Qazaqstan Prezidenti Shanhai yntymaqtastyq uiymyna múshe memleketter basshylary keńesiniń otyrysyna qatysty, dep habarlaidy "Ult aqparat" Aqordaǵa silteme jasap.
Qasym-Jomart Toqaev óz sózinde dásúrli qonaqjailylyǵy men Sammitti joǵary deńgeide uiymdastyrǵany úshin Tájikstan Prezidenti Emomali Rahmonǵa rizashylyǵyn bildirdi, sondai-aq, Úndistan Premer-Ministri Narendra Modidi týǵan kúnimen quttyqtady.
Memleket basshysy biyl uiym úshin erekshe jyl ekenin jáne osydan jiyrma jyl buryn tarihi qadam jasalǵanyn, iaǵni ShYU-ny qurý týraly Deklaratsiia qabyldanǵanyn atap ótti. Qazaqstan Prezidenti HHI ǵasyrdyń basynda negizi qalanǵan Shanhai yntymaqtastyq uiymynyń eýraziialyq keńistiktegi halyqtardyń qaýipsizdigi men ósip-órkendeý jolyndaǵy tiimdi yntymaqtastyqqa degen ujymdyq erik-jigerin búkil álemge tanytqanyn aitty.
– Ortaq kúsh-jigerdiń arqasynda ShYU álemdegi tabysty ári bedeldi óńirlik birlestikke ainaldy. Atalǵan uiym jaýapkershilik turǵysynan zor demografiialyq, qarjylyq, shikizat resýrstaryna, sondai-aq, qýatty tehnologiialyq áleýetine súienedi. Aýqymdy normativtik-quqyqtyq bazasy qalyptasyp, barlyq deńgeidegi yqpaldastyqtyń tiimdi tetikteri jolǵa qoiylǵan. Uiymnyń halyqaralyq bailanystary jyldam keńeiip keledi. Úndistan men Pákistannyń qosylýy ShYU-nyń kúsheiýine yqpal etip, onyń jumysyna transeýraziialyq sipat bergeni sózsiz. Irandy tolyqqandy múshelikke qabyldaý rásiminiń bastalǵany týraly sheshim, sonymen qatar, Mysyr, Saýd Arabiiasy jáne Qatar elderine dialog boiynsha seriktester mártebesiniń usynylýy Uiymnyń Taiaý Shyǵystaǵy bedelin odan ári arttyra tústi, – dedi Qasym-Jomart Toqaev.
Memleket basshysynyń aitýynsha, munyń bári «Shanhai rýhy» yntymaqtastyǵynyń ózektiligin jáne biregeiligin naqtylai túsedi.
– Bul – halyqtardyń «quqyq kúshtiniń jaǵynda» degendi joqqa shyǵaratyn, teńquqyqty yntymaqtastyqqa jáne jahandyq kún tártibindegi barlyq ózekti másele boiynsha tiimdi yqpaldastyqqa negizdelgen ujymdyq rýh. Birlikti kózdeitin osy rýh damýdyń túrli modelindegi jáne álemdegi ahýalǵa qatysty negizgi máseleler jóninde ártúrli kózqaras ustanatyn elderdi uiystyrady. Sonymen qatar, ol ortaq igilik úshin birlese jumys isteýge, halyqtardyń tarihi jáne saiasi dástúrine, olardyń turmys-salty men mentalitetine qaramastan, jasandy standarttar men kriteriilerdi tyqpalaýǵa qarsy shyǵýǵa múmkindik beredi, – dedi Qazaqstan Prezidenti.
Qasym-Jomart Toqaev ShYU árdaiym ashyq ári transparentti qurylym bolyp qala beredi dep sanaidy. Onyń qyzmeti ózge elderdiń múddesine qarsy baǵyttalmaǵan. Qazirgi ýaqytta Uiym damýdyń múlde jańa kezeńine aiaq basqaly otyr. Bul qadam halyqaralyq júieniń aýqymdy ózgeristerimen tuspa-tus keledi.
– Álemdegi destrýktivti úderister koronavirýs pandemiiasy bastalǵaly beri kúsheie tústi. Bul jer sharyndaǵy adamdardyń densaýlyǵyna ǵana emes, sondai-aq, álemdik ekonomikalyq jáne saiasi júieniń negizine ziianyn tigizdi. Aýǵanstandaǵy kezekti jaǵdai kóptegen eldi, eń aldymen, kórshiles memleketterdi jańa syn-qaterlermen betpe-bet qaldyryp, óńirdegi ahýaldy birden ózgertip jiberdi. Mundai jaǵdaida biz jahandyq ózgeristerge jaqsylap daiyndalýymyz kerek, – dedi Memleket basshysy.
Qazaqstan Prezidenti ShYU-ǵa múshe memleketter yntymaqtastyǵynyń mańyzdy baǵyttary jóninde óz oi-pikirin ortaǵa saldy. Onyń pikirinshe, qazirgi kezde óńirlik qaýipsizdik máselesi óte ózekti bolyp otyr.
– Bul sala boiynsha oń nátijelerge qol jetkizilgeni qýanyshty jáit. ShYU-ǵa múshe memleketter yntymaqtastyǵynyń terrorizmge, separatizmge jáne ekstremizmge qarsy is-qimyldar jónindegi 2022-2024 jyldarǵa arnalǵan baǵdarlamasy – sonyń aiqyn dáleli. Atalǵan baǵdarlamany búgin bekitemiz. Sonymen qatar terrorizm men ekstremizmdi qarjylandyrýshy zańsyz esirtki ainalymy men esirtki biznesine qarsy tiimdi kúres júrgizý úshin birlesken is-qimyldardy jalǵastyrýǵa daiynbyz. Sońǵy jyldary kiberqaýipsizdik máselesi aldyńǵy orynǵa shyqty. Aqparattyq qaýipsizdik jónindegi ShYU Ortalyǵynyń tezirek qurylýy mańyzdy máselelerge tolyq jaýap beredi jáne Uiymnyń aqparattyq keńistiginiń qorǵalýyn kúsheite túsedi. Ekonomikalyq saladaǵy transulttyq qylmystar ótkir problema bolyp tabylady, – dedi Qasym-Jomart Toqaev.
Memleket basshysy búkil álemde jáne Dýshanbedegi sammit alańdarynda keńinen talqylanyp jatqan aýǵan máselesine arnaiy toqtaldy.
– Qazaqstan bolashaq Aýǵanstandy óz ishinde jáne kórshiles eldermen, shyn máninde, beibit ómir súretin táýelsiz ári birtutas memleket bolady dep sanaidy. Taǵdyrdyń tálkegine túsken osyndai tarihi sátte kópultty Aýǵanstan halqy shekten tys qiynshylyqtarmen betpe-bet qalmaýǵa tiis. Yqpaly zor ShYU bul elde beibitshilik pen kelisimniń ústemdik qurýy úshin belsendi ról atqara alady jáne atqarýy qajet dep sanaimyn. Bir jaǵadan bas, bir jeńnen qol shyǵarǵanda ǵana qazirgi qaýipke qarsy kúreste óńirlik qaýipsizdikti qamtamasyz ete alamyz. Qazaqstan óz tarapynan destrýktivti ideologiia aǵynynyń, esirtki tasymalynyń jáne Aýǵanstannan tys jerlerge baqylaýsyz kóshýdiń jolyn kesý úshin óńirlik seriktesterimizben aradaǵy yqpaldastyqty keńeitedi, – dedi Prezident.
Qasym-Jomart Toqaev Qazaqstannyń gýmanitarlyq jáne ekonomikalyq problemalardy bastan ótkerip otyrǵan Aýǵanstanǵa barynsha kómek kórsetýge daiyn ekenin aitty.
– Qazaqstannyń infraqurylymdary men logistikalyq múmkindikterin eskere otyryp, Aýǵanstanǵa halyqaralyq kómek jetkizý úshin Almatyda ShYU-nyń gýmanitarlyq «habyn» uiymdastyrýdy usynamyz. Bul qadam aimaqtaǵy ótkir máselelerdi sheshý isindegi bizdiń Uiymnyń rólin arttyrýǵa, sondai-aq, BUU men basqa da halyqaralyq qurylymdardyń qyzmetine úilesimdi túrde atsalysýǵa yqpal etetinine senimdimin, – dedi Memleket basshysy.
Koronavirýspen kúres halyqaralyq kún tártibindegi ózekti máselelerdiń biri bolyp qala beredi. Qazaqstan Prezidenti ShYU boiynsha seriktesteri pandemiianyń eń aýyr kezeńinde ózara gýmanitarlyq kómek kórsete otyryp, shyn máninde, izgiliktiń úlgisin kórsetkenin rizashylyqpen atap ótti.
– Halyqtyń jappai immýnitetin arttyrý arqyly ǵana pandemiiany eńserý múmkin bolady. Sondyqtan BUU terminologiiasyn qoldana otyryp, biz «keibireýlerdi artta qaldyrýǵa» jol bere almaimyz. Bul rette Qazaqstan alǵashqy synaqtan ótken óziniń QazVac vaktsinasyn usynady. Klinikalyq synaqtar onyń tiimdiligin dáleldedi. Biz atalǵan preparatty kórshi elderge gýmanitarlyq kómek retinde tasymaldai bastadyq. Sonymen qatar Qazaqstannyń Naruvax-C19 jáne Naruvax-C19/Nano ázirlemeleri COVID-19 indetine qarsy úmitker vaktsina retinde Dúniejúzilik densaýlyq saqtaý uiymynyń reestrine engizildi. ShYU-ǵa múshe memleketterde vaktsinatsiia tólqujattaryn ózara taný rásiminiń jedeldetilýi jáne olardyń kópjaqty júiege biriktirilýi elderimiz bastan ótkerip otyrǵan qiyndyqtardy eńserýge septigin tigizetinine senimdimin, – dedi Qasym-Jomart Toqaev.
Memleket basshysynyń aitýynsha, koronavirýs kezeńinen keiingi qalpyna keltirý úderisi ShYU keńistiginde saýda-ekonomikalyq yqpaldastyq salasyndaǵy ahýaldy qaita elekten ótkizýge múmkindik beredi.
– Másele aimaqaralyq yntymaqtastyqtyń keibir kórsetkishterin qalpyna keltirýge qaraǵanda aýqymdyraq. Makroúrdisterdi taldap, qaýipterdi baǵalaý kerek jáne osynyń negizinde júieli sheshimder qabyldaý qajet. Uiym Hatshylyǵyna ShYU-ǵa qarasty Ekonomikalyq taldaý ortalyqtarynyń konsortsiýmymen birlesip, tiisti jumystardy júrgizýge jáne kelesi Sammitke deiin oi-tujyrymdaryn ortaǵa salýǵa tapsyrma berýdi usynamyn. Kelisilgen birlesken ekonomikalyq jobalardy tezirek júzege asyrýdyń biryńǵai qarjylyq tetikterin tezirek iske qosýdy qamtamasyz etý mańyzdy dep sanaimyn. Ókinishke qarai, onyń «turalap qalýy» Uiymǵa múshe elderdiń iskerlik ortalardaǵy bedeline aitarlyqtai nuqsan keltiredi, – dedi Prezident.
Memleket basshysy qor naryǵy men qarjy tehnologiiasyn damytý jónindegi yqpaldastyqty mańyzdy ári perspektivti baǵyt retinde atady. Ol ShYU-daǵy seriktesterin Astana halyqaralyq qarjy ortalyǵynyń áleýetin belsendi paidalanýǵa shaqyrdy. Qazaqstan osy Ortalyq aiasynda ekijaqty jáne kópjaqty yntymaqtastyqtyń túrli formatyn usynady.
Qasym-Jomart Toqaev memleketter men úkimetterdiń basshylaryna pandemiia men naýryz aiynda Sýets kanalynda bolǵan oqiǵa teńiz arqyly júk tasymaldaýdyń strategiialyq turǵydan aqsaitynyn kórsetip bergenin eske saldy. Osyndai oqiǵalar transkontinentaldi qurlyqtyq baǵyttardyń, eń aldymen, «Jańa Jibek jolynyń» ońtaily ekenin aitarlyqtai naqtylai tústi.
– Biz kólik-tranzittik artyqshylyǵymyzdy tolyq iske asyrýǵa kedergi keltiretin birqatar máseleni birlesip sheshýimiz kerek. Eń aldymen, ShYU-ǵa múshe elderdiń kólik infraqurylymynyń damý deńgeileriniń aitarlyqtai aiyrmashylyǵy týraly sóz qozǵap otyrmyz. Sondyqtan, múshe memleketterdiń ekonomikalyq múddelerin tolyq eskerý negizinde ulttyq infraqurylymdyq strategiialardyń pragmatikalyq sinergiiasy ortaq múddelerge sai keler edi. Tótenshe jaǵdailar kezinde kólikterdiń turaqty jumysyn qamtamasyz etetin yntymaqtastyq týraly memorandýmǵa qol qoiylý bul baǵyttaǵy mańyzdy qadam bolady, – dedi Memleket basshysy.
Prezident álemdik ekonomikanyń «jasyl jolaqqa» túsýi júiequraýshy faktorǵa ainalyp otyrǵanyn atap ótti. Turaqty damý jáne qorshaǵan ortany qorǵaý máseleleri Uiymǵa múshe memlekettermen qatar barlyq eldiń basty nazarynda tur.
Qazaqstan ShYU-nyń keiinge qaldyrmai, birlese sheshýdi qajet etetin ekologiialyq problemalarǵa qatysty reestrin jedel túrde bekitýdi jaqtaidy. Sondai-aq, resýrstardy únemdeitin ári ekologiialyq turǵydan taza tehnologiialardy keńinen engizý maqsatynda ShYU-nyń «Jasyl beldeý» baǵdarlamasyna qol qoiýdy qoldaidy.
– Bizge Eýraziiadaǵy «úlken oiyndar» qajet emes, barshaǵa beibit, qaýipsiz jáne turaqty bolashaq qalyptastyrý maqsatynda zor serpilis kerek. Bul úshin memleketterimizdiń tájiribe, mehanizm, infraqurylym boiynsha múmkinshiligi jetedi. Eń bastysy, seriktestikti nyǵaitýǵa jáne bir-birin qoldaýǵa degen ortaq niet bar. Bizdiń ortaq maqsatymyz – ShYU keńistigin turaqty, ekonomikalyq jaǵynan damyǵan jáne órkendegen makroóńirge ainaldyrý, – dedi Qasym-Jomart Toqaev.
Memleket basshysy sóziniń sońynda Tájikstannyń jarǵydaǵy maqsattardy júzege asyrý jáne Uiym qyzmetiniń tiimdiligin arttyrý úshin atqarǵan jemisti jumysyn atap ótti. Sondai-aq Qasym-Jomart Toqaev Ózbekstannyń Shanhai yntymaqtastyq uiymyna tóraǵalyǵynyń bastalýymen Prezident Shavkat Mirziioevti quttyqtap, ózbek áriptesteriniń osy jaýapty missiiany tabysty atqarýyna tilektestik bildirdi.
Sammit qorytyndysy boiynsha mynadai qujattar qabyldanyp, qol qoiyldy:
1. Shanhai yntymaqtastyq uiymynyń jiyrma jyldyǵyna arnalǵan Dýshanbe deklaratsiiasy.
2. Shanhai yntymaqtastyq uiymyna múshe memleketter basshylary keńesiniń Shanhai yntymaqtastyq uiymyna múshe memleketterdiń Terrorizmge, separatizmge jáne ekstremizmge qarsy is-qimyldar jónindegi yntymaqtastyǵynyń 2022-2024 jyldarǵa arnalǵan baǵdarlamasyn bekitý týraly sheshimi.
3. Shanhai yntymaqtastyq uiymyna múshe memleketter basshylary keńesiniń Shanhai yntymaqtastyq uiymyna múshe memleketterdiń Esirtkige qarsy strategiiasynyń oryndalýy jónindegi 2018-2023 jyldarǵa arnalǵan is-qimyl baǵdarlamasynyń tarmaqtaryn iske asyrýdyń jumys josparyn (2021-2023 jj.) bekitý týraly sheshimi.
4. Shanhai yntymaqtastyq uiymyna múshe memleketterdiń basshylary keńesiniń Shanhai yntymaqtastyq uiymyna múshe memleketterdiń Halyqaralyq aqparattyq qaýipsizdikti qamtamasyz etý máseleleri jónindegi ózara is-qimyldarynyń 2022-2023 jyldarǵa arnalǵan josparyn bekitý týraly sheshimi.
5. Shanhai yntymaqtastyq uiymyna múshe memleketter basshylary keńesiniń Shanhai yntymaqtastyq uiymyna múshe memleketterdiń COVID-19 pandemiiasynyń áleýmettik-ekonomikalyq teris saldaryn eńserý jónindegi 2021-2023 jyldarǵa arnalǵan birlesken usynym sharalarynyń josparyn bekitý týraly sheshimi.
6. Shanhai yntymaqtastyq uiymyna múshe memleketter basshylary keńesiniń Shanhai yntymaqtastyq uiymyna múshe memleketterdiń qaýipsizdigine tónetin syn-tegeýrinder men qaterlerge qarsy is-qimyl tetikterin jetildirý týraly sheshimi.
7. Shanhai yntymaqtastyq uiymyna múshe memleketter basshylary keńesiniń Shanhai yntymaqtastyq uiymynyń Bas hatshysy týraly sheshimi.
8. Shanhai yntymaqtastyq uiymyna múshe memleketter basshylary keńesiniń Shanhai yntymaqtastyq uiymy Terrorizmge qarsy óńirlik qurylymynyń Atqarýshy komitetiniń direktory týraly sheshimi.
9. Shanhai yntymaqtastyq uiymyna múshe memleketter basshylary keńesiniń Shanhai yntymaqtastyq uiymynyń ánurany týraly erejeni bekitý týraly sheshimi.
10. Shanhai yntymaqtastyq uiymyna múshe memleketter basshylary keńesiniń Shanhai yntymaqtastyq uiymynyń «Jasyl beldeý» baǵdarlamasyn bekitý týraly sheshimi.
11. Shanhai yntymaqtastyq uiymyna múshe memleketter basshylary keńesiniń Shanhai yntymaqtastyq uiymyna múshe memleketterdiń Qorshaǵan ortany qorǵaý salasyndaǵy 2022-2024 jyldarǵa arnalǵan yntymaqtastyq tujyrymdamasyn iske asyrý jónindegi is-sharalar josparyn bekitý týraly sheshimi.
12. Shanhai yntymaqtastyq uiymyna múshe memleketter basshylary keńesiniń Shanhai yntymaqtastyq uiymy Bas hatshysynyń Shanhai yntymaqtastyq uiymynyń ótken jylǵy qyzmeti týraly baiandamasyn bekitý týraly sheshimi.
13. Shanhai yntymaqtastyq uiymyna múshe memleketter basshylary keńesiniń Shanhai yntymaqtastyq uiymy Terrorizmge qarsy óńirlik qurylymy keńesiniń Shanhai yntymaqtastyq uiymy Terrorizmge qarsy óńirlik qurylymynyń 2020 jyly atqarǵan qyzmeti týraly baiandamasyn bekitý týraly sheshimi.
14. Shanhai yntymaqtastyq uiymyna múshe memleketter basshylary keńesiniń Shanhai yntymaqtastyq uiymynyń Týristik jáne mádeni astanasy týraly erejesin bekitý týraly sheshimi.
15. Shanhai yntymaqtastyq uiymyna múshe memleketter basshylary keńesiniń Shanhai yntymaqtastyq uiymy Ekonomikalyq forýmynyń tujyrymdamasyn bekitý týraly sheshimi.
16. Shanhai yntymaqtastyq uiymyna múshe memleketter basshylary keńesiniń Shanhai yntymaqtastyq uiymynyń hatshylyǵy men Birikken Ulttar Uiymy arasyndaǵy Ónerkásiptik damý jónindegi ózara túsinistik týraly memorandýmǵa qol qoiý týraly sheshimi.
17. Shanhai yntymaqtastyq uiymyna múshe memleketter basshylary keńesiniń Shanhai yntymaqtastyq uiymynyń hatshylyǵy men Birikken Ulttar Uiymy Saýda jáne damý jónindegi konferentsiiasynyń hatshylyǵy arasyndaǵy ózara túsinistik týraly memorandýmǵa qol qoiý týraly sheshimi.
18. Shanhai yntymaqtastyq uiymyna múshe memleketter basshylary keńesiniń Shanhai yntymaqtastyq uiymynyń hatshylyǵy men Esirtkini baqylaý jónindegi halyqaralyq komitet hatshylyǵynyń arasyndaǵy ózara túsinistik týraly memorandýmǵa qol qoiý týraly sheshimi.
19. Shanhai yntymaqtastyq uiymyna múshe memleketter basshylary keńesiniń Iran Islam Respýblikasyn Shanhai yntymaqtastyq uiymyna múshelikke qabyldaý rásimin bastaý týraly sheshimi.
20. Shanhai yntymaqtastyq uiymyna múshe memleketter basshylary keńesiniń Shanhai yntymaqtastyq uiymynyń Qatar Memleketine dialog jónindegi áriptes mártebesin berý týraly sheshimi.
21. Shanhai yntymaqtastyq uiymyna múshe memleketter basshylary keńesiniń Shanhai yntymaqtastyq uiymynyń Mysyr Arab Respýblikasyna dialog jónindegi áriptes mártebesin berý týraly sheshimi.
22. Shanhai yntymaqtastyq uiymyna múshe memleketter basshylary keńesiniń Shanhai yntymaqtastyq uiymynyń Saýd Arabiiasy Koroldigine dialog jónindegi áriptes mártebesin berý týraly sheshimi.
23. Shanhai yntymaqtastyq uiymyna múshe memleketter basshylary keńesiniń ǵylym, tehnologiialar jáne innovatsiialar salasyndaǵy yntymaqtastyqty nyǵaitý týraly málimdemesi.
24. Shanhai yntymaqtastyq uiymyna múshe memleketter basshylary keńesiniń azyq-túlik qaýipsizdigi jónindegi málimdemesi.
