ne keledi? Jurt saǵan sense, istep kór..." degen.
Májiliske partiialyq tizimder boiynsha sailanatyny 98 adamdyq quram ǵoi. Osy 98 adamdyq quramda eń qýatty partiia ol - «AMANAT». Negizgi quramdy ustaýǵa tiis. Sonda «AMANAT» - halyqtyń barlyq tobynyń ókili, iaǵni ártúrli pikir ókilderi toptasqan partiia bolaiyn dep tur bul joly. Mine, opponentterdiń ózi partiia quramynda bolyp, qoǵamǵa kerek máselelerdi qaitadan kóterse, bul da - úlken jetstik. Partiianyń jańa betburystary dep osyny aitýǵa bolady. Sondai-aq men Almatydaǵy oppozitsiia ókilderiniń de tirkeýden ótip jatqanyn kórdim. Máselen, Rysbek Sársenbai, Ermurat Bapilar ótinishterin tapsyryp jatyr eken. Mysaly, Almatydaǵy bir aýdanda 40 adam tirkelipti. majoritarlyq júie boiynsha sailanatyn 29 adamnyń ornyna. Bul degen - myńdaǵan adam tirkelip, myńdaǵan belsendi qoǵamǵa óziniń pikirin aitady degen sóz. Bul saiasi reformanyń alǵashqy qadamdary dep oilaimyn. Mundai saiasi ózgeris bolmasa, úlken partiialardyń quramy, qoǵamǵa degen, adamdarǵa degen túsinigi ózgermese, onda saiasi reforma júzege aspai, memleketke qajetti zańdar men múmkindikter jasaý qoldan kelmei qalady" - dedi Almas Ahmetbekuly.
Smaǵulovtyń sózinshe de, osyndai erkin oily azamattardyń kirýi - bul da bir kórsetkish. Partiia olarǵa naqty alań berip, pikir bildirýine múmkindik jasap otyr.
"Maǵan da múmkindik berildi. Endi nátijeni naqty istermen kórsetý qajet. Sondyqtan kezinde partiiaǵa qatysty syn aitqan azamattardyń oǵan múshe bolýy - úlken kórsetkish. Óitkeni júieni ishinen de ózgertýge bolady jáne osyndai kisilerge sóz sóileýge múmkindik berilýi - jańa, jaqsy kórinis. Biraq Rinat aǵamyzǵa kelsek, meniń oiymsha, eń basty másele - Rinat aǵamyzdyń pikiriniń ózgermeýi. Naqty ustanymdary bar, sol ustanymdarymen ári qarai júre alsa, azamattyń bir kórsetkishi deýge bolady" - dep túiindedi ol.
video: Nursultan Qurman Youtube arnasy
