Biyl qańtar aiynyń basynda Memleket basshysy Qazaqstan Respýblikasynyń Ekologiia kodeksine qol qoidy. Osy oraida Parlament Májilisiniń depýtattary jańa qujattyń talaptarǵa qanshalyqty sai ekendigi jáne onyń mańyzy boiynsha túsinik berdi, dep habarlaidy QazAqparat.
Jańa Ekokodeks – ýaqyt talaby
Osyǵan deiingi kodeks 2007 jyly qabyldanǵan edi. Májilistiń Ekologiia máseleleri jáne tabiǵat paidalaný komitetiniń múshesi Aijan Cqaqova ótken 13 jyl ishinde qorshaǵan ortany qorǵaý salasynda kóptegen ózgerister bolǵanyn aitty.
«Ekologiialyq ahýal kúrt nasharlap, keibir kórsetkishter boiynsha tómen deńgei baiqaldy. Mysaly, Almaty álemniń las qalalarynyń 100-digine enip, 95-shi orynda boldy. Jańa kodeksti daiarlaý men qabyldaý biraz ýaqyt alǵanymen, 2020 jyldyń jeltoqsanynda Parlament jańa Ekologiia kodeksin qabyldady», - dedi A. Sqaqova.
Osy oraida ol qorshaǵan ortany lastaýmen bailanysty kóptegen mańyzdy máseleler zańnama júzinde qamtylǵanyn atap ótti.
Onyń ishinde «lastaýshy tóleidi jáne túzetedi» qaǵidaty, óndiris qaldyqtaryn basqarýdy jetildirý, jobalanatyn nysandardyń qorshaǵan ortaǵa yqpalyn baǵalaýdyń bastapqy kezeńine qoǵamnyń keńinen qatysýy eskerilgen. Bul rette tabiǵatty paidalanýshy zalaldyń qunyn ótep, qorshaǵan ortany bastapqy deńgeiine deiin qalpyna keltirýge mindetti bolatyn norma qarastyrylǵan.
Óz kezeginde Májilis depýtaty Eldos Abaqanov sońǵy úsh jylda ekologiialyq retteýge talaptardy kúsheitý boiynsha memlekettik organdar men qoǵam tarapynan aýqymdy jumys júrgizilgenin aitty.
«Sońǵy 10 jyldan astam ýaqyt ishinde Kodekske 80-ge tarta ózgertý engizildi. Barsha álemde ekologiia máseleleri basymdyqqa ie ekenin, sondai-aq zańnama men ekologiialyq retteý evoliýtsiiaǵa ushyraitynyn eskersek, jańa qujatty júzege asyrý mańyzdylyǵy týyndady. Jańa Ekologiia kodeksin daiarlaý kezinde EYDU elderiniń tájiribesi qarastyryldy, bul memleketterde lastanǵan jáne lastaýshy kásiporyndarǵa qadaǵalaý júrgiziledi. Qorshaǵan ortaǵa áser etýdi baǵalaýmen bailanysty qadamdar, kásiporyndy jańǵyrtýǵa ári qaldyqtardy basqarý júiesin qaita qaraýǵa qatysty máselelerdiń barlyǵy zamanaýi trendterge sai keledi», - dedi E. Abaqanov.
Ozyq qoljetimdi tehnologiialardy engizý
Kodekste eń ozyq qoljetimdi tehnologiialardy engizý talabymen qaýiptiligi birinshi sanattaǵy nysandar úshin keshendi ekologiialyq sheshimderge kóshý qarastyrylǵan.
«Eń ozyq qoljetimdi tehnologiialardy engizý arqyly qazirgi ekologiialyq problemalar boiynsha ahýal ózgeredi. Sebebi tehnologiialyq protsesterdi jańǵyrtý turǵysynda qorshaǵan ortaǵa emissiianyń tómendeýi bolady», - dedi Aijan Sqaqova.
Depýtat qorshaǵan ortaǵa emissiia úshin tólem týraly erejege, tabiǵit qorǵaý is-sharalaryna biýdjet qarjysyn maqsatty jumsaý qadamyna toqtaldy.
«Burynǵy zańnamada tabiǵatty qorǵaý is-sharalaryna emissiia úshin túsken tólemderdi maqsatty jumsaý mindettelmegen. Saldarynan (jergilikti atqarýshy organdar) kelip túsetin qarajattyń tek 45 paiyzyn ǵana qorshaǵan ortany qorǵaýǵa bóledi desek bolady. Endi kodekste jergilikti atqarýshy organdar túsetin ekologiialyq tólemderdiń esebinen 100 paiyz kóleminde qarjyny tabiǵat qorǵaý is-sharalaryna bólýge mindetti ekendigi kórsetilgen. Osy oraida óńirlerde tabiǵat qorǵaý jobalarynyń sany eselep artady dep oilaimyz», - dedi depýtat.
E. Abaqanovtyń aitýynsha, eń ozyq qoljetimdi tehnologiialardy engizý kásiporyndarǵa elimizdiń ónerkásiptik óńirlerinde qorshaǵan orta sapasynyń jaǵdaiyn jaqsartýǵa múmkindik beredi.
«Biz aýanyń sapasy boiynsha turǵyndar tarapynan alańdaýshylyq bar ekenin kórip júrmiz. Zańnama aiasynda eskerilgen is-sharalar bul máselelerdi sheshedi dep oilaimyz. Kodekske sáikes, eń ozyq qoljetimdi tehnologiialarǵa ótetin kásiporyndar úshin yntalandyrý qadamdary qarastyrylǵan. Iaǵni bul kásiporyndar ekologiialyq tólemderden bosatylyp, bul qarjyny ózderin jańǵyrtýǵa baǵyttai alady», - dedi Eldos Abaqanov.
Aijan Sqaqovanyń atap ótýinshe, Kodekste qaldyqtarmen kezeń-kezeńimen jumys isteýge baǵyttalǵan qaldyqtar ierarhiiasy qarastyrylǵan.
«Qaldyqtardyń klassifikatsiiasy Eýropalyq katalogqa sáikestendirilgen. Onda qaýipti emes te, qaýipti de qaldyqtardyń tizbesi kórsetiledi. Bul rette, zańsyz qoqys tastaý máselesin júieli túrde sheshý úshin jańa Ekologiia kodeksinde qoqys shyǵaratyn kólikterge GPS-datchikterdi mindetti túrde ornatý máselesi kózdelgen», - dedi A. Sqaqova.
Onyń sózine qaraǵanda, ormandy alqaptardy saqtaýǵa qatysty jańa talaptar paida boldy. Osy rette aǵashty zańsyz keskeni úshin jaýapkershilik kúsheitildi. Atap aitqanda, aǵashty otaǵany úshin ákimshilik aiyppul 5 esege artty, al bul jaǵdai qaitalansa nemese erekshe qorǵalatyn aýmaqtan aǵash kesken jaǵdaida aiyppul 1500 AEK-ke deiin jetedi. Keltirilgen zalal 100 AEK-ten assa, zań buzǵandar qylmystyq jaýapkershilikke tartylady.
Depýtat kodekste «jasyl» tehnologiia men «jasyl energetikany» engizýge quqyqtyq qoldaý úshin birqatar jańa erejeler qamtylǵanyn aitty.
Kodeks ońtaily nátijesi qandai bolmaq
Májilistiń Ekologiia máseleleri jáne tabiǵat paidalaný komitetiniń múshesi, depýtat Gennadii Shipovskih qujattyń myńyzdylyǵyna toqtaldy.
«Bul kodeks aldaǵy ýaqytta ekologiialyq tazalyqty nyǵaitýǵa, sondai-aq ekonomikalyq baǵytty da eskere otyryp, tyń serpin berýge negizdelgen. Bul qujat tek Parlamentte ǵana emes, sonymen qatar áleýmettik jelilerde táýelsiz sarapshylardyń, úkimettik emes uiymdar men partiialar ókilderiniń qatysýymen talqylandy. Osy oraida pandemiiaǵa qaramastan, naqty joǵary deńgeili qujatty iske asyrdy.
Ekinshiden, elimizdegi úlken másele – ol emissiia. Qujatta osy máseleni sheshýge baǵyttalǵan qadamdardy eskerdik. Bul turǵyda tiisti aldyn alý is-sharalaryna baǵyttalǵan qujat daiyndaldy. Aladaǵy ýaqytta bul qujat óziniń mańyzdylyǵyn kórsetetin bolady. Memleket basshysy Qasym-Jomart Toqaev únemi ekologiialyq máselege erekshe mán berip keledi. Jalpy, ekologiialyq qujat jasaqtaldy dep senimmen aita alamyz», - dedi depýtat.
Osy oraida G. Shipovskih atalǵan salada elimizde úlken jospar bar ekenin, bul jospar aiasynda «jasyl ekonomika» baǵytynda tiisti qadamdar iske asyrylyp jatqanyn atap ótti.
«Qadamymyz naqty, kodekske bailanysty jan-jaqty zerttep qaradyq. Iaǵni halqymyzǵa da, kásipkerlerge de ziian tigizbeý basty nazarǵa alyndy», - dedi depýtat.
Bul turǵyda Aijan Sqaqova jańa Ekokodekstiń ekologiialyq jaǵdaidy jaqsartýǵa yqpal etýi turǵysynda jobalardy qarjylandyrý mańyzdy bolatynyn jetkizdi. Jalpy, qorshaǵan orta maqsattaryna investitsiialardyń tómendeýine jol bermeý kerek. Tómen kórsetkishter kóptegen maqsattar men jobalardyń iske asýyna kedergi bolýy múmkin. Sebebi óńirlerde qorshaǵan ortaǵa bólinetin qarjy ártúrli bolyp tur, sonymen qatar jergilikti deńgeide «jasyl ekonomikany» damytý qadamdary tiimdi bolmai jatatyn jaǵdailar kezdesedi.
A. Sqaqova jańa Ekologiia kodeksi elimizdegi ekologiialyq jaǵdaidy eleýli túrde jaqsartý úshin, sondai-aq lastaýshy jańa oshaqtardyń paida bolýy táýekelin tómendetýdegi quqyqtyq negiz bola alatynyn atap ótti.
«Kodekstiń naqty oryndalýy tek memlekettik organdar men tabiǵat paidalanýshylarǵa ǵana qatysty emes. Sebebi kóptegen talaptar lastaýshy kásiporyndar úshin tiimsiz bolyp tur. Sondyqtan qoǵamdyq qadaǵalaýdy kúsheitip, keńeitý kerek. Osyǵan bailanysty kodekste qaýiptiliktiń birinshi sanatyndaǵy iri kásiporyndarǵa qatysty qorshaǵan ortaǵa áserin baǵalaýdan ótýi týraly talap eskerilgen. Tiimdi qoǵamdyq baqylaýdy júrgizý úshin ekologiialyq aqparattyń qoljetimdi bolýy asa mańyzdy. Sondyqtan qujatta ekologiialyq aqparattyń memlekettik qoryn engizý qarastyrylǵan. Qordyń málimeti elektrondy formada ashyq túrde internet-resýrsta ornalastyrylady», - dedi ol.
Aijan Sqaqova talaptardyń sapaly oryndalýy jańashyldyqtardy engizýdi ýaqytyly júrgizýge ári qadaǵalaýǵa qatysty ekenin qadap aitty.
