سونىمەن قاتار, مامان وسى شتامدار اسا جۇقپالى بولعاندىقتان, سوزىلمالى اۋرۋلارى بار ادامدارعا نەمەسە قارت كٸسٸلەرگە قوعامدىق ورىندارعا جەنە ادامدار كٶپ جينالاتىن ورىندارعا بارۋدى شەكتەۋ كەرەك دەيدٸ. بٸراق جاستار بۇل كەڭەستٸ ۇستانۋى ەكٸتالاي ەكەنٸن دە جوققا شىعارمايدى. پروفەسسور وسى كەزەڭدە قاتاڭ كارانتين قولدانۋ مٷمكٸن ەمەس جەنە قاۋٸپسٸزدٸك بويىنشا ۇسىنىستارمەن شەكتەلگەن جٶن دەپ سانايدى. مىسالى, قوعامدىق ورىنداردا ٶز دەنساۋلىعىنا الاڭدايتىن ادامدارعا ماسكا تاققان دۇرىس.
قوعامدىق مەديتسينا سالاسىنداعى ماماننىڭ ايتۋىنشا, اۋرۋدىڭ قازٸرگٸ ٶسۋٸ بٸرنەشە فاكتورعا بايلانىستى. بۇرىن اۋىرعان نەمەسە ۆاكتسينا العان كٶپ ادامنىڭ يممۋندىق قورعانىسى بٸرتٸندەپ ەلسٸرەي باستادى. بۇل ۆيرۋستىڭ نەعۇرلىم جۇقپالى نۇسقاسىنىڭ پايدا بولۋىمەن جەنە اينالىمىمەن سەيكەس كەلدٸ. الماز شارمان ۆيرۋس قاي ماۋسىمدا كٷشەيەتٸنٸ ەلٸ انىقتالماعانىن ايتتى. ول اۋرۋ جاعدايلارى قازاقستاندا عانا ەمەس, ەۋروپا مەن اقش-تا دا بايقالاتىنىن ەسكە سالدى.
"حالىقتىڭ بٸر بٶلٸگٸ قايتادان اۋىرىپ, ۆاكتسينالاردىڭ جاڭا تٷرٸ جاسالعاندا, اۋرۋ قايتادان تٶمەندەيدٸ. مەنٸڭ ويىمشا, دەنساۋلىق ساقتاۋ مينيسترلٸگٸ حالىقتى ۆاكتسينالاۋدىڭ جاڭا ناۋقانى باستالماي تۇرىپ, "وميكرونعا" قارسى ناقتى ۆاكتسينا ۇسىنىلعانشا نەمەسە ەمبەباپ ۆاكتسينا جاسالعانشا كٷتۋٸ كەرەك. بۇل كەزەڭدە ەشقانداي ۆاكتسينا الماعان ادامدار ەكپە سالدىرۋى كەرەك. وسىلايشا, ولار اسقىنۋ قاۋپٸن ازايتا الادى. ۆيرۋس مۋتاتسيياعا ۇشىرايدى جەنە جاڭا نۇسقالار ٷنەمٸ پايدا بولا بەرەدٸ. ۋاقىت ٶتە كەلە بٸز ەر ماۋسىمدا تۇماۋ سيياقتى ۆاكتسينالاردىڭ جاڭا نۇسقالارىن الىپ وتىرامىز دەپ ويلايمىن", - دەپ تولىقتىردى پروفەسسور الماز شارمان.
School of Medicine Caspian University پروفەسسورى, ەپيدەميولوگ رافايل قىپشاقباەۆ تا وسىعان ۇقساس پٸكٸر بٸلدٸردٸ جەنە كوروناۆيرۋس جۇقتىرۋ كٷرت ٶسكەنٸنە قاراماستان, اۋىر ناۋقاستار مەن جاساندى تىنىس الۋ اپپاراتىنا قوسىلعان ادامدار تۋرالى اقپارات جوق ەكەنٸن اتاپ ٶتتٸ. بۇعان دەيٸن قىپشاقباەۆ كوروناۆيرۋس قىس مەزگٸلٸندەگٸ تۇماۋ سيياقتى, ەلسٸرەيتٸن نەمەسە ٷدەيتٸن ماۋسىمدىق اۋرۋعا اينالۋى كەرەك ەكەنٸن ايتقانىن ەسكە سالدى.
ونىڭ پٸكٸرٸنشە, ينفەكتسييانىڭ مۇنداي كٶرسەتكٸشٸ قوعامدىق ورىندارعا نەمەسە دٷكەندەرگە بارۋعا شەكتەۋ قويۋعا جەتكٸلٸكتٸ سەبەپ ەمەس. تەك اقپاراتتىق-تٷسٸندٸرۋ جۇمىستارىن جٷرگٸزٸپ, ادامدار كٶپ جينالاتىن ورىندارعا جينالماۋعا جەنە بەتپەردە تاعۋعا شاقىرۋ كەرەك. عالىم ۆيرۋستىق مۋتاتسييالاردى ەپيدەمييا جەنە ماۋسىمدىق قۇبىلىس رەتٸندە قاراستىرۋ كەرەك ەكەنٸن اتاپ ٶتتٸ. ادامدار ٶز دەنساۋلىعىنا تٶنەتٸن قاۋٸپتٸ تٷسٸنۋٸ كەرەك. قانت ديابەتٸ, ارتىق سالماق, سوزىلمالى جٷرەك جەتكٸلٸكسٸزدٸگٸمەن جەنە باسقا دا اۋرۋلارمەن اۋىراتىن قاۋٸپ توبىنداعى ادامدار مۇقييات بولۋ كەرەك.
"سونىمەن قاتار, شاعىن جەنە ورتا بيزنەستٸ تىيىمدار مەن شەكتەۋلەرمەن قورقىتۋدىڭ قاجەتٸ جوق, ەگەر بىلتىرعى جاعدايدى سالىستىراتىن بولساق, بەرٸن سىناق جەنە قاتەلەسۋ ارقىلى جاسادىق. تەراپييانى دۇرىس انىقتاي المادىق. ول كەزدە بٸلٸمٸمٸز از ەدٸ, سوندىقتان جالپى كارانتيندٸ ەنگٸزۋ ينفەكتسييانىڭ جولىنا توسقاۋىل قويۋدىڭ دۇرىس شارالارىنىڭ بٸرٸ بولدى. قازٸرگٸ ۋاقىتتا جيناقتالعان بٸلٸم كٶلەمٸ كٶبٸرەك جەنە بٸز بۇل ٸندەتتٸ اقىرىندا جەڭە الامىز. تاعى بٸر جايت, ادامدار جاۋاپكەرشٸلٸكتٸ سەزٸنٸپ, ٶز دەنساۋلىعىنا ٶزٸ جاۋاپتى ەكەنٸن تٷسٸنۋٸ كەرەك. تەۋەكەل توبىنا جاتاتىن بولساڭىز, قىدىرۋدى شەكتەپ, بەتپەردە كيٸپ, باسقا دا قاۋٸپسٸزدٸك شارتتارىن ساقتاۋىڭىز كەرەك", - دەپ قوستى رافايل قىپشاقباەۆ.
ەپيدەميولوگ بەتپەردە تاعۋدى مٸندەتتٸ تٷردە ەنگٸزۋ قاجەت ەمەس ەكەنٸن اتاپ ٶتتٸ. ماسكانى ەڭ الدىمەن, ٶزٸن ناشار سەزٸنگەن نەمەسە سوزىلمالى اۋرۋلارى بار ادامدار كيگەن جٶن. ول ٷشٸن حالىقتى بەتپەردە تاعۋعا مٸندەتتەمەي, تٷسٸندٸرۋ جۇمىستارىن جٷرگٸزۋ قاجەت.
رافايل قىپشاقباەۆ اۋرۋدىڭ وشاقتارىمەن كٷرەسۋ ٷشٸن مەزگٸل-مەزگٸل ۆاكتسينالاۋ قاجەت دەپ سانايدى, بٸراق ونى باستاماس بۇرىن قولدا بار ۆاكتسينالاردىڭ ۆيرۋستىڭ قازٸرگٸ شتامىنا قانشالىقتى ەسەر ەتەتٸنٸن تەكسەرۋ قاجەت.
"نارىقتاعى ۆاكتسينالاردىڭ تيٸمدٸلٸگٸن كٶرسەتەتٸن كەم دەگەندە زەرتتەۋلەر بولۋى كەرەك. ۆاكتسيناتسييا ەرقاشان جالپى اۋرۋدى تٶمەندەتەدٸ. قازٸرگٸ شتامدار ازدى-كٶپتٸ دەرەجەدە بٸر شتامنىڭ نۇسقالارى سانالادى. سوندىقتان ۆاكتسيناتسييا ناۋقانى قاتار جٷرۋٸ كەرەك. بۇل شتامعا قارسى ۆاكتسينالاردىڭ قانشالىقتى تيٸمدٸ ەكەنٸن انىقتاۋ كەرەك", - دەدٸ ەپيدەميولوگ.
ەسكە سالايىق, 9 شٸلدەدە الماتى "سارى" ايماققا كٸرگەن بولاتىن.
