Jaqynda Marsel Grane men Mihail Gasparovtyń kitaptaryn oqyp otyryp mynadai oilarǵa keldim.
1. Júz - əskeri-əkimshilik bólinis. Iaǵni, belgili bir dərejede armiianyń turaqtylyǵyn, kəsibiligin qamtamasyz etý jolyndaǵy bastama.
Júz kónelerdiń túsiniginde eń kemel san bolǵan. Júz - tolyq san. Kópshiliktiń belgisi.
2. Úsh júz.
Kóne qoǵam ekiquramdy bolǵan. Feodalizm zamany qoǵam men əskerdi kúrdelendirdi. Dihotomiialy ekiquramdy qoǵamnan úshtuǵyrly, úshquramdy qurylymǵa aýysty. Orta, oń jəne sol qanattarǵa kóshti.
Arabta, mysaly, júzia jəne kúllia degen matematikalyq terminder bolǵan. Ondaǵysy: kúllia - somasy, barshasy, júzia - kúlliniń quramdas bóligi bolǵan.
Iaǵni bizdegi júzder bóliný ǵana emes. Quramdastyqtyń, myzǵymastyqtyń nyshany, formasy.
3. Alash, Alty alash.
Alash meniń túsinigimde əskeri-əkimshilik termin.
Baiqasańyz Alash dep qazaq ózin kóbinese jaýgershi zamanda ataǵan.
15-shi ǵasyrda qazaq rýlary bólek memleket qurǵanda olarǵa óz dəýletin negizdeý úshin jańa ideia, jańa saiasi kontseptsiia qajet boldy. Sol kezde túrki dəýirinen kele jatqan, Shyńǵyshan ideiasynan da kóne dəstúr negizge alyndy. Ol - Alash kontseptsiiasy. Alash kontseptsiiasy túrkilik pen shyńǵyshandyq kontseptsiialardyń sintezi.
Qazaqtyń eń uly handarynyń biri - Qasym han bul ideiany imperlik, jaýgershilik ideiaǵa ainaldyrdy. Qasymdy orystar "kazatskii tsar" deýi tegin emes. Orystar túrkiniń barlyq shenderin jatqa bilgen.
Tsar, kesar, tsezar, patsha - imperlik shender.
Alty degen úshqurylymdyqtyń eselengen kemel sany. Tek imperlik bilik altyqanat əsker jasaqtap, qura bilgen.
Onyń ústine Alty alash qazaq uǵymynan da keń uǵym. Oǵan kóshpeli dəstúrdi pir tutqan, sarttyqty moiyndamaǵan elder men rýlar múshe bolǵan.
Sosyn keńirek taratarmyn.
Aidos Sarymnyń feisbýktegi jazbasynan
