فوتو: استانا قالاسى ەكٸمدٸگٸ
قازٸرگٸ كەزدە ٷلكەن قالالارداعى قوعامدىق ورىنداردا اقشا جيناپ, مۇقتاج جاندارعا كٶمەكتەسٸپ جٷرگەن ەرٸكتٸلەر جيٸ كٶزگە تٷسەدٸ. قۇقىق قورعاۋ ورگاندارى ولاردىڭ قىزمەتٸ تەكسەرٸلەتٸنٸن مەلٸمدەدٸ. ەرٸكتٸلەردٸڭ جۇمىسىنا بەلگٸلٸ بٸر كٶلەمدە اقى تٶلەپ وتىراتىن قوعامدىق قورلاردىڭ اقشا اينالىمى اشىق ايتىلا بەرمەيدٸ. ال قور ٶكٸلدەرٸ زاڭ اياسىندا جۇمىس ٸستەپ وتىرعانىن العا تارتادى.
استانا قالاسىنىڭ قوناەۆ كٶشەسٸ بويىندا كەلە جاتقان №29 اۆتوبۋسقا قولىندا قورابى بار جاس بالا مٸندٸ.
"سەلەمەتسٸز بە, قۇرمەتتٸ جولاۋشىلار! مازالارىڭىزدى السام, كەشٸرٸڭٸزدەر", – دەپ باستادى ول سٶزٸن.
ەرٸكتٸ "رۋحاني باستاما" قايىرىمدىلىق قورىنان ەكەنٸن, ەلوردادا تسەرەبرالدٸ سال اۋرۋىنا شالدىققان 4 جاستاعى قوبىلاندى ەسٸمدٸ بالاعا كٶمەك جيناپ جٷرگەنٸن تٷسٸندٸردٸ.
"قازٸرگٸ ۋاقىتتا قوبىلاندى ەسٸمدٸ ناۋقاسقا كٶمەكتەسٸپ جاتىرمىز. سٸزدٸڭ ەربٸر 50 نە 100 تەڭگەڭٸز وعان كٶمەكتەسەدٸ, الدىن الا العىس ايتامىن", – دەپ ٶتٸنٸش بٸلدٸرٸپ, سٶزٸن قايىردى.
جارتىلاي بوس اۆتوبۋستىڭ ٸشٸندە قارت كٸسٸلەر قولدارىن سوزىپ, تيىن بەرسە, ەرەسەكتەر مەن جاستاردىڭ كەيٸبٸرٸ QR ارقىلى تٶلەپ, از دا بولسا جانارشىلىق كٶرسەتتٸ.
MNU Newsroom تٸلشٸسٸ مەسەلەنٸڭ مەن-جايىن جاقىنىراق بٸلۋ ٷشٸن ەرٸكتٸلەردٸڭ بٸرٸمەن تٸلدەستٸ.
تسەرەبرالدٸ سال اۋرۋىنا شالدىققان بالاعا كٶمەك جيناپ جٷرگەن تاعى بٸر ەرٸكتٸنٸڭ ەسٸمٸ – ايتبەك. جاسى – 15-تە.
جاسٶسپٸرٸمنٸڭ ايتۋىنشا, جۇمىس ٸزدەپ جٷرگەنٸندە بٸر بەلگٸسٸز ادام قاسىنا جاقىنداپ "جۇمىس ٸستەگٸڭ كەلە مە?" دەپ سۇراعان. ول ايتبەككە "اۆتوبۋستاردى ارالاپ, كٶمەك سۇراۋ كەرەك, جيناعان سومانىڭ 30 پايىزىن ٶزٸڭە قالدىراسىڭ" دەگەن.
بەيمەلٸم كٸسٸ ايتبەكتٸ كەڭسەسٸن ەرتٸپ اپارىپ, قولىنداعى قوراپتى اشىپ, ٸشٸندەگٸ اقشانى ساناعان. ونداعى جينالعان سومانىڭ ٷشتەن بٸرٸ شامامەن 15 مىڭ تەڭگە شىققانىن بٸلگەننەن كەيٸن ايتبەك جۇمىسقا كەلٸسكەنٸن ايتتى.
"رۋحاني باستاما" قورى ەلەۋمەتتٸك جەلٸلەرگە كٷندٸك تابىس "10-15 000 تەڭگە ارالىعىندا" دەگەن حابارلاندىرۋلار ارقىلى دا ۆولونتەرلەردٸ جۇمىسقا تارتادى. قوردىڭ استاناداعى ٶكٸلٸ نۇرسۇلتان تايبەرگەننٸڭ ايتۋىنشا, قازٸر قوردا 3-5 ەرٸكتٸ بار.
"جۇمىسقا كٸرگەندە بٸرنەشە اۆتوبۋستى ارالاپ شىقتىم. الايدا, ماعان جۇمىس ۇنامادى. ەشتەڭە ٸستەي المايمىن, بٸراق اقشا قاجەت بولدى. جۇمىس ٸستەۋگە تۋرا كەلدٸ, سونىمەن 3 جىل بويى كٶمەككە اقشا جيناپ جٷرمٸن", – دەيدٸ ايتبەك.
19 قىركٷيەكتە پارلامەنت سەناتىنىڭ وتىرىسىندا دەپۋتاتتاردىڭ بٸرٸ ٸشكٸ ٸستەر مينيسترلٸگٸنٸڭ ٶكٸلٸنەن قوعامدىق كٶلٸكتەردە اقشا سۇرايتىن ەرٸكتٸلەر تۋرالى سۇرادى. مينيستردٸڭ ورىنباسارى يگور لەپەحا بۇل مەسەلەدەن حاباردار ەمەس ەكەنٸن ايتىپ, ولاردىڭ جۇمىسىنا تەكسەرۋ جٷرگٸزەتٸنٸن مەلٸمدەدٸ.
"بۇل جاسٶسپٸرٸمدەردٸڭ كٸم ەكەنٸن, ولاردىڭ ارتىندا كٸم تۇرعانىن انىقتاۋ ٷشٸن تيٸستٸ دەپارتامەنت باسشىلارىنا تاپسىرما بەرەمٸن. ەگەر ولاردىڭ ارتىندا بٸرەۋ تۇرىپ, وسىلاي تابىس تاۋىپ وتىرعان بولسا, وندا ول الاياقتىق بولادى", – دەدٸ مينيستردٸڭ ورىنباسارى.
ٷكٸمەت ٶكٸلٸ بالالاردى ەكسپلۋاتاتسييالاۋ ەرەكەتٸ انىقتالسا, تيٸستٸ شارالار قولدانىلاتىنىن ايتقان.
فوتو: ماحمۋد بايحودجاەۆ
اقشا جينايتىن قورلار تۋرالى نە بەلگٸلٸ?
مەدەنيەت جەنە اقپارات مينيسترلٸگٸنٸڭ MNU Newsroom رەداكتسيياسىنا جٸبەرگەن دەرەگٸنە سەيكەس, قازٸر قازاقستاندا 1529 قوعامدىق قور تٸركەلگەن. ونىڭ 113-ٸ استانادا جۇمىس ٸستەيدٸ. مينيسترلٸك ولاردىڭ قىزمەتٸ «قايىرىمدىلىق تۋرالى» زاڭمەن رەتتەلەتٸنٸن اتاپ ٶتتٸ.
الايدا تٸركەلگەن قورلاردىڭ ناقتى نەشەۋٸ قوعامدىق كٶلٸكتەردە قاراجات جيناۋمەن اينالىساتىنىن انىقتاۋ مٷمكٸن بولمادى.
ايتبەك جۇمىس ٸستەپ جٷرگەن “رۋحاني باستاما” قورى 2023 جىلى شىمكەنت قالاسىندا تٸركەلگەن. قور جەتەكشٸسٸ مەكەمەنٸڭ باستى ماقساتى “تٷرلٸ اۋرۋعا شالدىققان بالالارعا كٶمەكتەسۋ” دەپ تٷسٸندٸردٸ. ول ٷشٸن قوردى ۇيىمداستىرۋشىلار جاسٶسپٸرٸمدەردٸ قوعامدىق ترانسپورتتاردا اقشا جيناۋعا جالدايدى.ايتبەكتٸڭ ايتۋىنشا, ەرٸكتٸلەردٸڭ باسىم بٶلٸگٸن كەمەلەتكە تولماعاندار قۇرايدى. ول جۇمىس ەسٸرەسە جازدا كٶبەيەتٸنٸن ايتادى. “كٷزگە قاراي وقۋشىلار مەكتەپكە باراتىندىقتان, ەرٸكتٸلەر سانى ازايادى”, — دەيدٸ.
بيىل ناۋرىز ايىندا شىمكەنتتٸك قور استانا قالاسىنان كەڭسە اشقان. قوردىڭ شىمكەنتتەگٸ نەگٸزگٸ كەڭسەسٸنٸڭ جەتەكشٸسٸ سەۋلە سەدۋاقاسقىزى كەمەلەتكە تولماعان بالالاردىڭ جۇمىسقا تارتىلۋ سەبەبٸنە قاتىستى سۇراققا “وسى جۇمىس ارقىلى اقشا قۇنىن سەزٸنە باستايدى” دەپ جاۋاپ بەردٸ.
"كەشكە تٷسكەن اقشانى ساناعاندا, كەيدە 200 تەڭگە, ال كەيدە 1000 تەڭگە بولىپ قالادى. سەن وسى اقشانى تابۋ ٷشٸن قالاي جٷگٸردٸڭ? ەكە-شەشەڭنٸڭ اقشانى قالاي تاپقانىن كٶرگەن بە ەدٸڭ?", – دەپ سۇرايتىنىن ايتتى سەدۋاقاسقىزى.
قور جەتەكشٸسٸنٸڭ ايتۋىنشا, ۆولونتەرلەر اي سايىن ەمەس, كٷن سايىن تابىسىن الىپ وتىرادى. MNU Newsroom سٶيلەسكەن استاناداعى ٷش قوردان بەرگەن مەلٸمەتكە سەيكەس, ەرٸكتٸلەر جيعان قارجىنىڭ 20 پايىزدان 40 پايىزعا دەيٸنگٸ بٶلٸگٸن الادى. قوراپتاعى اقشادان بٶلەك, تابىسىن ەسەپتەگەندە ەرٸكتٸلەردٸڭ قانشا ساعات جۇمىس ٸستەگەنٸ مەن نەشە اۆتوبۋسقا مٸنگەنٸ دە ەسكەرٸلەدٸ ەكەن.
"رۋحاني باستاما" قورىنىڭ استاناداعى ٶكٸلٸ تايبەرگەن كٷندٸك تابىس 40 نە 50 مىڭنان اساتىن بولسا, ۆولونتەردٸڭ تابىسىنا تاعى 5 پايىز قوسىلاتىنىن ايتتى.
ەلورداداعى “مەيٸرٸمدٸلٸك جولى” دەپ اتالاتىن تاعى بٸر قور ەرٸكتٸلەرگە تابىسىنان 20 پايىزىن تٶلەيتٸنٸن اتاپ ٶتتٸ. قور قۇرىلتايشىسى يان پاۆلوۆتىڭ ايتۋىنشا, جينالاتىن بارلىق سومانىڭ 70 پايىزى كٶمەككە زەرۋ بالالاردى قارجىلاندىرۋعا, 20 پايىزى ەرٸكتٸلەرگە, 5 پايىزى قور قىزمەتكەرلەرٸنٸڭ جالاقىسىنا, قالعان 5 پايىزى سىياقى رەتٸندە ەرٸكتٸلەرگە جۇمسالادى.
"ونىڭ بەرٸ بٸر ايداعى تابىسقا بايلانىستى. بٸراق, بٸز جارعىسى بار ۇيىم بولعاندىقتان, كٶمەككە 60 پايىزدان از قارجى جٸبەرە المايمىز. بۇل تٸكەلەي زاڭمەن شەكتەلەدٸ", – دەيدٸ ۆيكتوروۆيچ.
قايىرىمدىلىق قورلارى زاڭ بويىنشا جىلىنا بٸر رەتتەن سيرەتپەي ورىندالعان قايىرىمدىلىق باعدارلاماسى تۋرالى ەسەپتٸ بۇقارالىق اقپارات قۇرالدارىندا نەمەسە قايىرىمدىلىق ۇيىمىنىڭ ينتەرنەت-رەسۋرسىندا جارييالاۋعا مٸندەتتٸ.
ەسەپتە قايىرىمدىلىق باعدارلاماسىن ورىنداۋ شەڭبەرٸندە جينالعان كٸرٸس پەن شىعىن تۋرالى قىسقاشا اقپارات قامتىلۋعا تيٸس.
MNU Newsroom تٸلشٸسٸنٸڭ “باق نەمەسە ينتەرنەت رەسۋرستارى ارقىلى جىلدىق قارجى ەسەبٸن جارييالادىڭىزدار ما?” دەگەن سۇراعىنا نۇرسۇلتان تايبەرگەن “ول دۇرىس جٷرگٸزٸلمەيدٸ. بٸزدە سمم مامانى جوق” دەپ جاۋاپ بەردٸ.
"نەگٸزٸ تاراتۋىم كەرەك. مەن ەلٸ ونىڭ ەسەبٸن ٸستەي قىلعان جوقپىن. جاقىن كٷندەرٸ ٸستەپ, جارييالايمىن", – دەدٸ قوردىڭ شىمكەنتتەگٸ كەڭسەسٸنٸڭ جەتەكشٸسٸ سەۋلە سەدۋاقاسقىزى.
ول دەنساۋلىعىنا بايلانىستى ەسەپ بەرۋ مەسەلەسٸ كەشٸككەنٸن ايتتى.
"مەيٸرٸمدٸلٸك جولى" جەكە قايىرىمدىلىق قورىنىڭ ديرەكتورى يليا ليپسكيي جازدا استانادا تٷرلٸ قورلاردىڭ بەلسەندٸلٸگٸ ارتاتىنىن ايتادى.
"ەر جاز سايىن كٶپتەگەن قورلار [استاناعا] كەلەدٸ. سٸز ولاردىڭ كٶبٸن بٸلمەيتٸن شىعارسىز. ولار جەكە تۇلعاعا پەتەر جالداپ, سول جەردە اقشانى ەسەپتەيدٸ. بٸز ولاردى “گاسترولەر” دەپ اتايمىز. اۋا-رايى سالقىن بولا تٷسكەندە, ولار جوعالىپ كەتەدٸ", – دەيدٸ جەكە قور ديرەكتورى.
اۆتوبۋستاردى ارالاپ, اقشا جينايتىن ۆولونتەرلەر مۇنداي جۇمىسقا تٷرلٸ ماقساتپەن كەلەتٸنٸن ايتادى. بٸرٸ اتا-اناسىنا جەردەمدەسۋدٸ كٶزدەسە, تاعى بٸرٸ كٶمەككە زەرۋ بالالارعا كٶمەكتەسكٸسٸ كەلگەنٸن تٸلگە تيەك.
قور جەتەكشٸلەرٸنٸڭ سٶزٸنشە, جۇمىس بارىسىندا كەمەلەتكە تولماعان بالالار ەرتٷرلٸ وقيعالارعا تاپ بولادى. قوراپ اشىق بولعان جاعدايدا, توناۋ قاۋپٸ دە ارتاتىنىن اتاپ ٶتتٸ.
"ۇرلىق مەسەلەسٸ بولعاندا بٸز پوليتسيياعا بارىپ, جەكە تۇلعا اتىنان ارىز جازامىز", – دەيدٸ يان پاۆلوۆ.
“مەيٸرٸمدٸلٸك جولى” قورىنىڭ رەسمي سايتى اشىلمايدى. بٸراق Instagram-اككاۋنتىندا كٶمەككە زەرۋ بالالاردىڭ فوتو/ۆيدەولارى جارييالانعان. كەي ۆيدەولاردا اتا-انالار قوردىڭ قانشا قاراجات بٶلگەنٸن ايتىپ, العىسىن بٸلدٸرگەن.
كوللاج: MNU
ۆولنتەرلەر جينايتىن اقشا ناۋقاس بالالارعا جەتە مە?
"مەيٸرٸمدٸلٸك جولى" قايىرىمدىلىق قورىنىڭ قۇرىلتايشىسى يان پاۆلوۆتىڭ ايتۋىنشا, ادامدار قوعامدىق قورلارعا سەنە بەرمەيدٸ. قوردىڭ جاقىندا جٷرگٸزگەن قالالىق ساۋالناماسى بويىنشا, قوعامنىڭ 20-30 پايىزى قايىرىمدىلىققا سەنەتٸن بولسا, قالعان 60-70 پايىزى قورلارعا كٷمەنمەن قارايدى.
"بٸزدٸڭ باستى ماقساتىمىز – ادامداردى ٷيرەتۋ. ادامعا قايىرىمدىلىققا اتسالىسۋعا مٷمكٸندٸك بەرۋ", – دەيدٸ يان پاۆلوۆ.
پاۆلوۆتىڭ سٶزٸنشە, “مەيٸرٸمدٸلٸك جولى” قايىرىمدىلىق قورى بٸر جىلدا شامامەن 90 ميلليون تەڭگە جيناعان.
“بۇل ٷيلەردٸڭ ارالاۋ ارقىلى, كومپانييالاردىڭ قولداۋى جەنە تاعى باسقاسىن قوسپاعانداعى جينالعان سوما, ياعني ٶتٸپ بارا جاتقان ادامداردىڭ قايىرىمدىلىعىمەن جينالعان اقشا”, – دەدٸ قور قۇرىلتايشىسى.
قور ٶكٸلٸ كەيٸنگٸ ٷش ايدان بەرٸ ەلورداداعى سۋلتانا اتتى تسەرەبرالدٸ سال اۋرۋىنا شالدىققان بالاعا اقشا جيناپ جاتقانىن ايتتى.
“قايىرىمدىلىق جولمەن قاراجات جيناۋعا [كٷندە] شامامەن 5 پەن 8 ۆولونتەر شىعادى. قازٸرگٸ تاڭدا [سۇلتانعا] 1 ميلليون تەڭگە جينالدى”, – دەدٸ پاۆلوۆ.
“مەيٸرٸمدٸلٸك جولى” قايىرىمدىلىق قورى تولىق سومانى جيناپ بولعان سوڭ ناۋقاستارعا بانك ارقىلى جولدايدى. سوسىن ونى ەلەۋمەتتٸك جەلٸدەگٸ پاراقشاسىندا جارييالايدى.
ال “رۋحاني باستاما” قورى جينالعان سومانى كٶمەككە زەرۋ وتباسىنا قولما-قول بەرەتٸنٸن مەلٸمدەدٸ. بٸراق ەزٸرگە ونى دەلەلدەيتٸن ۆيدەو نە قۇجاتتارىن جەلٸلەردە جارييالاماعان.
قور ٶكٸلٸ “رۋحاني باستامادان” كٶمەك العان شىمكەنتتٸك انانىڭ بايلانىس نٶمٸرٸن تٸلشٸگە بەردٸ. MNU Newsroom تٸلشٸسٸ قاراجاتتىڭ مەن-جايىن بٸلۋ ٷشٸن حابارلاسۋعا تىرىسىپ كٶرگەنٸمەن, سٶيلەسۋ مٷمكٸن بولمادى. كٶمەك العان ازامات تەلەفونىن كٶتەرمەدٸ.
“رۋحاني باستاما” قورىنىڭ استاناداعى كەڭسەسٸنٸڭ ٶزگە بٸر ٶكٸلٸ مارجان نۇرلىباەۆانىڭ سٶزٸنشە, قوردان كٶمەك الۋ ٷشٸن ناۋقاس بالانىڭ اتا-اناسى الدىمەن كەڭسەگە بارىپ, ارىز جازادى. ارىز ٸشٸندە قانشا سوما نە ماقساتقا جەنە قاي كٷنگە قاجەت ەكەنٸن تٷسٸندٸرەدٸ. نۇرلىباەۆا “قور سول ۋاقىتقا دەيٸن جينالعان سومانى قولىنا تاپسىرۋعا تىرىسادى” دەدٸ.
MNU Newsroom تٸلشٸسٸنٸڭ “نەلٸكتەن سٸز جينالعان اقشانى قولما-قول تٷردە بەرەسٸز?” دەگەن سۇراعىنا مارجان نۇرلىباەۆا “بٸزگە سولاي ىڭعايلى. داستارحان جايىپ, ەڭگٸمە اراسىندا قولما-قول اقشا تابىستالعانى دۇرىس. بانكتەن اۋدارما جاساعانشا, داستارحان باسىندا, شاقىرىپ, كٶرسەتٸپ بەرگەن جاقسىراق” دەپ جاۋاپ بەردٸ.
اۆتور: اياۋلىم امانگەلدينا
