Ulytaý aýdanyndaǵy, Joshy han kesenesi mańyndaǵy tarihi oryndar kólemdi zertteýdi qajet etedi. Bul týraly QR Ulttyq mýzei direktory Arystanbek Muhamediuly aityp berdi, dep habarlaidy QazAqparat.
«Qazir Qazaqstan erekshe kezeńde tur. Táýelsizdigimizdiń 30 jyldyǵyn atap ótý ǵana emes, óz tarihymyzdyń jańa paraqshalaryn ashyp jatyrmyz. Árine, 30 jylda kóptegen dúnielerdi birden shyǵarý qiyn boldy, ol múmkin de emes shyǵar. Biraq, negizinen ár qadam alǵa jyljyǵan saiyn óz tarihymyzdy keńinen, ashyq qarap jatqanymyz óte durys. Altyn Ordanyń negizi qalanǵanyn, biik deńgeide bolǵanyn dúniejúzine biz shyǵarmasaq, kim shyǵarady? Jaqynda Altyn Ordanyń astanasy bolǵan Saraishyqta úlken jiyn ótti. Al onyń negizi qalanǵan jeri – Ulytaý. Ulytaý – erekshe meken.
Ámir Temir Samarqannan, myńdaǵan shaqyrym jerden Ulytaýǵa arnaiy kelip, Altynshoqy degen tóbe ornatqan. 300 myń áskerine bir-bir tastan qalaýdy buiyrǵan. Sodan qalǵan Altynshoqy tóbesi áli bar. Ondaǵy tasta «Men Ámir Temir, qasietti Ulytaý jerine kelip, Toqtamysqa qarsy úlken joryqqa shyǵyp bara jatyrmyn» dep jazylǵan. Sol tas qazir Sankt-Peterbýrgte Ermitaj mýzeiinde tur. Ol bir zaldan ekinshi zalǵa ótken jerde eń kórikti jerinde tur. Sol tasty Qazaqstanǵa qaitarý kerek dep áreket ettik. Biraq, Resei de Altyn ordanyń kúireýine jetken Ámir Temir ekenin uǵynyp, jádigerdi saqtap otyr. Al tastyń kóshirmesi Ulytaýda tur. Odan basqa da ashylatyn derekter áli kóp, kúsh-jigerimizdi solarǵa baǵyttaýymyz kerek. dedi A. Muhamediuly «Uly Dalanyń jeti qyry: Sibir ulysy jáne Taibuǵa Qazaqstan tarihynda» atty ǵylymi-praktikalyq konferentsiiada tilshilerge bergen suhbatynda.
Mýzei basshysy Joshy han kesenesiniń qasynda birneshe úlken keseneler bar ekenin atap ótti.
«Dombaýyl – dúniejúzinde aty qalǵan Ketbuǵanyń ákesi. Ketbuǵa týraly derekter endi ashylyp jatyr. Ketbuǵanyń súiegi Izrailde, Palestin jerinde qalǵandyqtan, oǵan barý óte qiyn boldy. Qazir Ketbuǵanyń esimi Ierýsalimniń eń biik dárejedegi bileýshileriniń biri retinde tasqa qashalyp jazylǵan. Al onyń ákesi Dombaýyl Ulytaýda jatyr. Odan basqa da kóptegen keseneler zerttelmei jatyr. Osy kesenelerdi ashý kerek, ony nasihattaý kerek. Sol úshin búgingidei konferentsiialardyń orny erekshe», - dedi A. Muhamediuly.
Aita keteiik, elordada «Uly Dalanyń jeti qyry: Sibir ulysy jáne Taibuǵa Qazaqstan tarihynda» atty ǵylymi-praktikalyq konferentsiia bastaldy. Tarih ǵylymdarynyń doktory, professor Amanjol Kúzembaiulynyń aitýynsha, Taibuǵa – alǵashqy Sibir handarynyń biri.
«Qairanbai men Qýtemir degen eki batyr, onyń bireýi kerei, bireýi qypshaq, Tobyl ózeniniń Ertispen qosylatyn jerinde qala salady. Oǵan Shyńǵyshan ruqsat beredi. Chinga-týra qalasy osylai salynyp, memleket qurylady. Árine, ony qazirgi memlekettilikpen salystyrý qiyn. Ol kezdegi memleket úshin – basshy, zań, turǵyndary men territoriiasy bolsa jetkilikti edi. Sonyń alǵashqy hany – Taibuǵa boldy. Taibuǵalyqtar 100 jylǵa jaqyn Sibirdi bileidi. Osy kezde Shiban áýletinen shyqqandar Sibirdegi bilikke talasady. Shibandyqtardyń eń qudiretti ókili – Kóshim han. Kóshim han qazaq dalasynan barǵan, orystyń avtorlary, tipti Levshinniń ózi Kóshimdi «iz Kazahskoi ordy» dep jazady. Taq talasy 300 jylǵa sozyldy. Aqyrynda «Eki qarǵa talassa, bir quzǵynǵa jem bolady» degendei, ekeýi de Moskva patshalyǵynyń quramyna kirdi. Al endi Taibuǵanyń urpaqtary qazir qazaqtyń ishinde de bar, Sibir túrkileriniń ishinde de bar, ásirese Reseide kóp. Qazir Taibuǵany da biletinder az, keńes ýaqytynda bul tarih oqytylǵan joq. Táýelsizdik alǵan soń da jekelegen tarihshylar zerttemese, kóńil aýdaryp jatqandar joq», - deidi A. Kúzembaiuly.
