Almatydaǵy "komsomoldar forýmy" sovet kezin eske saldy

Almatydaǵy "komsomoldar forýmy" sovet kezin eske saldy

Almatydaǵy komsomoldyń 100 jyldyǵyna arnalǵan forým. 20 qazan 2018 jyl

“Komsomoldyń 100 jyldyǵyna” arnalǵan forýmda komsomol jetekshileri sovettik jastar uiymynyń bolsheviktik qýǵyn-súrginge aralasqany týraly aitpady. Sahnaǵa qurmetti qaraýyl sappen ákelgen Qazaqstan Lenin komsomolynyń týy men Lenin ordenin qol soǵyp, túregep qarsy alǵandar bul sharany “ótkendi eske alý” dep túsindirdi.

"ELBASYǴA ShEKSIZ ALǴYS"

Senbi, qazannyń 20-sy tústen keiin Almatydaǵy Abai atyndaǵy Opera jáne balet teatrynda Qazaqstan komsomolynyń 100 jyldyǵyna arnalǵan saltanatty forým ótti. Forýmnyń ne sebepten bul teatrda ótetini jaily aldyn-ala habarlanǵan edi. Bul habarǵa qaraǵanda sovet ókimeti kezinde komsomol men kompartiianyń iri jiyndary osy Abai atyndaǵy Opera jáne balet teatrynda ótkizilip kelgen.

Абай атындағы Опера және балет театрында өткен Қазақстан комсомолының 100 жылдығына арналған форумға қатысушылар. 20 қазан 2018
Абай атындағы Опера және балет театрында өткен Қазақстан комсомолының 100 жылдығына арналған форумға қатысушылар. 20 қазан 2018
Abai atyndaǵy Opera jáne balet teatrynda ótken Qazaqstan komsomolynyń 100 jyldyǵyna arnalǵan forýmǵa qatysýshylar. 20 qazan 2018

​Forýmdy ashqan parlament májilisiniń depýtaty Qýanysh Sultanov "bul jiynnyń júz jylda bir ótetin ǵajap jiyn" ekenin atap ótti. 1970 jyldary Qazaqstan komsomolynyń birinshi hatshysy qyzmetin atqarǵan Qýanysh Sultanovtyń ekpindete sóileý máneri men sheshendigi sovettik kezeńdegi komsomol men kompartiia jetekshilerin eske túsirdi.

Sahnanyń bezendirilýi, biik tórge ilingen Lenin beinesi bar sovettik komsomol belgisi, onyń astyndaǵy "1918-2018" degen jazýlar teatr zalynda sovettik aýra ornatty. Bular ómiriniń bir kezeńin komsomol uiymyna arnaǵan jiynǵa qatysýshylardyń kózderine ottai basylǵany baiqalyp turdy.

Degenmen forým Qazaqstannyń qazirgi gimnmen ashylyp, Qýanysh Sultanov "osy kezdesýge jáne oblystarda ótetin kezdesýlerge kelisim berip, qoldaý kórsetken Qazaqstan prezidenti Nursultan Nazarbaevqa sheksiz alǵysyn" bildirdi.

"Komsomol saiasi uiym retinde jumysyn toqtatqanymen, kezinde sol uiymnyń jumysyn adal atqarǵan myńdaǵan adam barmyz» degen Qýanysh Sultanov "bul kezdesýdiń saiasatqa qatysy joqtyǵyn, eldiń, qoǵamnyń óz ómirbaianyna qurmetpen qaraý mádenieti, adami kezdesý" ekenin aityp ótti.

Qýanysh Sultanovtyń sózine qaraǵanda, "Komsomoldyń 100 jyldyǵy" burynǵy sovet elderiniń basqa da óńirlerinde atalatynǵa uqsaidy. Ol "Komsomolǵa 100 jyl" halyqaralyq uiymdastyrý komitetiniń teń tóraǵalary, Búkilodaqtyq Lenin komsomoly komitetiniń burynǵy tóraǵalary, keiin Reseide túrli joǵary qyzmetterde júrgen birneshe joǵary laýazymdy qyzmetkerden kelgen quttyqtaýdy oqyp, qazannyń 27-sine Kremldiń Sezder saraiynda ótetin jiynǵa Qazaqstandaǵy "Komsomolǵa 100 jyl" uiymdastyrý komitetiniń atynan quttyqtaý hat jiberetinin habarlady.

Kirispe sóz kezinde Qýanysh Sultanov sahnaǵa shyǵarylǵan Qazaqstan komsomolynyń týy men Lenin ordeni Tuńǵysh prezident arhivine máńgilik saqtaýǵa beriletinin aitty. Sóitip komsomol týy men ordenin 27 jyl saqtap kelgen Qazaqstan Jastar odaǵynyń jetekshisi Esenjol Áliiarovty sahnaǵa shyǵaryp alǵysyn bildirdi. Tý men ordendi arhivke tapsyrý sáti kópshilikti tolqytqany forýmǵa qatysýshylardyń tik turyp qurmet kórsetkeninen ańǵaryldy.

"ALǴA, KOMSOMOL!"

Qýanysh Sultanovtyń sózinen keiin forým kontserttik baǵdarlamaǵa ulasty. Kontsertti júrgizýshiler Qazaqstan komsomolynyń ómirden ótken jetekshileri men kózi tirilerin atap shyqty. 1950 jyldary Qazaqstan LKSM-ǵa (Lenindik kommýnistik jastar odaǵy) jetekshilik etken qariiadan bastap komsomol taraǵanǵa deiingi jetekshileri túgel ataldy. Sonyń ishinde birneshe jyl buryn saiasattan ketkenin málimdegen Serik Ábdirahmanov, Qazaqstannyń Reseidegi elshisi Imanǵali Tasmaǵambetov ornynan turǵanda zaldaǵylar údete qol soqty.

Қазақстанның Ресейдегі елшісі Иманғали Тасмағамбетов (сол жақта) форум қонақтарымен бірге. Алматы, 20 қазан 2018 жыл
Қазақстанның Ресейдегі елшісі Иманғали Тасмағамбетов (сол жақта) форум қонақтарымен бірге. Алматы, 20 қазан 2018 жыл
Qazaqstannyń Reseidegi elshisi Imanǵali Tasmaǵambetov (sol jaqta) forým qonaqtarymen birge. Almaty, 20 qazan 2018 jyl

Birǵanym Áitimova, Baqytjan Jumaǵulov, Ǵani Qasymov, Eset Qosýbaev, májilistiń qazirgi depýtattary Jambyl Ahmetbekov, Vladislav Kosarev, Serik Seidýmanov sekildi taǵy da basqa Qazaqstan biliginde tanymal ondaǵan adam kózge shalyndy.

Форумға жиналғандар. Алматы, 20 қазан 2018 жыл
Форумға жиналғандар. Алматы, 20 қазан 2018 жыл
Forýmǵa jinalǵandar. Almaty, 20 qazan 2018 jyl

Jinalǵandardyń kóbi kezinde joǵary qyzmette istegen komsomol jetekshileri ekeni sezildi. Zaldyń artqy jaǵynan qolynda asa taiaǵy, basyndaǵy aiyr qalpaǵy, ústinde aq shapany bar Amantai qajy Asylbekovtiń aiǵaiy anda-sanda estilip turdy. Sońynan Azattyq tilshisimen kezdesken ol buryn komsomol bolǵanyn aitty.

Алматыдағы
Алматыдағы
Almatydaǵy "komsomoldar forýmyna" kelgen Amantai qajy Asylbekov. 20 qazan 2018

​Uiymdastyrý komitetiniń kontsert baǵdarlamasyn meilinshe komsomoldyq rýhqa sáikes qurýǵa tyrysqany udaiy baiqaldy. Sahnaǵa shyqqan ánshilerdiń kópshiligi Lenin komsomoly syilyǵynyń laýreaty ekeni basa aityldy. Ánshi Álibek Dinishev komsomol syilyǵyn maqtanyshpen eske alatynyn birneshe qaitalady.

Qazaqstanda tanymal ónerpazdar, komsomol syilyǵynyń laýreattary Jániia Áýbákirova, Aiman Musahodjaeva simfoniialyq orkestrdiń qoldaýymen shyqty. Álibek Dinishev, Naǵima Esqalieva, Roza Rymbaeva, Nurǵali Núsipjanov, "Dosmuqasan" jáne kezinde qyzdardan quralǵan "Aigúl" ansambli, Opera jáne balet teatrynyń solisteri negizinen orys tilindegi komsomol ánderin kezekpe-kezek shyrqady.

"Komsomoldar forýmynda" óner kórsetken ánshiler

"Alǵa, komsomol" sekildi sovettik patriottyq rýhtaǵy ánder kópshiliktiń delebesin qozdyrǵandai kórindi. Komsomol uranymen salynǵan sovettik iri qurylystardy atap ótken júrgizýshilerdiń sózi ekpindi ánderge jalǵasyp, otyrǵandardyń jastyq shaǵyn eske túsirdi. Sovettik jazýshy Nikolai Ostrovskiidiń "Qurysh qalai shynyqty" romanynyń keiipkeri Pavel Korchagin týraly án de lirikalyq sheginiske uqsady.

"KOMSOMOLDAR HALYQQA JAQYN EDI"

Shamamen eki saǵattan asqan kontserttik baǵdarlamaǵa kópshilik razy boldy. Buryn birge qyzmet istegen adamdardyń áńgimesi teatr foiesinde turǵan komsomol uiymynyń shejiresine arnalǵan kórnekilikter janynda fotosýretke túsýge jalǵasty.

Советтік көрнекіліктер жанында суретке түсіп тұрған қатысушылар
Советтік көрнекіліктер жанында суретке түсіп тұрған қатысушылар
Sovettik kórnekilikter janynda sýretke túsip turǵan qatysýshylar

Forýmǵa kelýshiler osy sátten bastap ekige bólindi. Bir bóligi teatrdyń ekinshi qabatyndaǵy fýrshetke kóterilse, qolynda arnaiy shaqyrtý qaǵazy joqtar teatrdan shyǵa bastady.

Uiymdastyrýshylar men Qazaqstan LKSM jetekshilerinen forým jaily pikir suraý múmkin bolmady. "Sovettik ideologiianyń quraly ári nasihatshysy bolǵan komsomol uiymyna osynsha qurmet kórsetýge ne sebep?" degen saýalǵa komsomol qyzmetkerleri jaýap bergisi kelmedi. Keibiri "merekelik kóńil kúidi buzbaiyq, toi bolǵany jaqsy" dep ketti.

Azattyq tilshisimen sóilesken májilis depýtaty Jambyl Ahmetbekov keýdesine komsomol belgisi men basqa da birneshe marapat belgilerin taǵyp, merekelik kóńil kúide júrgenderdiń biri edi. Onyń sózinshe "komsomoldy bulaisha eske alýdyń aiyby joq. Komsomol kompartiianyń izbasary bolǵanymen onyń isine jaýap bermeidi"

- Komsomol túgili qazirgi kommýnistik partiia bolsaq ta, sovettik kompartiianyń isine biz de jaýap bermeimiz. Komsomol ishinde saiasi qýǵyn-súrginderge aralasqandar joq. Ásirese, 1960 jyldardan beri burynǵydai ásireqyzyl naýqandar bolǵan joq. Komsomol qatarynda Otanymyzǵa adal qyzmet etkender kóp. Bul - adal adamdardyń jastyq shaǵyn eske alý jiyny, - deidi májilistegi Qazaqstan halyqtyq kommýnistik partiia fraktsiiasynyń múshesi Jambyl Ahmetbekov.

Жамбыл Ахметбеков
Жамбыл Ахметбеков
Jambyl Ahmetbekov

Jambyl Ahmetbekov "qazirgi bilikte burynǵy komsomoldar men kommýnister kóp degen" pikirmen kelisedi. Onyń sózinshe "olardyń barlyǵynyń partbileti qaltasynda. Olardyń ishki jan dúniesi, júregimen kommýnist. Biraq zaman aǵymyna qarai basqasha atalyp júr".

1980 jyldardyń ortasynda Qazaqstan komsomolyna jetekshilik etken Serik Ábdirahmanov komsomol kezeńiniń sońǵy jaǵyn bóle qaraidy. “Sovettik sotsializm sońǵy jaǵynda adamǵa bet burdy. Sol kezde komsomol beibitshil kúsh boldy, ekpindi qurylysqa qatysty. Bizdiń júregimizdegi komsomol – sol kez" dedi ol.

Форумда суретке түсіп тұрған Серік Әбдірахманов (сол жағында)
Форумда суретке түсіп тұрған Серік Әбдірахманов (сол жағында)
Forýmda sýretke túsip turǵan Serik Ábdirahmanov (sol jaǵynda)

Serik Ábdirahmanov "sovettiń sońǵy onjyldyǵyndaǵy bilik, sonyń ishinde komsomol biligi qazirgi bilikten góri halyqqa, el múddesine jaqyn boldy" dep sanaidy.

Jiynǵa qatysqandardyń biri, tarihshy Beibit Qoishybaev "komsomol partiianyń qolshoqpary bolsa da komsomol uiymynda adal adamdardyń kóp bolǵany ras. Ol kezde de tamyr-tanystyq ta, sybailastyq ta boldy. Biraq úlken maǵynada alǵanda, eldiń damýyna áser etti" dep baǵalaidy.

Onyń aitýynsha jiynǵa qatysýshylardyń deni túrli deńgeidegi komsomol uiymynyń jetekshileri.

- Eńbek adamdary birli-jarym siiaqty. Komsomoldyń qyzyǵyn sheneýnikter kórdi. Óitkeni komsomoldan keiin, partiiaǵa ótip el basqardy. Degenmen, adal qyzmet etkender boldy,-deidi ol.

Beibit Qoishybaev jiynda negizinen orys tilindegi ánder shyrqalǵanyna kóńili tolmaitynyn bildirdi.

- Áli kúnge kosmopolitttik ánder tyńdaimyz. Komsomolǵa arnalǵan qazaqsha ánder de kóp edi, - deidi ol.

"KOMSOMOL TOIY – "POZOR"

Almatyda "Komsomoldyń 100 jyldyǵyna" arnalǵan úlken forým ótetini jaily jurtshylyqtyń habarsyz qalǵany baiqalady. Ádette jii talqylanatyn mundai jaittar bul joly forýmnan soń ǵana sóz bolyp, tańyrqaýshylardyń jáne mundai sharaǵa narazylardyń kóp bolǵany baiqaldy.

Forým ótpei turyp Facebook áleýmettik jelisinde pikir qaldyrǵan Marat Toqashbaev "Komsomol toiy - pozor" dep jazdy. “22 jyl komsomol múshesi boldym, onshaqty jyl bastaýysh komsomol uiymyn da basqardym” degen ol “komsomoldyń kók tiyn paidasy bolmaǵanyn” aitady.

- Komsomol - partiianyń qolshoqpary boldy. Qazaq jerindegi asharshylyq, saiasi qýǵyn-súrginge, qýdalaýǵa kóz juma qarady. Halyqty bire talady, birge qanady. Jeltoqsan kóterilisi kezinde qazaq jastaryna qysym jasaýdyń mashinasyna ainaldy. Qazirgi tilmen aitqanda «top menedjerleri» bolmasa, qarapaiym qatardaǵy komsomol esh jaqsylyq kórgen joq, - dep jazdy.

"Komsomol – sotsialdy qurylystyń ekpindi otriady, partiianyń senimdi kómekshisi" degen uran tastaǵan komsomol uiymy sovettik kezeńdegi barlyq saiasi naýqandarǵa, saiasi qýǵyn-súrginderge belsene qatysqan edi.

1931-33 jyldardaǵy asharshylyq kezinde komsomol uiymy "Astyq jospary oryndalmaǵan aýdandarda komsomol qatary opportýnshyl, baishyl, ońshyldarmen tolyp otyr" ("Leninshil jas" №10, 1931 j.) dep uran salsa, 1937-38 jyldardaǵy qýǵyn-súrgin kezinde «Halyq jaýlaryna qarsy kúres báseńdemesin" ("Leninshil jas" 30 qazan 1937 j.) degen uran tastaǵan bolatyn.

Alaida, Opera jáne balet teatrynda ótken jiynda bul týraly sóz bolǵan joq.

1991 jylǵy qazan aiynyń 12-sinde Qazaqstan komsomolynyń tótenshe jáne sońǵy 18-sezi ótip, qazaq-sovet ókimeti tusynda «kommýnistik partiianyń jaýynger rezervi, ári senimdi kómekshisi» atanǵan komsomol uiymy tarap, Qazaqstan Jastar odaǵy bop qaita qurylǵan.

Qazaqstan komsomolynyń sońǵy sezi óterden bir ai buryn, iaǵni qyrkúiek aiynda Búkilodaqtyq komsomol uiymy (VLKSM) taraǵan. 1991 jylǵy qyrkúiektiń 7-i Qazaqstan Kommýnistik partiiasy da ózin-ózi taratyp, sezd ústinde Sotsialistik partiiaǵa ainalǵan bolatyn.

Qazaqstannyń burynǵy komsomoldary Búkilodaqtyq Lenin komsomolynyń 90 jyldyǵyn 2008 jyly Almatydaǵy Respýblika saraiynda atap ótken.

Asylhan Mamashuly, Azattyq