Sonymen qatar, maman osy shtamdar asa juqpaly bolǵandyqtan, sozylmaly aýrýlary bar adamdarǵa nemese qart kisilerge qoǵamdyq oryndarǵa jáne adamdar kóp jinalatyn oryndarǵa barýdy shekteý kerek deidi. Biraq jastar bul keńesti ustanýy ekitalai ekenin de joqqa shyǵarmaidy. Professor osy kezeńde qatań karantin qoldaný múmkin emes jáne qaýipsizdik boiynsha usynystarmen shektelgen jón dep sanaidy. Mysaly, qoǵamdyq oryndarda óz densaýlyǵyna alańdaityn adamdarǵa maska taqqan durys.
Qoǵamdyq meditsina salasyndaǵy mamannyń aitýynsha, aýrýdyń qazirgi ósýi birneshe faktorǵa bailanysty. Buryn aýyrǵan nemese vaktsina alǵan kóp adamnyń immýndyq qorǵanysy birtindep álsirei bastady. Bul virýstyń neǵurlym juqpaly nusqasynyń paida bolýymen jáne ainalymymen sáikes keldi. Almaz Sharman virýs qai maýsymda kúsheietini áli anyqtalmaǵanyn aitty. Ol aýrý jaǵdailary Qazaqstanda ǵana emes, Eýropa men AQSh-ta da baiqalatynyn eske saldy.
"Halyqtyń bir bóligi qaitadan aýyryp, vaktsinalardyń jańa túri jasalǵanda, aýrý qaitadan tómendeidi. Meniń oiymsha, Densaýlyq saqtaý ministrligi halyqty vaktsinalaýdyń jańa naýqany bastalmai turyp, "omikronǵa" qarsy naqty vaktsina usynylǵansha nemese ámbebap vaktsina jasalǵansha kútýi kerek. Bul kezeńde eshqandai vaktsina almaǵan adamdar ekpe saldyrýy kerek. Osylaisha, olar asqyný qaýpin azaita alady. Virýs mýtatsiiaǵa ushyraidy jáne jańa nusqalar únemi paida bola beredi. Ýaqyt óte kele biz ár maýsymda tumaý siiaqty vaktsinalardyń jańa nusqalaryn alyp otyramyz dep oilaimyn", - dep tolyqtyrdy professor Almaz Sharman.
School of Medicine Caspian University professory, epidemiolog Rafail Qypshaqbaev ta osyǵan uqsas pikir bildirdi jáne koronavirýs juqtyrý kúrt óskenine qaramastan, aýyr naýqastar men jasandy tynys alý apparatyna qosylǵan adamdar týraly aqparat joq ekenin atap ótti. Buǵan deiin Qypshaqbaev koronavirýs qys mezgilindegi tumaý siiaqty, álsireitin nemese údeitin maýsymdyq aýrýǵa ainalýy kerek ekenin aitqanyn eske saldy.
Onyń pikirinshe, infektsiianyń mundai kórsetkishi qoǵamdyq oryndarǵa nemese dúkenderge barýǵa shekteý qoiýǵa jetkilikti sebep emes. Tek aqparattyq-túsindirý jumystaryn júrgizip, adamdar kóp jinalatyn oryndarǵa jinalmaýǵa jáne betperde taǵýǵa shaqyrý kerek. Ǵalym virýstyq mýtatsiialardy epidemiia jáne maýsymdyq qubylys retinde qarastyrý kerek ekenin atap ótti. Adamdar óz densaýlyǵyna tónetin qaýipti túsinýi kerek. Qant diabeti, artyq salmaq, sozylmaly júrek jetkiliksizdigimen jáne basqa da aýrýlarmen aýyratyn qaýip tobyndaǵy adamdar muqiiat bolý kerek.
"Sonymen qatar, shaǵyn jáne orta biznesti tyiymdar men shekteýlermen qorqytýdyń qajeti joq, eger byltyrǵy jaǵdaidy salystyratyn bolsaq, bárin synaq jáne qatelesý arqyly jasadyq. Terapiiany durys anyqtai almadyq. Ol kezde bilimimiz az edi, sondyqtan jalpy karantindi engizý infektsiianyń jolyna tosqaýyl qoiýdyń durys sharalarynyń biri boldy. Qazirgi ýaqytta jinaqtalǵan bilim kólemi kóbirek jáne biz bul indetti aqyrynda jeńe alamyz. Taǵy bir jait, adamdar jaýapkershilikti sezinip, óz densaýlyǵyna ózi jaýapty ekenin túsinýi kerek. Táýekel tobyna jatatyn bolsańyz, qydyrýdy shektep, betperde kiip, basqa da qaýipsizdik sharttaryn saqtaýyńyz kerek", - dep qosty Rafail Qypshaqbaev.
Epidemiolog betperde taǵýdy mindetti túrde engizý qajet emes ekenin atap ótti. Maskany eń aldymen, ózin nashar sezingen nemese sozylmaly aýrýlary bar adamdar kigen jón. Ol úshin halyqty betperde taǵýǵa mindettemei, túsindirý jumystaryn júrgizý qajet.
Rafail Qypshaqbaev aýrýdyń oshaqtarymen kúresý úshin mezgil-mezgil vaktsinalaý qajet dep sanaidy, biraq ony bastamas buryn qolda bar vaktsinalardyń virýstyń qazirgi shtamyna qanshalyqty áser etetinin tekserý qajet.
"Naryqtaǵy vaktsinalardyń tiimdiligin kórsetetin kem degende zertteýler bolýy kerek. Vaktsinatsiia árqashan jalpy aýrýdy tómendetedi. Qazirgi shtamdar azdy-kópti dárejede bir shtamnyń nusqalary sanalady. Sondyqtan vaktsinatsiia naýqany qatar júrýi kerek. Bul shtamǵa qarsy vaktsinalardyń qanshalyqty tiimdi ekenin anyqtaý kerek", - dedi epidemiolog.
Eske salaiyq, 9 shildede Almaty "sary" aimaqqa kirgen bolatyn.