Foto: Aigúl Quspannyń áleýmettik jelidegi paraqshasynan alyndy
17 qańtarda Eýropalyq Parlament «Eýropalyq Odaqtyń Ortalyq Aziia boiynsha strategiiasy: seriktestikti nyǵaitýdyń jańa múmkindikteri» atty qararyn qabyldaýǵa daýys berdi.
Qarar Eýropalyq Parlamenttiń josparly qujaty bolyp tabylady, onyń sheńberinde zańshyǵarýshylar EO-nyń Ortalyq Aziia boiynsha jańa strategiiasyn iske asyrýǵa bailanysty óz baǵalaryn berdi.
Osy maqsatta eýrodepýtattar Qazaqstanǵa jáne óńirdiń basqa elderine birneshe ret bardy. Ortalyq Aziianyń resmi ókilderi men azamattyq sektorynyń pikiri eskerildi.
Ótken jyldardaǵy uqsas qujattarmen salystyrǵanda, 2024 jylǵy Ortalyq Aziia boiynsha EO qarary óziniń sipatymen erekshelenedi.
Munda alǵash ret Ortalyq Aziia kelesidei óńir retinde qarastyrylady: 1) óziniń óńirlik biregeiligin – qazirgi zamanǵy halyqaralyq jáne óńirlik qatynastardyń jekelegen máseleleri boiynsha táýelsiz ustanymdaryn oidaǵydai qalyptastyrǵan; 2) saýdada, investitsiialarda, bizneste jáne innovatsiialarda óńirlik múmkindikterdi biriktirgen.
Eýropalyq parlament Eýropalyq Odaq pen Ortalyq Aziia úshin jahandyq jáne óńirlik syn-qaterler men qaýipterdiń uqsastyǵyn moiyndaidy, bul uzaq merzimdi, qurylymdyq jáne ózara tiimdi yntymaqtastyq úshin jańa múmkindikter týǵyzady.
Osyǵan bailanysty Eýropanyń zań shyǵarýshy organy Eýropalyq Odaqty «geostrategiialyq mańyzdylyǵyn» eskere otyryp, Ortalyq Aziiamen ózara is-qimyldy jandandyrýǵa jáne saiasat pen ekonomika salasyndaǵy yntymaqtastyqty keńeitý arqyly Ortalyq Aziia memleketterimen strategiialyq áriptestikti ilgeriletýge shaqyrady.
Eýropalyq Odaqtyń Ortalyq Aziia memleketterimen ózara is-qimylynyń qajettiligine qatysty Eýropalyq parlamentshilerdiń úndeýin tek qana quptaýǵa bolady.
Sonymen birge, biz «saiasi qýdalaý» jáne «saiasi tutqyndar» dep atalatyn másele boiynsha kelispeitinimiz anyq.
Qazaqstan zańnamasynda oǵan sáikes elimizdiń azamattary qandai da bir saiasi kózqarastary úshin qýdalanatyn birde-bir jarlyq, birde-bir zań jáne normativtik qujat joq. Elde Konstitýtsiiamen tsenzýraǵa tyiym salynady.
Kerisinshe, reformalar adam quqyqtaryn qorǵaý júiesin, oi bildirý men jinalys bostandyǵyn nyǵaitty. Parlament belsendi saiasi pikirtalastar men halqymyz úshin mańyzdy máseleler boiynsha poliarlyq pikir bildirý alańyna ainalýda. Zań Ústemdigi qaǵidaty - sot júiesiniń táýelsizdigi men kásibiligi dáiekti túrde nyǵaitylýda.
Qazaqstannyń aldynda turǵan basty mindet - Zań Ústemdigi mádenietin nyǵaitý. Zań men tártiptiń diktatýrasy Zańnyń barlyǵyna birdei qoldanylýyn qamtamasyz etý kerek – eshkim budan tys qalmaýy kerek. Qazaqstan osyǵan umtylady jáne osy baǵytta kún saiyn jumys isteidi.
Zańnyń kez kelgen buzylýy jazalanady. Adamdardyń saiasi kózqarastary men ideologiialyq qalaýlarynyń zań men quqyqtyq tártipke eshqandai qatysy joq. Eýropalyq Parlamenttiń qararynda atalǵan barlyq adamdar zańdy buzdy jáne bul úshin sot sheshimimen jaýap beredi.
Konstitýtsiialyq qurylymdy qulatýǵa jáne bilikti kúshtep ózgertýge, ekstremistik qyzmetti qozdyrý men qarjylandyrýǵa – bir sózben aitqanda, konstitýtsiialyq tártipti buzýǵa shaqyrý - Batys elderiniń zańnamasynda qatań túrde qýdalanady.
Amerika Qurama Shtattarynda (zańdar kodeksi b.18, § 2383) mundai quqyq buzýshylyqtar úshin 10 jylǵa bas bostandyǵynan aiyrýǵa bolady. Osyǵan uqsas jazalar Eýropada, sonyń ishinde Germaniia men Frantsiiada da qoldanylady.
Jekelegen eýrodepýtattardyń qos standarttary bizge burynnan belgili jáne tutastai alǵanda, eýropalyq zań shyǵarýshy organda qalyptasqan mádeniettiń bir bóligi retinde qabyldanady, ony joiý úshin Eýroparlamentte jalǵasyp jatqan sybailas jemqorlyq janjaly aiasynda Eýropanyń quqyq qorǵaý organdary jumys isteýde.
Mundai zań shyǵarýshylardyń bedeli uzaq ýaqyt boiy qarjylyq jáne basqa sipattaǵy buzýshylyqtarmen, sonyń ishinde syrtqy yqpal etý toptarymen bailanys arqyly lastanǵan.
Qazaqstanda bul úderisti alańdaýshylyqpen baqylaýda. Eýropanyń mańyzdy zań shyǵarý institýtynyń bedelin qalpyna keltirý úshin Eýropanyń quqyq qorǵaý organdary men sottarynyń obektivtiligine úmittenemin.
