Foto: mobilaser.kz
Mádeniet jáne aqparat ministri Aida Balaeva Úkimet otyrysynda balalar men jasóspirimderdiń áleýmettik jelilerge qoljetimdiligin shekteý máselesi qarastyrylyp jatqanyn habarlady. 16 jasqa tolmaǵan azamattar úshin tirkeýge tyiym salýdy kózdeitin zań jobalary ázirlenip, qoǵamdyq talqylaýǵa shyǵarylǵan. Joba tiimdi iske asyrylýy úshin Oqý-aǵartý ministrligi men Jasandy intellekt jáne tsifrlyq damý ministrligimen birlesip paidalanýshylardyń jasyn tekserý mehanizmderi ázirlenedi, qajet bolsa jaýapkershilik sharalary da qarastyrylady. Sonymen qatar, mediasaýattylyqty arttyrýǵa, táýelsiz BAQ-ty qoldaýǵa, onlain-platformalar men BAQ arasyndaǵy jarnamany retteýge de erekshe nazar aýdarylýda. Osy oraida Ult.kz tilshisi mamandardan máseleniń mánisin surap kórdi.
Kontentti suryptaý tájiribesi kerek
«Shańyraq» otbasyn qoldaý ortalyǵynyń basshysy, QR Prezidenti janyndaǵy Áielder isteri jónindegi Ulttyq komissiianyń múshesi, kópbalaly ana Lázzat Qojahmetovanyń aitýynsha, balalardyń qandai kontent tutynyp júrgeni, qandai tárbie men bilim alyp jatqany tek ata-analardyń ǵana emes, memlekettiń de baqylaýynda bolýy tiis dedi.
Foto: Lázzat Qojahmetovanyń Facebook paraqshasynan
«Prezident keshe Ulttyq quryltaida Jasandy intellekt máselesine arnaiy toqtaldy. Onyń aitýynsha, jasandy intellekt daiyn dúnieni kóshirip alý emes, ony tiimdi paidalana bilý qajet. Sonymen qatar onyń jaqsy jáne jaman jaqtaryn jan-jaqty saralaý kerektigin aitty.
Máselen, balalarǵa qatysty keibir elderde 14 jasqa deiin, al keibir memleketterde odan da joǵary jasqa deiin internetke shekteý qoiylǵan. Iaǵni sapaly ári durys kontentti suryptaý tájiribesi bar. Osyndai tájiribeni bizge de engizý qajet ekenin atap ótti. Balalardyń qandai kontent tutynyp júrgeni, qandai tárbie men bilim alyp jatqany tek ata-analardyń ǵana emes, memlekettiń de baqylaýynda bolýy tiis dedi.
Men bul pikirmen tolyqtai kelisemin. Sebebi qazir ata-analardyń basym bóligi jumysta júredi, al balalarymyzdyń qandai aqparat alyp jatqanyn, neni úirenip júrgenin jii bile bermeimiz. Qazirgi alfa, zet urpaq ókilderi jeke ómirge beiim, kópshilikpen aralasa bermeidi. Prezident ásirese áleýmettik jelilerdiń yqpalyna toqtalyp, keibir jastardyń sol jeliler sińirgen ideologiiamen ómir súrip, tipti memleketterde turaqsyzdyq týdyryp jatqanyn aitty. Bul – biz baqylaýdy álsiretip alǵanymyzdyń kórinisi», – deidi Lázzat Qojahmetova.
Sonymen qatar, ol sózinde, shekten tys erkindikke jol bermei, arnaiy zańdar qabyldaý qajetin qoldaitynyn atap ótti.
«Jastardyń ultqa degen súiispenshiligi, patriottyq tárbiesi, dúnietanymy qadaǵalaýsyz qalyp barady. Sondyqtan shekten tys erkindikke jol bermei, arnaiy zańdar qabyldaý qajettigin Prezident naqty aitty. Men de osy pikirdi qoldaimyn.
Ózim kóp balaly anamyn. Eki balam mektepte oqidy. Buryn úlkender kitap oqyp ósti, al qazirgi balalardyń ne kórip, ne tyńdap ósip jatqanyn biz keide bilmei qalamyz. Áleýmettik jelilerde túrli boqtyq sózder men uiatsyz beinematerialdar óte kóp. Sol sebepti mundai kontentke zań júzinde shekteý qoiylyp, qatań baqylaý júrgizilse, men ata-ana retinde tolyq qoldaimyn», – deidi Lázzat Qojahmetova.
Tyiym – ýaqytsha, túsinik – turaqty
Búgingi qoǵamda áleýmettik jeli tek bailanys quraly emes, balanyń sanasyn qalyptastyratyn qýatty ortaǵa ainaldy. Qolyna smartfon ustaǵan bala virtýaldy álemge erte enip, shynaiy ómirmen bailanysy álsirep bara jatqandai. Osy tusta qoǵamdy alańdatqan basty saýal týyndaidy: balany áleýmettik jeliden qalai qorǵaý kerek? Bul týraly №173 mektep-litseidiń bastaýysh synyp muǵalimi Gúlbaqyt Muzdybaeva taldap berdi.
Foto: Gúlbaqyt Muzdybaevanyń jeke muraǵatynan
Pedagogtyń aitýynsha, máseleniń sheshimi qatań tyiymda emes, sanaly tárbiede jatyr. Balanyń áleýmettik jelige degen qyzyǵýshylyǵyn tek shekteý arqyly toqtatý múmkin emes.
«Kerisinshe, qatań tyiym balanyń jasyryn túrde internetke áýestenýine, al bul óz kezeginde baqylaýsyz qaýipke alyp keledi. Sondyqtan pedagog úshin eń durys jol balamen ashyq áńgime júrgizip, áleýmettik jeliniń paidaly jáne ziiandy tustaryn salystyra otyryp túsindirý. Artyq aqparat, jalǵan beineler, kiberbýlling, táýeldilik, bular balanyń psihologiialyq damýyna keri áser etetin faktorlar. Muny bala ózi túsingende ǵana, shekteý nátije beredi. Pedagogikalyq tájiribe kórsetkendei, ár jastaǵy balaǵa qoiylatyn talap ta ártúrli bolýy tiis. Bastaýysh synyp oqýshysy úshin gadjet – oiynshyq. Sondyqtan bul kezeńde naqty ýaqyttyq shekteý men qozǵalysqa, oiynǵa, kitapqa baýlý mańyzdy», – deidi pedagog Gúlbaqyt Ómirzaqqyzy.
Mamannyń aitýnysha, jasóspirim kezeńde internet qaýipsizdigi, jeke derekterdi qorǵaý, feik aqparatty ajyratý máseleleri aldyńǵy orynǵa shyǵady. Al joǵary synypta balaǵa senim artyp, ózin-ózi baqylaýǵa, ýaqytty durys basqarýǵa úiretý tárbieniń negizgi baǵyty bolýy tiis.
«Qazirgi bala buiryqty emes, dáleldi qabyldaidy. Sondyqtan pedagog pen ata-ana balamen teń dárejede sóilesip, onyń pikirin tyńdai bilýi qajet. «Nege shekteý kerek?» degen suraqqa daiyn jaýap berý emes, balanyń ózine oi salý naǵyz tárbielik tásil. Eger balanyń ómirinde áleýmettik jeliden basqa qyzyq bolmasa, kez kelgen shekteý sátsiz bolady. Úiirmeler, sport, shyǵarmashylyq, kitap oqý alanyń ishki álemin baiytatyn, virtýaldy táýeldilikti álsiretetin basty quraldar. Munda mekteptiń de, qoǵamnyń da róli zor. Balaǵa «telefondy az qoldan» dep aityp turyp, ózimiz ekrannan bas almai otyrsaq, tárbieniń nátijesi bolmaidy. Sondyqtan pedagogtar ata-anamen tyǵyz bailanys ornatyp, ortaq talap pen birizdi tárbie júiesin qalyptastyrýy tiis», – deidi Gúlbaqyt Muzdybaeva.
Mamandardyń aitýynsha, balanyń áleýmettik jeliden tolyqtai alystaýy múmkin emes. Bul – zaman talaby. Biraq ony ziiannan qorǵap, sanaly qoldanýǵa úiretý búgingi pedagog pen ata-ananyń ortaq mindeti.
Aqbota Musabekqyzy
