Qazaqstanǵa dos jáne baýyrlas el Ázerbaijan da Abaiǵa kóp mán beredi. «Egemen Qazaqstan» gazetindegi «Abai sózi – qazaqtyń boitumary» maqalasynda ázerbaijandyq Aida Eivazli osylai jazdy.
Birneshe kún buryn Qazaqstan Respýblikasynyń Prezidenti Qasym-Jomart Toqaevtyń « Abai jáne HHI ǵasyrdaǵy Qazaqstan » atty maqalasyn oqydym. Bir halyqtyń ulttyq murasy, bir ulttyń jáne bir halyqtyń ulttyq bolmysy qamtylǵan maqala maǵan qatty unady.
«Abaidyń oi-tujyrymdary barshamyzǵa qashanda rýhani azyq bola alady» – degen Memleket basshysy Toqaev, uly oishyldyń sózderi men ádebi murasyna súienip, odan qalǵan «atalar sóziniń» álemdik úderister men ózgeristerge úlgi bola alatynyn aita kele, «Qazaq eli barda Abai esimi asqaqtai beredi... Abai murasy – bizdiń ult bolyp birlesýimizge, el bolyp damýymyzǵa jol ashatyn qasterli qundylyq», deidi.
Men Abaidy qara sózderinen tanydym. Qazaqstanda qyzmet atqarǵan alǵashqy jyldary «Qazaqstan» Ulttyq telearnasymen yntymaqtastyqta kezimde keńirek bile tústim. Sol taǵylymdy sózder, mysaldar meniń de jadyma jazyldy. Túrki folklorynda jáne turmys-saltynda «atalar sózi, ata sózi» degen tirkes bar. Kúlli túrkiniń murasyn jiǵan, túrki folkloryn zerttegen Mahmud Qashǵari de «túrkiniń atalar sózin» jinap, muramyzdy baiytqanyn bilemiz.
Túrki áleminiń uly oishyly, filosofiialyq oi-pikir tarihyn jalǵastyrýshy Abai da óz eline, óz jurtyna uly sózder men ósietter qaldyryp ketti. Túrki áleminiń aqsaqaly, Elbasy Nursultan Nazarbaev árdaiym Abaidyń qara sózderinen dáieksózder beredi. Elbasy aitqandai Abai sózi – qazaqtyń boitumary, Abai murasy – qazaqtyń eń qasietti qazynasy.
Sózben álemniń júiesi ózgerdi, sóz joqtan bar jasady. Uly aqyn Fizýli aitqandai, «Halyqqa aýyzdyń syryn áshkere qylar sóz, Iesiniń kim ekenin áshkere qylar sóz».
Biyl 175 jyldyq mereitoiy atap ótilip jatqan Abai Qunanbaiulynyń sózi – qazaq halqynyń sózi. Qazaq halqy – qazaq ultynan ǵana emes, kóptegen ulttardan quralǵan etnostyq halyq. Kók týly memlekette ómir súrip jatqan ulttar bir shańyraq astynda bas qosyp, eldi órkendetýde jáne Abaidyń sózin dáripteýde.
Ótken jylǵy Abaidyń shyǵarmalarynan úzindi oqý estafetasyna Ázerbaijannyń da qatysýy kezdeisoqtyq emes. Qara sózdi eske alǵandardyń biri men boldym. Bul sózdi shalǵaidaǵy túrki elderi Sahalarǵa, Qyrymǵa joldadym.
Qazaqstanǵa dos jáne baýyrlas el Ázerbaijan da Abaiǵa kóp mán beredi. Halqymyz uly tulǵalar men uly sózderdiń qadirin biledi. 100 jyldyq Ázerbaijan Memlekettik ýniversitetinde Abai ortalyǵy qyzmet kórsetedi. Túrki áleminiń eń qymbat kitaptarynyń tusaýkeser rásimi de osy bilim shańyraǵynda ótedi.
Toqaev óz maqalasynda: «Abaidy tereń tanýǵa basa mán bergenimiz jón. Abaidy taný – adamnyń ózin ózi tanýy. Adamnyń ózin ózi tanýy jáne únemi damyp otyrýy, ǵylymǵa, bilimge basymdyq berýi – kemeldiktiń kórinisi. Intellektýaldy ult degenimiz de – osy. Osyǵan orai Abai sózi urpaqtyń baǵyt alatyn temirqazyǵyna ainalýy qajet» dep jazdy.
Qazaqstan Prezidenti Q.Toqaev myrzanyń pikirlerinen shabyttanyp, men de búginnen bastap Abaidyń qara sózderin aýdaryp, baspasózde jariialaityn bolamyn. Óitkeni onyń sózderi bilim mekemeleri, oqýshylar, stýdentter, óz jolyn taba almai júrgen jandar úshin «atalar sózi» bolyp tabylady. Ósiet bolyp tabylady. Bizdiń atalarymyz eshýaqytta qalt aitqan emes. Olar qara sóz aitty, uly sóz aitty.
Aida Eivazli, Ázerbaijan Respýblikasy
