12 shilde kúni Qazaqstan Respýblikasy Ulttyq mýzeii men Shensi (QHR, Sian qalasynda) Tarih mýzeii «Altyn adamnyń álem mýzeilerine sherýi» jobasy aiasynda «Uly Dala murasy: zergerlik óner jaýharlary» atty halyqaralyq kórmeni ashady.
«Altyn adam» túsinigi tarih ǵylymynda ataqty arheolog ǵalym, qazaqstandyq arheologiianyń negizin qalaýshylardyń biri Kemal Aqyshevtiń arqasynda paida boldy. Tolyqtai altynan kiim kigen saq jaýyngeri – birinshi «Altyn adam» tabylǵan Qazaqstannyń ońtústigindegi Esik qorǵanynda zertteý júrgizgen mine osy kisi bolatyn. Baǵa jetpes qazyna ǵasyr jańalyǵy retinde tanylyp, shartty túrde «Altyn adam» dep ataldy.
Qorǵannan jaýyngerdiń kiimin sándegen barlyǵy 4800 altyn buiym tabyldy. Bul buryn-sońdy tabylǵan qorǵandar ishindegi Mysyr perǵaýyny Týtanhamon qabirinen keiingi eń kóp altyn áshekeiler bolatyn. Qorymdaǵy zattardyń topografiiasy: zertteýshiler jerlengen jaýyngerdiń saltanatty saýyt-saimanyn, temir qylyshy men qanjarynyń qaldyqtaryn ter tógip zertteý nátijesinde saq jaýyngeriniń kelbetin jańadan jasap shyqty. Parsy tilinen aýdarǵanda «Saqtar» qazaqtardyń óte ertedegi babalary «alyp erler» degendi bildiredi. Grek avtorlarynyń shyǵarmalarynda olardy aziialyq skifter dese, endi bir ejelgi derekterde olardy «ushqyr atty týrlar» dep beinelep sipattaǵan. Osy taipalardyń úlken úsh tobynyń qatarynda«Altyn adam» jerlengen Esik qorǵany tabylǵan aimaqta turǵan saq-tigrahaýdtar («shoshaq bóriktiler») bar bolatyn.
Esik qorǵanynan tabylǵan zattar arasynda rýna jazýmen jazylǵan jazbasy bar kúmis tostaǵannyń orny erekshe. Bul ejelgi jazba eskertkish osyndai ónimderdi jasaǵan qoǵamnyń sol ýaqyttaǵy basqa halyqtardyń qoǵamdyq qurylysynyń damý deńgeiinen qalyspaityn, álde qaida jaqsy damyǵan qoǵam ekenin dáleldeidi.
Ejelgi dala óneriniń mańyzdy ereksheligi sanalatyn zoomorftyq beinelerdiń basymdyǵy da mifologiialyq oilaý ólshemderimen belgilenedi. Munyń siýjetiniń dramatizmi jaqsylyq pen jamandyqtyń kúresi, jaryq pen qarańǵynyń bastaýy retinde, jańa ómirdiń jasalýy retinde, qarama-qaishylyqtardyń máńgilik qozǵalysynyń jáne máńgilik kúresiniń simvoly retinde túsindiriledi. Osyndai qarama-qaishylyqtyń aiqyn úlgisi retinde kórmege usynylǵan altynnan qalyptaý jáne bederleý tehnikasymen jasalǵan birin biri dál qaitalaityn qos barys túrindegi aiylbasty aitýǵa bolady.
Ekspozitsiialanatyn kollektsiia tiziminde XV ǵasyrdyń (Ońtústik Qazaqstannyń Sairam qalashyǵy) basyna tán dep belgilengen zergerlik ónerdiń biregei týyndylary, sol siiaqty Ortalyq Qazaqstandaǵy Taldy–II qorǵanynan tabylǵan jádigerler de (j.s.d. VII ǵ. ortasy jáne 2-jartysy) bar.
2012 jylǵy sáýirde tarih ǵylymdarynyń doktory, professor M. Syzdyqovtyń basshylyǵymen Batys Qazaqstan oblystyq tarih jáne arheolgiia ortalyǵynyń arheologiialyq otriady Terekti aýdanyndaǵy Taqsai-I kesheninde zertteý jumystaryn júrgizip, nátijesinde tabylǵan aqsúiek sarmat áieli (j.s.d. VI ǵ. sońy – V ǵ. ortasy ) kiiminiń rekonstrýktsiiasy da tanystyrylatyn bolady. Qorymnan barlyǵy 500-den astam ártúrli altyn áshekeilerdiń fragmentteri tabylǵan bolatyn.
Qazaqstan Respýblikasy Ulttyq mýzeii qorlarynan usynylǵan altyn zattardyń az ǵana bóligi - Eýraziia dala mádenieti murasynyń ózindik ereksheligin kórsetetin burynǵynyń ataýsyz sheberleriniń týyndylary olardyń kórkemóner dástúrleriniń úzdiksizdigin taǵy da bir ret dáleldeidi.
