Foto: Astana qalasy ákimdigi
Qazirgi kezde úlken qalalardaǵy qoǵamdyq oryndarda aqsha jinap, muqtaj jandarǵa kómektesip júrgen eriktiler jii kózge túsedi. Quqyq qorǵaý organdary olardyń qyzmeti tekseriletinin málimdedi. Eriktilerdiń jumysyna belgili bir kólemde aqy tólep otyratyn qoǵamdyq qorlardyń aqsha ainalymy ashyq aityla bermeidi. Al qor ókilderi zań aiasynda jumys istep otyrǵanyn alǵa tartady.
Astana qalasynyń Qonaev kóshesi boiynda kele jatqan №29 avtobýsqa qolynda qoraby bar jas bala mindi.
"Sálemetsiz be, qurmetti jolaýshylar! Mazalaryńyzdy alsam, keshirińizder", – dep bastady ol sózin.
Erikti "Rýhani bastama" qaiyrymdylyq qorynan ekenin, elordada tserebraldi sal aýrýyna shaldyqqan 4 jastaǵy Qobylandy esimdi balaǵa kómek jinap júrgenin túsindirdi.
"Qazirgi ýaqytta Qobylandy esimdi naýqasqa kómektesip jatyrmyz. Sizdiń árbir 50 ne 100 teńgeńiz oǵan kómektesedi, aldyn ala alǵys aitamyn", – dep ótinish bildirip, sózin qaiyrdy.
Jartylai bos avtobýstyń ishinde qart kisiler qoldaryn sozyp, tiyn berse, eresekter men jastardyń keiibiri QR arqyly tólep, az da bolsa janarshylyq kórsetti.
MNU Newsroom tilshisi máseleniń mán-jaiyn jaqynyraq bilý úshin eriktilerdiń birimen tildesti.
Tserebraldi sal aýrýyna shaldyqqan balaǵa kómek jinap júrgen taǵy bir eriktiniń esimi – Aitbek. Jasy – 15-te.
Jasóspirimniń aitýynsha, jumys izdep júrgeninde bir belgisiz adam qasyna jaqyndap "Jumys istegiń kele me?" dep suraǵan. Ol Aitbekke "avtobýstardy aralap, kómek suraý kerek, jinaǵan somanyń 30 paiyzyn ózińe qaldyrasyń" degen.
Beimálim kisi Aitbekti keńsesin ertip aparyp, qolyndaǵy qorapty ashyp, ishindegi aqshany sanaǵan. Ondaǵy jinalǵan somanyń úshten biri shamamen 15 myń teńge shyqqanyn bilgennen keiin Aitbek jumysqa keliskenin aitty.
"Rýhani bastama" qory áleýmettik jelilerge kúndik tabys "10-15 000 teńge aralyǵynda" degen habarlandyrýlar arqyly da volonterlerdi jumysqa tartady. Qordyń Astanadaǵy ókili Nursultan Taibergenniń aitýynsha, qazir qorda 3-5 erikti bar.
"Jumysqa kirgende birneshe avtobýsty aralap shyqtym. Alaida, maǵan jumys unamady. Eshteńe istei almaimyn, biraq aqsha qajet boldy. Jumys isteýge týra keldi, sonymen 3 jyl boiy kómekke aqsha jinap júrmin", – deidi Aitbek.
19 qyrkúiekte Parlament senatynyń otyrysynda depýtattardyń biri ishki ister ministrliginiń ókilinen qoǵamdyq kólikterde aqsha suraityn eriktiler týraly surady. Ministrdiń orynbasary Igor Lepeha bul máseleden habardar emes ekenin aityp, olardyń jumysyna tekserý júrgizetinin málimdedi.
"Bul jasóspirimderdiń kim ekenin, olardyń artynda kim turǵanyn anyqtaý úshin tiisti departament basshylaryna tapsyrma beremin. Eger olardyń artynda bireý turyp, osylai tabys taýyp otyrǵan bolsa, onda ol alaiaqtyq bolady", – dedi ministrdiń orynbasary.
Úkimet ókili balalardy eksplýatatsiialaý áreketi anyqtalsa, tiisti sharalar qoldanylatynyn aitqan.
Foto: Mahmýd Baihodjaev
Aqsha jinaityn qorlar týraly ne belgili?
Mádeniet jáne aqparat ministrliginiń MNU Newsroom redaktsiiasyna jibergen deregine sáikes, qazir Qazaqstanda 1529 qoǵamdyq qor tirkelgen. Onyń 113-i Astanada jumys isteidi. Ministrlik olardyń qyzmeti «Qaiyrymdylyq týraly» zańmen retteletinin atap ótti.
Alaida tirkelgen qorlardyń naqty nesheýi qoǵamdyq kólikterde qarajat jinaýmen ainalysatynyn anyqtaý múmkin bolmady.
Aitbek jumys istep júrgen “Rýhani bastama” qory 2023 jyly Shymkent qalasynda tirkelgen. Qor jetekshisi mekemeniń basty maqsaty “túrli aýrýǵa shaldyqqan balalarǵa kómektesý” dep túsindirdi. Ol úshin qordy uiymdastyrýshylar jasóspirimderdi qoǵamdyq transporttarda aqsha jinaýǵa jaldaidy.Aitbektiń aitýynsha, eriktilerdiń basym bóligin kámeletke tolmaǵandar quraidy. Ol jumys ásirese jazda kóbeietinin aitady. “Kúzge qarai oqýshylar mektepke baratyndyqtan, eriktiler sany azaiady”, — deidi.
Biyl naýryz aiynda shymkenttik qor Astana qalasynan keńse ashqan. Qordyń Shymkenttegi negizgi keńsesiniń jetekshisi Sáýle Sádýaqasqyzy kámeletke tolmaǵan balalardyń jumysqa tartylý sebebine qatysty suraqqa “osy jumys arqyly aqsha qunyn sezine bastaidy” dep jaýap berdi.
"Keshke túsken aqshany sanaǵanda, keide 200 teńge, al keide 1000 teńge bolyp qalady. Sen osy aqshany tabý úshin qalai júgirdiń? Áke-shesheńniń aqshany qalai tapqanyn kórgen be ediń?", – dep suraitynyn aitty Sádýaqasqyzy.
Qor jetekshisiniń aitýynsha, volonterler ai saiyn emes, kún saiyn tabysyn alyp otyrady. MNU Newsroom sóilesken Astanadaǵy úsh qordan bergen málimetke sáikes, eriktiler jiǵan qarjynyń 20 paiyzdan 40 paiyzǵa deiingi bóligin alady. Qoraptaǵy aqshadan bólek, tabysyn eseptegende eriktilerdiń qansha saǵat jumys istegeni men neshe avtobýsqa mingeni de eskeriledi eken.
"Rýhani bastama" qorynyń Astanadaǵy ókili Taibergen kúndik tabys 40 ne 50 myńnan asatyn bolsa, volonterdiń tabysyna taǵy 5 paiyz qosylatynyn aitty.
Elordadaǵy “Meiirimdilik joly” dep atalatyn taǵy bir qor eriktilerge tabysynan 20 paiyzyn tóleitinin atap ótti. Qor quryltaishysy Ian Pavlovtyń aitýynsha, jinalatyn barlyq somanyń 70 paiyzy kómekke zárý balalardy qarjylandyrýǵa, 20 paiyzy eriktilerge, 5 paiyzy qor qyzmetkerleriniń jalaqysyna, qalǵan 5 paiyzy syiaqy retinde eriktilerge jumsalady.
"Onyń bári bir aidaǵy tabysqa bailanysty. Biraq, biz jarǵysy bar uiym bolǵandyqtan, kómekke 60 paiyzdan az qarjy jibere almaimyz. Bul tikelei zańmen shekteledi", – deidi Viktorovich.
Qaiyrymdylyq qorlary zań boiynsha jylyna bir retten siretpei oryndalǵan qaiyrymdylyq baǵdarlamasy týraly esepti buqaralyq aqparat quraldarynda nemese qaiyrymdylyq uiymynyń internet-resýrsynda jariialaýǵa mindetti.
Esepte qaiyrymdylyq baǵdarlamasyn oryndaý sheńberinde jinalǵan kiris pen shyǵyn týraly qysqasha aqparat qamtylýǵa tiis.
MNU Newsroom tilshisiniń “BAQ nemese internet resýrstary arqyly jyldyq qarjy esebin jariialadyńyzdar ma?” degen suraǵyna Nursultan Taibergen “Ol durys júrgizilmeidi. Bizde SMM mamany joq” dep jaýap berdi.
"Negizi taratýym kerek. Men áli onyń esebin istei qylǵan joqpyn. Jaqyn kúnderi istep, jariialaimyn", – dedi qordyń Shymkenttegi keńsesiniń jetekshisi Sáýle Sádýaqasqyzy.
Ol densaýlyǵyna bailanysty esep berý máselesi keshikkenin aitty.
"Meiirimdilik joly" jeke qaiyrymdylyq qorynyń direktory Ilia Lipskii jazda Astanada túrli qorlardyń belsendiligi artatynyn aitady.
"Ár jaz saiyn kóptegen qorlar [Astanaǵa] keledi. Siz olardyń kóbin bilmeitin shyǵarsyz. Olar jeke tulǵaǵa páter jaldap, sol jerde aqshany esepteidi. Biz olardy “gastroler” dep ataimyz. Aýa-raiy salqyn bola túskende, olar joǵalyp ketedi", – deidi jeke qor direktory.
Avtobýstardy aralap, aqsha jinaityn volonterler mundai jumysqa túrli maqsatpen keletinin aitady. Biri ata-anasyna járdemdesýdi kózdese, taǵy biri kómekke zárý balalarǵa kómekteskisi kelgenin tilge tiek.
Qor jetekshileriniń sózinshe, jumys barysynda kámeletke tolmaǵan balalar ártúrli oqiǵalarǵa tap bolady. Qorap ashyq bolǵan jaǵdaida, tonaý qaýpi de artatynyn atap ótti.
"Urlyq máselesi bolǵanda biz politsiiaǵa baryp, jeke tulǵa atynan aryz jazamyz", – deidi Ian Pavlov.
“Meiirimdilik joly” qorynyń resmi saity ashylmaidy. Biraq Instagram-akkaýntynda kómekke zárý balalardyń foto/videolary jariialanǵan. Kei videolarda ata-analar qordyń qansha qarajat bólgenin aityp, alǵysyn bildirgen.
Kollaj: MNU
Volnterler jinaityn aqsha naýqas balalarǵa jete me?
"Meiirimdilik joly" qaiyrymdylyq qorynyń quryltaishysy Ian Pavlovtyń aitýynsha, adamdar qoǵamdyq qorlarǵa sene bermeidi. Qordyń jaqynda júrgizgen qalalyq saýalnamasy boiynsha, qoǵamnyń 20-30 paiyzy qaiyrymdylyqqa senetin bolsa, qalǵan 60-70 paiyzy qorlarǵa kúmánmen qaraidy.
"Bizdiń basty maqsatymyz – adamdardy úiretý. Adamǵa qaiyrymdylyqqa atsalysýǵa múmkindik berý", – deidi Ian Pavlov.
Pavlovtyń sózinshe, “Meiirimdilik joly” qaiyrymdylyq qory bir jylda shamamen 90 million teńge jinaǵan.
“Bul úilerdiń aralaý arqyly, kompaniialardyń qoldaýy jáne taǵy basqasyn qospaǵandaǵy jinalǵan soma, iaǵni ótip bara jatqan adamdardyń qaiyrymdylyǵymen jinalǵan aqsha”, – dedi qor quryltaishysy.
Qor ókili keiingi úsh aidan beri elordadaǵy Sýltana atty tserebraldi sal aýrýyna shaldyqqan balaǵa aqsha jinap jatqanyn aitty.
“Qaiyrymdylyq jolmen qarajat jinaýǵa [kúnde] shamamen 5 pen 8 volonter shyǵady. Qazirgi tańda [Sultanǵa] 1 million teńge jinaldy”, – dedi Pavlov.
“Meiirimdilik joly” qaiyrymdylyq qory tolyq somany jinap bolǵan soń naýqastarǵa bank arqyly joldaidy. Sosyn ony áleýmettik jelidegi paraqshasynda jariialaidy.
Al “Rýhani bastama” qory jinalǵan somany kómekke zárý otbasyna qolma-qol beretinin málimdedi. Biraq ázirge ony dáleldeitin video ne qujattaryn jelilerde jariialamaǵan.
Qor ókili “Rýhani bastamadan” kómek alǵan shymkenttik ananyń bailanys nómirin tilshige berdi. MNU Newsroom tilshisi qarajattyń mán-jaiyn bilý úshin habarlasýǵa tyrysyp kórgenimen, sóilesý múmkin bolmady. Kómek alǵan azamat telefonyn kótermedi.
“Rýhani bastama” qorynyń Astanadaǵy keńsesiniń ózge bir ókili Marjan Nurlybaevanyń sózinshe, qordan kómek alý úshin naýqas balanyń ata-anasy aldymen keńsege baryp, aryz jazady. Aryz ishinde qansha soma ne maqsatqa jáne qai kúnge qajet ekenin túsindiredi. Nurlybaeva “qor sol ýaqytqa deiin jinalǵan somany qolyna tapsyrýǵa tyrysady” dedi.
MNU Newsroom tilshisiniń “Nelikten siz jinalǵan aqshany qolma-qol túrde beresiz?” degen suraǵyna Marjan Nurlybaeva “Bizge solai yńǵaily. Dastarhan jaiyp, áńgime arasynda qolma-qol aqsha tabystalǵany durys. Bankten aýdarma jasaǵansha, dastarhan basynda, shaqyryp, kórsetip bergen jaqsyraq” dep jaýap berdi.
Avtor: Aiaýlym Amangeldina
