Videodan skrinshot
Jýyrda Eldos_kalabok atymen tanylǵan belgili bloger Eldos Qadyrhanov pen jary Tańsholpan Shotaeva sábili bolatynyn jariialap, súiinshi surady. Bul juldyzdy juptyń qýanyshy bólek. Óitkeni Eldos pen Tańsholpan sábili bolýdy 9 jyl kútken. Osy oraida Ult.kz tilshisi bolashaq ata-ananyń emotsiiasy men elimizde EKO arqyly balaly bolýdyń joldaryn qarastyryp kórdi.
Tanymal jastardyń qýanyshy
Tanymal jupty qazaqstandyqtar jarysa quttyqtady. Blogerdiń kópten kútken armany oryndalyp, uldy bolmaq.
«13 jyl buryn «bedeýlik» diagnoz qoiylǵan, ol kezde Tańsholpan da joq. 20 jastaǵy jigitpin. Anamnyń batasy, synbai-synbai kelip, 24 jasymda Tańsholpandy kezdestirdim. Oǵan úilenetinniń aldynda «osyndai jaǵdai bolyp tur, densaýlyǵyma bailanysty. Ómirimiz gúl bola ma, kúl bola ma bilmeimin. Biraq men ne jeimin, sony jeisiń, men ne kiemin, sony kiesiń. Qiyndyqqa birge tótep beremiz deseń, kettik» dep usynys jasadym. Usynysymdy qabyl aldy. Sol sáttiń ótkenine de 9 jyl ýaqyt bolypty. Osy ýaqyttyń ishinde 10-nan asa ota, jylaý, quldyraý, krizis... Kóp sátter basymyzdan ótti. Otbasylyq ómirdi de osymen toqtatamyz-aý degen kezde: «Tańsholpan osy jaǵdai mende bolǵan kezde, meni solai tastap ketesiz ba ne?» degen kezde, bárin umytatynmyn. Qatty syilaimyn, qurmetteimin, jaqsy kóremin. Qoldaýyń, motivatsiiań úshin kóp raqmet!», – dedi Eldos Qadyrhanov.
Erli-zaiypty Láilá Sultanqyzyna bergen suhbatynda júktilik kezindegi aýyr kezeńder týraly aitty.
«Qanshama kóz jas, qanshama ýaiym. Ota jasaǵannan keiin, maǵan birden eko jasady. Men robot siiaqty, zombi siiaqty 24/7 jattym eshteńe istemei. Men de, dárigerim Almaz Qurmanáli de qatty úmittenip qaldyq. Men birden «bolmaǵan siiaqty» dep sezdim. Sezgenimdei, birinshisi sátsiz aiaqtaldy. Allanyń qalaýymen, ózińmizdiń duǵamyzben, tilep keldik. Astanaǵa baryp, ekinshisin jasattyq.
Buryn úige «soska» alyp qoiǵanmyn. Ony ne úshin alyp qoiǵanymdy bilmeimin. Bireýi – qyzǵylt, bireýi – kók. Ekinshi áreketimiz nátijeli bolyp, «soskany» jasyrý arqyly joldasyma aittym. Basynda senbei, kózge jas alyp, qýandyq. Keiin analarymyzǵa aittyq.
Oida-joqta qan ketip, aýrýhanaǵa tústim. Balalar alańynda úlken shar jarylyp, shoshynyp qalǵannan qan ketý boldy. Mashinamen tike klinikaǵa jettik. Men bári bitti dep oiladym, ol kezde 5-6 apta edi júktiligim. Jan-jaǵyma qaramai jylap jatyrmyn, medbikeler «jylama, qan qatýdi toqtatý múmkin» dep barynsha jubatty. Ol demalys kúni edi, ýzisti demalysynan aldyryp, qandy toqtatyp, ýkoldar salyp, eki kún aýrýhanada jattym. Bul jaǵdai Tarazda bolǵandyqtan ol jerde ne berse de, Astanadaǵy dárigerime habarlasyp, maquldasa ǵana iship, tek óz dárigerimniń ruqsatymen áreket etip júrdim.
Bala máselesi áielge ǵana bailanysty emes qoi. Týmai jatsa, áielden kóredi. Kelin emdelip jatyr ma, myna jaqta dáriger bar, myna jaqta emshi bar dep bárin kelinge jaba beredi. Ondai kezde er adam da qaralyp, eki jaqtan emdelse nátije shyǵady dep oilaimyn», – dedi Tańsholpan Shotaeva.
Memleketten bir múmkindik
Foto: Almaty óńirlik kommýnikatsiialar qyzmeti
2025 jyly Qazaqstanda ekstrakorporaldy uryqtandyrý (EKO) baǵdarlamalary jańa serpinmen júzege asýda. Memleket tarapynan bólingen kvotalar, zamanaýi tehnologiialar jáne meditsinalyq qoljetimdilik kóptegen otbasyǵa ata-ana bolý armanyn jaqyndata tústi.
Mindetti áleýmettik meditsinalyq saqtandyrý (OSMS) aiasynda biyl Qazaqstan boiynsha myńdaǵan otbasy tegin EKO jasatýǵa múmkindik alyp otyr. Bir rettik tsikl sheńberinde gormonaldy yntalandyrý, pýnktsiia (jumyrtqa alý), uryqtandyrý jáne bir embriondy salý — barlyǵy memleket esebinen júrgiziledi.
Mysaly, Qostanai oblysyna bólingen 100 kvotanyń bir bóligi jyl basynda-aq igerilip qoiǵan. Biraq kezekte turǵandar sany – 278 otbasy. Osyndai kórinis elimizdiń ózge óńirlerinde de baiqalady. Kvota alý úshin arnaiy meditsinalyq komissiianyń qorytyndysy qajet. Sonymen qatar, áieldiń jasy 40-tan aspaýy kerek. Erekshe jaǵdailarda – ovarialdyq qory joǵary áielderge 42–45 jasqa deiin ruqsat berilýi múmkin.
Baǵa men balama joldar
Jeke klinikalarda EKO-nyń tolyq tsikli shamamen 2 500–5 000 AQSh dollaryn quraidy. Bul somaǵa keńes berý, gormonaldy terapiia, uryqtandyrý jáne embrion salý kiredi. Qosymsha zertteýlerge 300–800 dollar kóleminde qarajat qajet.
Kóptegen ata-analar jeke klinikalardy ýaqytty únemdeý úshin jáne tehnologiialyq múmkindikterge bailanysty tańdaidy. Sebebi munda jas shekteýi jumsaq, sonymen qatar ozyq ádister keńinen qoldanylady.
Qazaqstanda EKO sáttiliginiń ortasha kórsetkishi — 30% shamasynda. Jeke klinikalarda bul kórsetkish 50%-dan joǵary bolýy múmkin. Jańa tehnologiialar, atap aitqanda time-lapse arqyly embriondardy úzdiksiz baqylaý, jasandy intellekt kómegimen sapaly uryq tańdaý jáne genetikalyq skrining sekildi ádister bul kórsetkishti arttyrýǵa áser etýde.
Tehnologiia men úmit
2025 jyly álemdik reprodýktivti meditsinada AI (jasandy intellekt) tehnologiialary belsendi engizilip jatyr. Mysaly, AQSh pen Eýropada spermatozoidty irikteýde STAR jáne SpermGuide tárizdi mikrofliýidti júieler qoldanyla bastady. Bul — sapaly uryq tańdaýǵa, genetikalyq aýytqýy joq embriondardy anyqtaýǵa múmkindik beredi.
Qazaqstandyq klinikalar da bul úrdisten tys qalyp otyrǵan joq. Iri meditsinalyq ortalyqtar genetikalyq taldaý, embriondy kriokonservatsiialaý jáne jeke embriondy baqylaý tehnologiialaryn usynýda.
EKO búginde meditsinalyq qyzmet qana emes, áleýmettik qoldaýdyń bir túrine ainaldy. Memleket tarapynan bólinetin kvotalar – bala súiýge úmittenetin otbasylar úshin úlken múmkindik. Alaida bul múmkindik shekteýli. Sondyqtan mamandar ýaqyt joǵaltpai, erterek tekserilip, durys klinikany tańdaýǵa keńes beredi.
Aqbota Musabekqyzy
