Qazaqstannyń densaýlyq saqtaý ministri Ajar Ǵiniiat QR Premer-Ministri Álihan Smaiylovtyń tóraǵalyǵymen ótken Úkimet otyrysynda «Deni saý ult» árbir azamat úshin sapaly jáne qoljetimdi densaýlyq saqtaý» ulttyq jobasy boiynsha baiandama jasady, dep habarlaidy "Ult aqparat" primeminister.kz saityna silteme jasap.
DSM basshysy ulttyq jobanyń negizgi maqsaty kútiletin ómir súrý uzaqtyǵyn arttyrý bolyp tabylatynyn atap ótti. Joba 4 baǵyttan turady. Árbir baǵyt boiynsha mindetter, nátijelerdiń kórsetkishteri jáne iske asyrý is-sharalary belgilengen.
2021 jyly 26 is-shara iske asyrylyp, 17 kórsetkishke qol jetkizý qamtamasyz etildi. 2022 jyly ulttyq jobany iske asyrý sheńberinde 34 is-sharany oryndaý jáne 17 kórsetkishke qol jetkizý josparlanǵan.
Ǵiniiat óz baiandamasynda osy jyldyń birinshi jartyjyldyǵynda is-sharalardy júzege asyrý qorytyndylary boiynsha aqparat usyndy.
Ulttyq jobanyń birinshi baǵyty boiynsha qoljetimdi meditsinalyq kómekti qamtamasyz etý sheńberinde ótken kezeńde meditsinalyq-sanitarlyq alǵashqy kómek uiymdaryna qaralý sany 51 mln qabyldaýdy qurady. Jedel járdem qyzmeti 4 mln-ǵa jýyq shaqyrtýǵa qyzmet kórsetti, meditsinalyq aviatsiia 1 myńnan astam ushýdy júzege asyrdy. Statsionarlarda shamamen 1,5 mln naýqas emdeldi, 350 myńnan astam operatsiia jasaldy, 200 myńǵa jýyq áieldi bosandyrý júrgizildi.
Sondai-aq densaýlyq saqtaý uiymdary jelisiniń memlekettik normativi jetildirildi. Nátijesinde aýyldarda 50 adamǵa deiin meditsinalyq kómek kórsetýdi meiirger úi-jaisyz júzege asyrady, al 500 adam turatyn aýyldarda meditsina qyzmetkerleriniń sany birden úshke deiin ulǵaityldy. Arnaiy mamandarǵa kezektilikti azaitý maqsatynda Jalpy praktika dárigeriniń joldamasynsyz konsýltatsiialyq-diagnostikalyq qyzmetter kórsetý jónindegi qaǵidalar bekitildi.
Ótken kezeńde kúrdeli jáne joǵary tehnologiialyq meditsinalyq qyzmetterdiń 80 túri boiynsha 18 myńnan astam qyzmet kórsetildi.
«Onkologiialyq kómektiń sapasyn arttyrý úshin Gamma-pyshaq jáne iadrolyq meditsina ortalyqtary jumys isteidi, onda 300-den astam operatsiia jasaldy jáne 400-ge jýyq patsient emdeldi. Semei qalasynyń iadrolyq meditsina ortalyǵynyń biregeiligin atap ótkim keledi, onda óndiristen diagnostika men emdeýge deiin otandyq radiofarmpreparattar tolyq tsiklde qoldanylady», — dedi Ajar Ǵiniiat.
Shalǵaidaǵy aýyldardyń 1 mln-nan astam turǵyny úshin 149 jyljymaly meditsinalyq keshen konsýltatsiialyq-diagnostikalyq qyzmetter, skrining, dári-dármek usyna otyryp, meditsinalyq kómek kórsetildi. Biyl 10 óńirde 38 myń turǵynǵa meditsinalyq kómek kórsetken 2 «Járdem» jáne «Salamatty Qazaqstan» meditsinalyq poiyzdarynyń jumysy qaita jandandy.
Aýyldyq eldi mekenderde 6 feldsherlik-akýsherlik, meditsinalyq pýnktter men dárigerlik ambýlatoriialardyń qurylysy aiaqtaldy, 17 obekti salynýda, ǵimarattardy jaldaý arqyly 8 obektini ashý josparlanǵan. Sonymen qatar aýdandyq aýrýhanalardy zamanaýi kompiýterlik tomograftarmen, rentgen apparattarymen jabdyqtaý 84%-ǵa deiin jetkizildi.
Dúniejúzilik densaýlyq saqtaý uiymy maquldaǵan «Adamǵa baǵdarlanǵan tásil» meditsinalyq-sanitariialyq alǵashqy kómektiń ozyq praktikalarynyń jobalary engizilýde.
Biyl Almaty oblysynyń Eńbekshiqazaq aýdanynda ozyq praktikalar kórsetý boiynsha Dúniejúzilik densaýlyq saqtaý uiymynyń Eýropalyq óńiriniń 53 múshe-memleketi úshin meditsinalyq-sanitariialyq alǵashqy kómek boiynsha álemdegi alǵashqy demonstratsiialyq alań ashyldy.
«Altyn saǵat» printsipin shuǵyl patsientterge qamtamasyz etý úshin kópbeiindi aýdandyq ortalyq aýrýhanalardyń deńgeiinde Jambyl oblysynyń Shý qalasynda jumys istep turǵan 12 aýrýhanaǵa aýdanaralyq aýrýhana uiymdastyryldy. Astana jáne Almaty qalalarynda eki ǵylymi-innovatsiialyq kópbeiindi klinika salynyp jatyr.
Mindetti áleýmettik meditsinalyq saqtandyrý sheńberinde halyqqa qymbat turatyn meditsinalyq qyzmetterdiń qoljetimdiligi artty. Qazirgi ýaqytta 886 myńǵa jýyq qymbat meditsinalyq qyzmet kórsetildi.
«Meditsina qyzmetkerlerin yntalandyrý úshin Memleket basshysynyń tapsyrmasy boiynsha 2020 jyldan bastap meditsina qyzmetkerleriniń jalaqysyn 2023 jylǵa qarai ekonomikadaǵy ortasha jalaqydan 2 ese joǵary deńgeige deiin jetkizý maqsatynda jyl saiyn arttyrý boiynsha sharalar qabyldanýda. 2022 jyly dárigerlerdiń ortasha jalaqysy 421 myń teńgege deiin jetkizildi. Bul rette orta meditsina qyzmetkeriniń jalaqysy shamamen 235 myń teńgeni qurady. Joǵaryda kórsetilgen is-sharalardy iske asyrýdyń arqasynda aýyldyq eldi mekenderdi meditsinalyq-sanitariialyq alǵashqy kómekpen jáne konsýltatsiialyq-diagnostikalyq qyzmettermen qamtý jospar boiynsha 47% bolǵanda, 49%-ǵa deiin jetkizildi. Tegin meditsinalyq kómektiń kepildik berilgen kólemi sheńberinde jáne mindetti áleýmettik meditsinalyq saqtandyrý júiesinde ambýlatoriialyq deńgeidegi meditsinalyq kómektiń kólemi 56%- ǵa deiin jetkizildi», — dedi densaýlyq saqtaý ministri.
Júkti áielderdiń densaýlyǵyn saqtaý jáne balalardyń densaýlyǵyn nyǵaitý úshin júkti áielderdi jeke jáne pánaralyq bosanýǵa deiingi baqylaýmen qamtý 2%-ǵa ulǵaidy jáne 82% qurady, júktilikti erte anyqtaý koeffitsienti 10 aptaǵa deiin 11%-ǵa ósip, 40%-ǵa jetti, bul júktilikti ýaqytyly anyqtaýǵa jáne júktiliktiń múmkin asqynýlaryn boljaýǵa múmkindik berdi.
Memleket basshysynyń tapsyrmasyn iske asyrý maqsatynda 2021 jyldan bastap 2026 jylǵa deiin ekstrakorporaldyq uryqtandyrýǵa jyl saiyn 7000 kvota bólýdi kózdeitin «Ańsaǵan sábi» arnaiy baǵdarlamasy iske qosyldy. Baǵdarlamany iske asyrý kezinde 3 myńnan astam áielde júktilik bastaldy, kópten kútken 2 300 bala dúniege keldi.
Balalar men júkti áielderdi, onyń ishinde qaýip toptary bar balalardy zerttep-qaraý jáne konsýltatsiia berý úshin Prenataldyq ýltradybystyq zertteý skriningin júrgizýdi uiymdastyrýdyń jańa standarty bekitildi, 18 Uryqty saqtaý ortalyǵy uiymdastyryldy. Nátijesinde júkti áielderdi prenataldyq skriningpen qamtý 6%-ǵa artyp, 79%-dy qurady. Sonymen qatar zat almasýdyń tuqym qýalaityn 49 aýrýyna jańa týǵan nárestelerge skrining júrgizý boiynsha pilottyq joba iske qosyldy, qaýip tobyndaǵy barlyq balalar zerttelip-qaraldy. 1 jasqa deiingi balalardy proaktivti baqylaýmen jáne skriningpen qamtý 81%-ǵa deiin artty.
Biyl jylyna 5 myńǵa jýyq balany qamtityn 8 balalardy ońaltý ortalyǵy, sondai-aq, 3 jasqa deiingi damýynda aýytqýshylyqtary bar jáne olardyń týyndaý qaýpi bar balalarǵa arnalǵan 2 erte aralasý ortalyǵy ashyldy jáne 2023 jyldyń sońyna deiin 10 myńnan astam balany qamtityn 13 ortalyq ashý josparlanǵan.
Mindetti áleýmettik meditsinalyq saqtandyrý júiesin engizýge bailanysty meditsinalyq ońaltýdy qarjylandyrý 2019 jylmen salystyrǵanda 7 esege, onyń ishinde balalar úshin 27%-ǵa ulǵaidy. 2022 jyly balalardy ońaltýǵa 15 mlrd teńge bólindi. Dárilik zattardyń tizbesine balalardyń orfandyq jáne aýyr aýrýlaryn emdeýge arnalǵan 17 preparat engizildi, 16 mlrd teńge bólindi. Osy jyldyń 6 aiynda ana ólim-jitiminiń kórsetkishin 2,4 esege tómendetýge qol jetkizildi. Sonymen qatar ana óliminiń eń joǵary kórsetkishteri Pavlodar, Qaraǵandy, Qyzylorda jáne Batys Qazaqstan oblystarynda baiqalady. Sebepter qurylymynda-akýsherlik asqynýlar 70%, somatikalyq aýrýlar – 30% qurady.
Náresteler ólim-jitiminiń kórsetkishi 1000 tiri týǵandarǵa shaqqanda 8,3-ti qurady. Náresteler óliminiń eń joǵary kórsetkishteri Shymkent qalasy, Qostanai, Batys Qazaqstan, Soltústik Qazaqstan jáne Qyzylorda oblystarynda baiqalady.
«Meditsinalyq uiymdardyń kadrlyq áleýetin nyǵaitý úshin rezidentýrada meditsina kadrlaryn, onyń ishinde akýsher-ginekologtar, neonatologtar jáne anesteziolog-reanimatologtar siiaqty arnaiy jáne tapshy mamandyqtardy daiarlaýǵa arnalǵan granttardyń sany bir jarym myńǵa deiin ulǵaityldy», — dedi Ajar Ǵiniiat.
«Deni saý ult» ulttyq jobasynyń ekinshi baǵyty boiynsha halyqtyń sanitariialyq-epidemiologiialyq salamattylyǵyn qamtamasyz etý boiynsha is-sharalar iske asyrylyp jatyr.
«Jalpy respýblikada infektsiialyq aýrýlar boiynsha epidemiologiialyq jaǵdai turaqty. 2022 jyldyń ótken kezeńinde 25 infektsiialyq aýrý jaǵdailary, onyń ishinde tyrysqaq, oba, týliaremiia, paratif, ish súzegi, sirespe, difteriia, poliomielit, qyzamyq boiynsha tirkelgen joq», — dedi ol.
2021 jyldyń uqsas kezeńimen salystyrǵanda 12 nozologiia boiynsha syrqattanýshylyqtyń tómendeýine qol jetkizildi. Biylǵy 21 mamyrda Memleket basshysy biologiialyq qaterlerdi erte anyqtaýǵa, ýaqtyly den qoiýǵa jáne onyń aldyn alýǵa baǵyttalǵan «Qazaqstan Respýblikasynyń biologiialyq qaýipsizdigi týraly» Zańǵa qol qoidy.
«2021 jyldan bastap biz infektsiialyq aýrýlardy epidemiologiialyq qadaǵalaýdyń zamanaýi modeline kóshtik, koronavirýs infektsiiasyn boljaý jáne oǵan den qoiý júiesi quryldy, bul infektsiianyń den qoiý jáne aldyn alý sharalaryn jedel túzetýge múmkindik berdi. Osy jyly vaktsinamen basqarylatyn infektsiialardy úlgileýge, boljaýǵa jáne den qoiýǵa kiristik», — dedi densaýlyq saqtaý ministri.
Ulttyq joba sheńberinde túrli ónimderdiń – tamaq ónimderiniń, oiynshyqtardyń, balalarǵa arnalǵan ónimderdiń, qurylys materialdarynyń jáne basqa da ónim túrleriniń qaýipsizdigin qamtamasyz etýge baǵyttalǵan is-sharalar iske asyrylady. Máselen, taýarlar qaýipsizdigin monitoringteý sheńberinde aǵymdaǵy jyly tamaq ónimderiniń 23 myńǵa jýyq úlgisi zertteldi, onyń ishinde 3 myńnan astam synama nemese 13,2%-y tehnikalyq reglamentterdiń talaptaryna sáikes kelmedi.
Ónimniń qaýipsizdigin baqylaýdyń tiimdiligin arttyrý maqsatynda zerthanalardyń materialdyq-tehnikalyq bazasyn nyǵaitý júrgizilýde. Osy jyly birqatar óńirlerden dáldigi joǵary jabdyqtar satyp alyndy. Túrli ónimderdegi boiaǵyshtardy, hosh iisterdi, dárýmenderdi, aýyr metaldardyń tuzdaryn anyqtaý boiynsha jańa zertteý ádistemeleri engizilýde, sondai-aq mamandardy oqytý júrgizilip jatyr. Bul sharalar aǵymdaǵy jyldyń ózinde tehnikalyq reglamentterde belgilengen aiqyndalatyn kórsetkishter tizbesin 84%-ǵa deiin ulǵaitýǵa múmkindik beredi.
«Otandyq óndiristiń qoljetimdi dárilik zattary men meditsinalyq buiymdary» úshinshi baǵyt boiynsha 2021 jyly farmatsevtikalyq naryqtyń jalpy kólemi 820,2 mlrd.teńgeni quraǵanyn atap ótken jón, munda jergilikti farmatsevtikalyq naryqtaǵy otandyq óndiristiń dárilik zattary men meditsinalyq buiymdarynyń úlesine 198,8 mlrd teńge keledi, bul 24%-dy quraidy.
Búgingi tańda elimizde dárilik zattar men meditsinalyq buiymdardyń 89 óndirýshisi jumys isteidi. Otandyq óndirýshilerdi qoldaýdyń negizgi tetigi 10 jylǵa deiingi merzimge dárilik zattar men meditsinalyq buiymdardy jetkizýdiń uzaq merzimdi sharttaryn jasasý bolyp tabylady. Biryńǵai distribiýtor 92 uzaq merzimdi shart jasady.
Dárilik zattardyń 33 óndirisiniń 27 óndirýshisi GMP standartyna sáikes keledi (85%), bul rette otandyq 2 iri óndirýshi óndirilgen dárilik preparattardy shetelge eksporttai alady.
Elimizde dárilik zattar boiynsha 3 synaq zerthanasy jumys isteidi.
Densaýlyq saqtaý ministrligi qymbat baǵaly innovatsiialyq ónimder óndirisin damytýǵa, salany tehnologiialar transferi, ony tsifrlandyrý baǵytynda ilgeriletýge, sondai-aq klasterlik bastamany damytýǵa negizgi mán beredi. Qazirgi ýaqytta Ministrlik Aqtóbe, Astana jáne Shymkent qalalarynda osy aýmaqtarda óndiristik alańdar men ozyq meditsinalyq joǵary oqý oryndarynyń bolýyna, sondai-aq erkin ekonomikalyq jáne indýstriialyq aimaqtardyń bolýyna bailanysty 3 klasterlik aimaq qurýda.
Aita keteiik, 7 jetekshi farmatsevtikalyq kompaniiamen kelisimshart óndirisiniń 13 investitsiialyq jobasy boiynsha kelissózder júrgizilip jatqanyn atap ketken jón. Bul rette tegin meditsinalyq kómektiń kepildik berilgen kólemi sheńberinde men mindetti áleýmettik meditsinalyq saqtandyrý júiesinde jergilikti mazmundaǵy dárilik zattar men meditsinalyq buiymdardy satyp alý úlesi jospar boiynsha 37% bolǵanda 33%-ǵa jetti.
Tórtinshi baǵytty iske asyrý sheńberinde salamatty ómir saltyn qalyptastyrý maqsatynda qant diabeti, júrek-qan tamyrlary aýrýlary, onkologiia, sozylmaly respiratorlyq aýrýlar siiaqty infektsiialyq emes aýrýlardyń profilaktikasy jáne azaitý jónindegi sharalar, sondai-aq alkogol men temeki buiymdaryn tutynýdy qysqartý jónindegi sharalar iske asyrylyp jatyr.
Psihikalyq jáne reprodýktivti densaýlyqty saqtaý máseleleri boiynsha jastar ortalyqtarynyń qyzmetterimen 315 myńǵa jýyq jasóspirimder men jastar qamtylǵan. Sonymen qatar profilaktikalyq sharalardy odan ári damytý úshin 13-15 jas aralyǵyndaǵy jasóspirimderdiń arasynda balalardyń semizdigi men temeki ónimderin tutyný boiynsha zertteýler aiaqtalýda.
2022 jyldyń birinshi jartyjyldyǵynda Ulttyq jobanyń is-sharalaryn iske asyrý halyq densaýlyǵynyń negizgi kórsetkishterin jaqsartýǵa múmkindik bergenin atap ótken jón.
Qan ainalym júiesi aýrýlarynan bolatyn ólim-jitimniń 21,4%-ǵa, qaterli isikterden 8,7%-ǵa, tynys alý aǵzalarynyń aýrýlarynan 23,8%-ǵa jáne týberkýlezden 11,8%-ǵa tómendeýi halyqtyń jalpy ólim-jitiminiń 15,4%-ǵa tómendedi.
Alaida, sábi ólimi joǵary deńgeide qalyp otyr. 2021 jyldyń birinshi jartyjyldyǵymen salystyrǵanda bul kórsetkishtiń 6,5%-ǵa ósýi baiqalady. Kórsetkishterdiń eń nashar mánderi Qostanai oblysynda jáne Shymkent qalasynda baiqalady.
«2021 jyldyń qorytyndysy boiynsha biz ulttyq jobanyń barlyq is-sharalaryn oryndaýdy, sondai-aq kórsetkishterdiń josparly mánderine qol jetkizýdi qamtamasyz ettik. Jambyl, Pavlodar, Almaty oblystary men Astana qalasynda is-sharalardyń eń kóp oryndalýy jáne kórsetkishterge qol jetkizýi baiqalady», — dedi Densaýlyq saqtaý ministrliginiń basshysy.
Ajar Ǵiniiat Ulttyq joba ótken jyldyń kúzinde bekitilgenin jáne 2021 jyly iske asyrý qysqa merzimde júzege asyrylǵanyn atap ótti. Sondyqtan birqatar óńirler josparly kórsetkishterge qol jetkize almady.
Sonymen qatar óńirde ulttyq jobany iske asyrý barysy jaily Jambyl oblysynyń ákimi Nurjan Nurjigitov baiandady.
Jalpy oblysta 388 densaýlyq saqtaý nysany qyzmet kórsetedi. Biyl 9,3 mlrd teńgege 26 densaýlyq saqtaý nysanynyń qurylysy, 496 mln teńgege 8 nysanǵa jóndeý jumystary júrgizilip jatyr. Nátijesinde, densaýlyq saqtaý uiymdarynyń tozýy 52,4-ten 38,8%-ǵa deiin tómendeidi dep kútilýde.
Densaýlyq saqtaý mekemeleriniń materialdyq-tehnikalyq bazasyn nyǵaitýǵa biýdjetten 4,2 mlrd teńge qarjy bólinip, 145 dana meditsinalyq qural-jabdyqtar satyp alyndy. Nátijesinde, oblys boiynsha densaýlyq saqtaý mekemeleriniń meditsinalyq qural-jabdyqtarmen qamtamasyz etilý deńgeii 90,9%-dy qurady.
«Óńirge densaýlyq saqtaý salasyna 8 aida 81 jas maman kelip, jumys istep jatyr, búginge qajettilik 111 birlikti qurap otyr. Jylda oblystyq biýdjet esebinen S.D.Asfendiiarov atyndaǵy qazaq ulttyq meditsina ýniveritetine kadrlardy daiarlaý úshin granttar bólinip, qazirgi tańda 105 maman oqytylýda», — dedi óńir basshysy.
Onyń aitýynsha, biyl 230 mln teńge bólinip, 30 grant berildi. Júrgizilgen jumys nátijesinde óńirde rezidentýra bitirgen 16 dáriger jumys isteýde, jyl sońyna deiin qosymsha 20 maman keledi dep josparlanýda. Jas mamandardy turǵyn úimen qamtý maqsatynda «Diplommen aýylǵa» baǵdarlamasynyń sheńberinde meditsina qyzmetkerlerine 161 mln teńgege 64 mamanǵa qoldaý kórsetiledi.
Qabyldanǵan sharalar nátijesinde jyl sońynda qajettilik 91 mamandy qurap, 53%-ǵa tómendeidi. Jalpy Ulttyq joba aiasyndaǵy kórsetkishterdiń oryndalýy turaqty baqylaýda.
