Foto: ashyq derekkózden
Qazaqstanda aldaǵy alty jylǵa arnalǵan til saiasatyn damytý tujyrymdamasy bekitildi. Tujyrymdamada josparlanǵan reformalar nemese maqsattarǵa qol jetkizýge baǵyttalǵan negizgi is-sharalar kórsetiledi. Onyń ishinde halyqqa arnalǵan kýrstar, beinesabaqtar, oqýlyqtar, zertteýler, is-sharalar, bilim berý baǵdarlamalaryn jańartý, BAQ-ta nasihattaý, importtyq jabdyqta qazaq tildi interfeis pen qazaq álipbiiniń áripteriniń bolýy, IT jobalary, elektrondy balalarǵa arnalǵan oiyndar jáne mýltfilmder jasaý jáne t.b. bar dep habarlaidy «Ult aqparat».
Qujat jobasyn ázirleý kezinde til saiasaty máseleleri boiynsha keshendi sotsiologiialyq-saraptamalyq zertteýdiń usynymdary qaralyp, saraptalyp, qabyldandy.
Is-sharalar josparyna sáikes, 2029 jylǵa qarai qazaqstandyqtardyń 84 paiyzy qazaq tilin meńgeredi dep kútilýde. Qazir bul kórsetkish 81 paiyzdy qurap otyr. Qaztest boiynsha V1 deńgeiinde qazaq tilin meńgergen memlekettik qyzmetshilerdiń úlesi 43%-ǵa, V2 deńgeiinde 50%-ǵa jetedi, qazir qazaq tilin tek 37% jáne 35%-y ǵana biledi.
Sonymen qatar, 2029 jylǵa qarai josparlanýda:
Memlekettik telearnalarda memlekettik tilde kórsetiletin telebaǵdarlamalardyń úlesi 84%-ǵa deiin ósedi;
Qazaqstanda ótkiziletin, sondai-aq Qazaqstannyń sheteldegi diplomatiialyq ókildikteri uiymdastyrǵan halyqaralyq is-sharalarda qazaq tilin qoldaný úlesi 75% quraidy;
Memlekettik organdar men ulttyq kompaniialardaǵy qujat ainalymynyń memlekettik tildegi úlesi 94%-ǵa deiin artady;
Qazaq tiliniń latyn álipbiin qoldanatyn qazaqstandyqtardyń úlesi 15%-ǵa teń bolady;
Qazaq tilinde oqytatyn mektepterdiń V2 deńgeiinde memlekettik tildi meńgergen túlekteriniń úlesi 75%-ǵa deiin artady, 2023 jyly bul kórsetkish 45%-dy quraidy;
BAQ-taǵy qazaqtildi kontenttiń úlesi 86 paiyzǵa jetedi.
Tujyrymdamany iske asyrý elimizdegi tildik ahýaldyń áleýetin arttyrýǵa jáne onyń qoǵamdyq-saiasi jáne áleýmettik salany damytýǵa, óńirlik deńgeidegi ózekti máselelerdi sheshýge, onyń ishinde tildiń aldyn alý jáne aldyn alý sharalaryn iske asyrýǵa qosatyn úlesin arttyrýǵa yqpal etedi.
Qujat jobasynda qazaq tilin latyn álipbiine kóshirý máselesi de jan-jaqty qarastyrylǵan. Alfavittiń burynǵy nusqalaryn ázirleý barysynda týyndaǵan máseleler jáne olardy sheshýdiń aldaǵy áreketteri taldanady. Bul baǵyttaǵy jumystar kezeń-kezeńimen júrgiziletin bolady. Ashyq zańdy tulǵalar portalynda jariialanǵan joba túpkilikti emes ekenin eskerý kerek.
Qujatty talqylaý qorytyndysy boiynsha halyqtyń pikirin eskere otyryp, ózgerister men tolyqtyrýlar engiziledi.
Qujatqa júktelgen mindetterdi júzege asyrý úshin baǵdarlamalardyń, kýrstardyń jáne ár túrli is-sharalardyń tizimi engizilgen. Qaýly qol qoiylǵan kúninen bastap kúshine endi. Qaýly qabyldanardan bir kún buryn Toqaev orys tili jónindegi halyqaralyq uiym týraly kelisimniń jobasyn maquldaǵan bolatyn.
Qujatqa sáikes, Birikken Ulttar Uiymynyń, Táýelsiz Memleketter Dostastyǵy, Ujymdyq qaýipsizdik sharty uiymy, Eýraziialyq ekonomikalyq odaq, Shanhai yntymaqtastyq uiymynyń resmi nemese jumys tili jáne negizgi quraly retinde orys tiliniń róli atap ótildi. Bul túrli memleketterdiń halyqtary úshin ultaralyq qarym-qatynasynyń kórinisi bolyp tabylady.
