Ulttyq ideologiia uǵymyn Batys órkenieti qabyldamaidy. Batys tek qundylyqtardy qabyldaidy: bizdiń qundylyqtar – qazaq mádenieti, qazaq tili, qazaqy islamy. Osy úsh qundylyq qazaqtyń basty prioritetti bolý kerek. Atalǵan úsh basymdylyq reabilitatsiiany qajet etedi.
Otarshyldyq kezeńi, genotsid, ulttyń bólshektenýi, «qazaq áleminiń» qasiretti taǵdyry jáne deformatsiialar týraly baiandap, qazaqty álemge tanytýymyz kerek. Qazaq ulty esin jiiý qajet. Egemendik alǵan tusta bul úrdis jaqsy óris alǵan edi, biraq durys aiaqtai almai otyrmyz. Bólshektengen qazaq ultyn oralmandar kóshi arqyly biriktirýdi jolǵa qoiý kerek. Germaniia siiaqty óz oralmandarymyzdyń quqyǵyn Konstitýtsiiaǵa jazsaq ta artyqtyq etpeidi.
Jalpy, alǵanda ortalyq obektimiz – qazaq mádenieti, qazaq tili, qazaqy islam bolǵany jón. Bul ár obekt jeke institýt rólin atqarady. Qazaqy islam – álemdik islamnyń bir bóligi. «Dástúrli islam» degenge erip ketý durys emes, sebebi «dástúrli islam» degenińiz «bulynǵyr» atalym. Sol úshin de eshkimge jaltaqtamai «Qazaq islamy» dep naqtyraq atasaq. Bul bizdiń ata-babamyz ustanǵan dinniń etnosaiasi konteksin kórsetedi. «Qazaq islamy» degen uǵym definitsiiany anyqtaidy. Qazaq mádenieti, qazaq tili, qazaq islamy... bári de qazaq qundylyqtaryn reabilitatsiialanýyn kúsheitedi.
Qazir álemde klerikalizatsiia baǵyty kúsheiip keledi. Ózbek, tájik, túrkmen, qyrǵyz , qazaq sekildi ulttar islamshyl etnosqa ainalyp jatyr. Al Reseidiń orystary pravoslavie jeteginde ketip barady. Tolerantty Eýropa ońshyl ultshyldyqqa bet burdy. Osy ǵalamdyq klerikaldanýǵa biraq adekvatty jaýap bar: ultshyldyq pen qazaq islamy, al «dástúrli islam» degenimiz tym jalpylama, bolbyr túsinik.
Qazaq moldasy dindar ǵana emes ultjandy, tipti ultshyl bolsa, ásire islamizm shekteler edi. Al qazaq meshitinde orys tiline ýaǵyz aitýǵa jol berý Qazaqstanda resmi túrde «rýsskii islamǵa» jol berý bolyp sanalady. Orys islamy qazaq tilin, qazaq mádenietin, qazaq dástúrin moiyndamaidy, olar qazaq islamyn islam dep eseptemeidi. Biz Qazaqstanda orys tiline «qamqorlyq jasaý» arqyly tek tildik zaýaldarǵa tap bolyp kelemiz: Máselen, orystildi qazaqtar basqa ultqa ainalyp barady, olardyń óz tili, dini paida bolyp jatyr. Iaǵni, olar bolashaqta «rýsskii islam» dep ataýǵa bolatyn salafizmniń bir túrin ustanatyn bolady.
Qazaqstanda bir-aq ult bar. Ol – qazaq ulty. Basqa etnostardy ult dep ataý – Konstitýtsiiany buzý jáne separatizmge jol ashý. Meshitterge orys tilin engizý de sol separatizmdi qoldaý bolyp esepteledi.
Ázimbai Ǵalidiń feisbýktegi jazbasynan
Kórneki sýret kostanaytany.kz saitynan alyndy
