Foto: baq.kz
Tamyz aiy bastalǵanda ata-analar balalarynyń mektep quralyn alyp, daiyndyqty bastaidy. Al onyń fizikalyq jáne emotsiialyq kúiin mektepke qalai daiyndaǵan jón? Bul týraly Ult.kz-ke pedagog-psiholog Nazerke Ospan aityp berdi.
Jaz boiy demalyp, sabaq týraly, mekteptegi kóptegen mindetteri týraly ýaqytsha umytqan balaǵa qaita oqýdaǵy ómir saltyna oralý birshama stress kúige ákelýi múmkin. Al mektep tabaldyryǵyn alǵash attaityn bala úshin bul tipti jańa belesti baǵyndyrýmen teń. Sondyqtan pedagog-psiholog balany jailap mektep jaily aqparattarmen tanystyryp, emotsiialyq turaqtylyǵy, erik jigeri men kún tártibin qalyptastyryp bastaý kerek deidi. Sondai-aq ol balanyń janynda bolyp, onyń ishki kúiine úńilý de mańyzdy ekenin aitady.
Foto: Nazerke Ospannyń jeke muraǵatynan
Pedagog-psiholog Nazerke Ospannan keńester:
1. Zeiinin turaqtandyrý
1-synyp oqýshysy 35–40 minýt boiy muǵalimdi tyńdap, tapsyrmany oryndaýy qajet. Al zeiini turaqsyz bala birden sharshap, alańdap, artta qalyp qoiady. Sondyqtan balanyń zeiinin turaqtandyrýǵa úiretý kerek.
2. Mektep týraly aqparatpen tanystyrý
Bala belgisiz nárseden qorqady. Al mektep týraly aldyn ala túsinik balada senimdilik pen qaýipsizdik sezimin oiatady. Sondyqtan aldyn ala mektep týraly balaǵa aitý óte mańyzdy.
Ol úshin mektepke balamen birge baryp, synypty kórsetý kerek. Kitap, qalam, formany birge daiyndaǵan jón jáne «Mektepke alǵash barǵan kúnim» degen ertegi aityp berý, mektep týraly mýltfilmder kórý onyń senimdiligi men qaýipsizdigin arttyrady.
3. Emotsiialyq turaqtylyǵyn damytý
Balaǵa jańa orta, beitanys adamdar — kúizelis kózi. Qobaljý, qorqynysh, jylaý qalypty jaǵdai. Osyny eskerip búldirshinniń emotsiialyq turaqtylyǵyn qalyptastyrý mańyzdy.
Balany qoldaý úshin «qorqamyn» dese, «Sen qorqyp tursyń ba? Qandai?» dep tyńdaý kerek. «Ondai bolmaidy» demei, «Men seni túsinemin, seniń janyńda bolamyn» deý qajet. Qýaný, renjý, qorqý siiaqty emotsiialardy sózben ataýǵa úiretken durys.
4. Erik – jigerin damytý
Mektepte tapsyrmalardy oryndaý, erejelerdi saqtaý, qiyndyqqa tózý — erik qasietin talap etedi. Sondyqtan bul — mańyzdy qadam.
Qalai damytýǵa bolady?
«Búgin meniń mindetim» degen oiyn: kishkentai tapsyrma (mysaly, sómke jinaý, oiynshyqty ornyna qoiý).
«5 minýtqa sabyr»: bala bir ispen 5 minýt ainalyssa – juldyzsha berý.
Qiyndyq kórse, kómektesip jibermei, «Sen óziń istei alasyń» dep qoldaý.
5. Jeke gigiena
Mektepke deiin úiretý kerek daǵdylar: Qol jýýdy eske saqtaý; Ájethanaǵa ózdiginen barý; Murnyn súrtý; Ydys-aiaǵyn ornyna qoiý;
6. Kún tártibi
Bala kúnine 8–10 saǵat uiyqtamasa, ashýlanshaq, enjar bolady. Tańerteń turý qiynǵa soǵady.
Sony eskerip ata-anaǵa mynandai keńester berýge bolady: Mektepke deiin 2–3 apta buryn balany mektep rejimine kóshirý; Uiqy, tamaq, oiyn, sabaq ýaqytyn retteý; Keshke gadjetsiz tynysh atmosferada bolý;
7. Balamen birge bolý
Bala qobaljyp, qorqam dese «Joq, qoryqpa» dep baspańyz. «Sen qorqyp tursyń ba? Bul qalypty jaǵdai. Men janyńda bolamyn» dep qabyldańyz.
Osy rette kelesi tirek sózderdi qoldanýǵa keńes beremin: «Men seni tyńdap turmyn», «Seniń aitqanyń mańyzdy», «Qalasań birge otyra turaiyq».
Budan bólek neirojattyǵýlar jasaǵan jón (midyń jumysyn jaqsartatyn).
Neirojattyǵýdyń maqsaty – zeiin jáne este saqtaý qabiletin jetildirý.
Balamen "Ainadaǵy qimyl" dep atalatyn jattyǵý jasap kórińiz. Ol úshin bir qolmen bas, bir qolmen ishti sipaý kerek, sosyn qoldardy aýystyrý;
Oilaý men qimyl úilesimin jetildirý úshin "Kóziń men qolyń" jattyǵýyn jasaýǵa bolady. Kózimen 8 sanyn salyp turyp, saýsaqpen sheńber syzý;
Este saqtaý qabiletin jetildirýge arnalǵan – qimyldar tizbegin jasaýǵa bolady. Ol úshin aldymen siz bir qimyl jasaisyz, bala qaitalaidy. Kelesi qimyldy qosasyz – bala ekeýin qaitalaidy. 5-6 qimylǵa deiin jetý.
Logikany damytý úshin balamen "Ne artyq?" degen oiyn oinańyz. Ol úshin 4 zat kórsetip, qaisysy artyq ekenin tabý jáne nege ekenin túsindirý kerek.
Motrikany damytý jattyǵýy – "Monshaq tizý". Saýsaq bulshyqetterin damytý úshin túrli monshaqtardy jipke tizý;
Baljan Jeńisqyzy
