QR Premer-Ministri Asqar Maminniń tóraǵalyǵymen ótken Úkimet otyrysynda 2019 jylǵy qańtar-qyrkúiektegi respýblikalyq biýdjettiń oryndalýy jáne elimizdiń áleýmettik-ekonomikalyq damý qorytyndylary qaraldy.
Ulttyq ekonomika ministri Rýslan Dálenov biylǵy qańtar-qyrkúiek aralyǵynda JIÓ 4,3%-ǵa óskenin aitty. Ósim qurlystaǵy (13,5%-ǵa), saýdadaǵy (7,6%-ǵa) jáne kólik salasyndaǵy (5,5%-ǵa) shyǵarylymnyń ulǵaiýymen qamtamasyz etildi. Negizgi kapitalǵa salynǵan investitsiialar 9,7%-ǵa ósti.
«Biylǵy qyrkúiekte jyldyq infliatsiia 5,3%-dy qurady. Bul josparlanǵan dáliz sheginde saqtaldy. Qantar-tamyzda halyqtyń naqty tabysy 6,7%-ǵa ósti», — dedi QR ulttyq ekonomika ministri.
Ónerkásip óndirisi 9 aida 3,3%-ǵa ósti. Óńdeý ónerkásibi men ken óndirý ónerkásibi ósýdiń draiverlerine ainaldy. Óndeý salasynda eń joǵary ósýge jeńil ónerkásipte, mashina jasaýda, sýsyndar óndirisinde jáne farmatsevtikada qol jetkizildi.
R. Dálenovtyń aitýynsha, ken óndirý ónerkásibinde metall kenin óndirý tústi metall kenin óndirýdiń 18,4%-ǵa ulǵaiýymen qamtamasyz etildi.
«Qurylys jumystary qarqyndy júrgizilýde. Ósý 13,5%-ǵa deiin jedeldedi. 8,8 mln sharshy metr turǵyn úi paidalanýǵa berildi», — dedi ulttyq ekonomika ministri.
Aýyl sharýashylyǵy salasynda mal sharýashylyǵy ónimderiniń óndirisi 3,5%-ǵa ulǵaidy. Kórsetiletin qyzmetter salasynda ósim 4,4%-dy qurady. Kóterme saýda esebinen saýda kólemderi 7,6%-ǵa ósti. Júk ainalymynyń esebinen kólik qyzmetteri 5,5%-ǵa ósti.
Biylǵy qańtar-tamyzda syrtqy saýda ainalymy 1,8%-ǵa ósip, $62,1 mlrd qurady. Eksport kólemi $37,6 mlrd qurady. Import $24,5 mlrd qurady. Negizgi kórsetkishter boiynsha óńirlerdiń kóbinde ósimniń oń serpini baiqalady, dep habarlaidy "Ult aqparat" primeminister.kz saityna silteme jasap.
«Birqatar óńir óńdeý, ken óndirisi ónerkásibi, aýyl sharýashylyǵy, qurylys, turǵyn úidi paidalanýǵa berý jáne investitsiialar boiynsha jaqsy qarqyn kórsetip otyr. Shyǵys Qazaqstan, Túrkistan, Jambyl jáne Pavlodar oblystarynda 4 kórsetkish joǵary ósimge ie, Atyraý oblysynda – 3 kórsetkish jaqsy», — dedi R. Dálenov.
Sonymen qatar, Nur-Sultan qalasy men Mańǵystaý oblysynda 3 kórsetkish boiynsha, Soltústik Qazaqstan oblysynda 2 kórsetkish boiynsha, Almaty, Qostanai, Batys Qazaqstan, Qyzylorda jáne Qaraǵandy oblystarynda 1 kórsetkish boiynsha tómendeý baiqalady.
Sondai-aq, kórsetkishterdiń tamyz aiymen salystyrǵanda Almaty, Qostanai jáne Soltústik Qazaqstan oblystarynda 2 kórsetkish boiynsha, Batys Qazaqstan oblysynda 1 kórsetkish boiynsha báseńdeýi tirkeldi.
Jalpy, 9 aidyń qorytyndysy boiynsha qysqa merzimdi ekonomikalyq indikator (ónerkásip, aýyl sharýashylyǵy, qurylys, saýda, kólik jáne bailanys) 2 óńirde jalpy óńirlik ónimniń nysanaly ósýine qol jetkizbeý qaýpin kórsetip otyr. Bul - Batys Qazaqstan, Mańǵystaý oblystary. Bul rette Batys Qazaqstan oblysynda qysqa merzimdi ekonomikalyq indikatordyń tómendeýi jalǵasýda.
Óz kezeginde, QR Premer-Ministriniń Birinshi orynbasary – qarjy ministri Álihan Smaiylov 9 aidyń qorytyndysy boiynsha memlekettik biýdjettiń kiristeri 15%-ǵa, respýblikalyq – 19%-ǵa jáne jergilikti biýdjetter – 7%-ǵa óskenin aitty. Ulttyq qordyń aktivteri 2018 jyldyń 9 aiymen salystyrǵanda 15%-ǵa ósip, 26 trln 447 mlrd teńgeni qurady.
«Shyǵystar biýdjettiń barlyq deńgeilerinde joǵary paiyzben igerildi: MB – 99,6%, RB – 99,8% jáne JB – 99,3%. Esepti kezeńniń kórsetkishteri aǵymdaǵy qarjy jylyn joǵary deńgeide aiaqtaýǵa barlyq múmkindikter bar ekenin kórsetedi», — dedi Á. Smaiylov.
Respýblikalyq biýdjetke 4 trln 817 mlrd teńge kirister tústi. Bul jospardan 61 mlrd teńgege kóp nemese 101,3%. 2018 jyldyń 1 qazanyndaǵy jaǵdaimen salystyrǵanda ósý qarqyny 118,5%-dy nemese 751 mlrd teńgeni qurady. Bul somanyń 738 mlrd teńgesi salyqtarǵa tiesili.
«QQS boiynsha negizgi ósim – 421 mlrd teńge, korporativtik tabys salǵysy – 184 mlrd teńge jáne halyqaralyq saýda men syrtqy operatsiialarǵa salynatyn salyqtar boiynsha – 125 mlrd teńge. Kameraldyq baqylaý habarlamalary boiynsha 177 mlrd teńge qosymsha esepteldi. Onyń 88 mlrd teńgesi biýdjetke tústi. Ákimshilendirý rásimderin tsifrlandyrý nátijesinde biýdjetke 280 mlrd teńge tústi», — dedi Á. Smaiylov.
Jergilikti biýdjetterdiń menshikti kiristeri 120 mlrd teńgege artyǵymen oryndaldy nemese 1 trln 845 mlrd teńgeni qurady. Ótken jyldyń cáikes kezeńimen salystyrǵanda kirister 119 mlrd teńgege ósti. Bul salyqtar esebinen qamtamasyz etildi. Kirister boiynsha jospar, Nur-Sultan qalasyn qospaǵanda, barlyq óńirlerde artyǵymen oryndaldy.
Respýblikalyq biýdjettiń shyǵystary 8 trln 541 mlrd teńgeni nemese 99,8%-dy qurady.
Qarjy ministriniń aitýynsha, naqtylanǵan respýblikalyq biýdjettiń jobasynda 130 mlrd teńge qarajat qaita qaralyp, bólindi. Biraz qarajat ońtailandyryldy. «Nurly jol» memlekettik baǵdarlamasyn iske asyrýǵa respýblikalyq biýdjette 554 mlrd teńge kózdelgen. Esepti kezeńde josparlanǵan qarajattar 100%-ǵa igerildi.
«Jergilikti biýdjetter shyǵystary 4 trln 165 mlrd teńgeni qurady. Atqarylmaǵany – 29 mlrd teńge. Esepti kezeńde óńirlerge somasy 1 trln 71 mlrd teńge nysanaly transfertter aýdaryldy. Jergilikti deńgeide olar 99%-ǵa nemese 1 trln 60 mlrd teńgege igerildi», — dedi Á. Smaiylov.
Esepti kezeńde 593 mlrd teńge biýdjet qarajaty 2 522 aýditorlyq is-sharamen qamtyldy. Jalpy somasy 174 mlrd teńgege qarjylyq buzýshylyqtar anyqtaldy. Onyń 163 mlrd teńgesi aýdit barysynda qalpyna keltirildi. Júrgizilgen kameraldyq baqylaýdyń nátijesinde 547 mlrd teńgege memlekettik satyp alý boiynsha buzýshylyqtarǵa jol berilmedi.
