Elimizde múmkindigi shekteýli jandardy ońaltý jaiy - áleýmettik mańyzy joǵary isterdiń biri. Kún sanap meditsina men meditsinalyq qural-jabdyqtar damyǵan ýaqytta múgedek jandardy emdeý men aiaǵynan tik turǵyzý jaiy nazardan tys qalyp jatqan joq.
Elbasy N.Á.Nazarbaev jyl saiynǵy Joldaýynda múmkindigi shekteýli jandardy belsendi ómirge tarta otyryp, olardyń ózderin qoǵamnyń tolyq múshesi, paidaly eńbekker retinde sezinýlerine jaǵdai jasaý qajettigin talmai aityp keledi. Nátijesi de joq emes. El óńirlerinde múgedek jandarǵa arnalǵan ońaltý ortalyqtary kóptep ashyldy. Onda baryp ońaltý sharalary, jeke jattyǵýlardyń nátijesinde jaǵdaiy jaqsaryp, ózin-ózi kútip-baǵý dárejesine jetken jandar da bar. Osyndai ortadaǵy adamdarǵa qamqorlyq kórsetý - qoǵamnyń bir paryzy deýge bolady. Onyń bir aiqyn mysaly retinde Almatydaǵy №4 qalalyq klinikalyq aýrýhanada emdelip, aiaǵynan tik turǵan Jeńis Altynaidyń taǵdyr jolyn aitýǵa bolady.
Aq halatty abzal jandardyń talai márte adam ómirine arasha bolyp, ǵajaiyp jasap jatatynyn filmder men kitaptardan kórgen shyǵarsyzdar. Al ómirde bolǵan osy oqiǵada jeti jyl boiy júre almai qalǵan qyz ben bilikti hirýrg basty keiipkerge ainalyp otyr. Oqyrmanǵa túsinikti bolý úshin áńgimeniń álqissasyn Jeńis Altynai atty qyzdyń anasynyń baiandaýynan bastaýdy durys dep taptyq. Eki balanyń anasy, jalǵyz basty Farida Janbaibekqyzy qyzynyń dertine em izdep, jeti jyl boiy sabylǵan. 2011 jyly Jeńis Altynaiǵa revmatoidty artrit degen diagnoz qoiylady. Revmotologiialyq ortalyqtarda, aýrýhanalar men shipajailardyń barlyǵyna derlik barǵan anasy men qyzy dertine em tappai dal bolady. Altynai kolledjdiń ekinshi kýrsyna taban basqan sátte, qazan aiynda júre almai qalady. Býyn aýyrýynyń asqynǵany sonshalyq, tize búgilgen qalpy jazylmai qalǵan. Eki balanyń anasy úidegi balalaryn asyraý úshin jumysyn da bir sátke tastai almaǵan. Ózi joq kezde Altynaiǵa tórt jasar inisi qarailasqan kórinedi. Dárethana sýyna deiin aǵyzyp, tamaǵy men kerek-jaraǵyn kenje uly ápkesine ózi alyp berip otyrǵan. Barar jer, basar taý qalmai, shara tappaǵan Farida Janbaibekqyzy №4 aýrýhanaǵa bet burady. Izdegenge suraǵan, klinikanyń ortopediialyq hirýrgiia bólimshesiniń meńgerýshisi Jumaǵulov Meirambek Ońǵarulyn jolyqtyrady. Máseleniń anyq-qanyǵyn baiqaǵan dáriger qol ushyn sozýǵa kelisedi.
- Barmaǵan jerimiz qalmady. Qyzymnyń jaǵdaiy tynyshtyq bermedi. Qytaidan, Ózbekstannan kelgen dárigerlerge de apardym. Olar ýaqytsha dári berip, massaj jasady. Degenmen nátije bolmady. Kerisinshe, olardan keiin ózimizdiń antibiotikter tipti áser etpei qalyp, reaktsiia berdi. Sóitip, №4 aýrýhanadaǵy Meirambek Ońǵaruly degen mamanǵa bardym. Dáriger ota jasaý kerektigin aitty, - dedi Farida Janbaibekqyzy.
Osy áńgimeniń kásibi dárigerdiń tarapynan tyńdap, emdelý protsessi jaily tolyq maǵulmatty bilý úshin №4 qalalyq klinikalyq aýrýhanasynyń ortopediialyq hirýrgiia bólimshesiniń meńgerýshisi Jumaǵulov Meirambek Ońǵarulymen suqbattastyq. Altynaidy tikelei maǵynasynda aiaqqa turǵyzǵan maman bul oqiǵany óz nusqasynda jetkizdi.
- Jeńis Altynai degen qyz anasymen birge keldi. Eń alǵash kórgende arbada otyr eken. Kóp jyldar boiy ornynan tura almaǵan. Revmotologiialyq aýrýǵa shaldyqqan. Tize býyndary zaqymdanǵan. Ashylmaityndai búgilip qalǵan. Aiaǵy tek qana otyrýǵa ǵana jaraidy. Jatqan kezde de búgilgen kúii jatady. Áp-ádemi kishkentai ǵana qyz. Kórgen kezde adam retinde júregiń aýyrady. Surai kele qansha ýaqyt júrmegenin anyqtadyq. Aýrýdyń tarihymen tanystyq. Bulshyq eti semip qalǵan. Anasy jylarman bolyp keldi. Osy qyzǵa kómektesý kerek boldy. Sodan keiin bólimshedegi dárigerlerdi jinap, kishigirim konsiliým jasadyq. Bul qyzǵa qalai kómektese alamyz, qalai ornyna turǵyza alamyz dep aqyldastyq, ortaq sheshimge keldik. Eń aldymen aiaǵyn jazýymyz kerek boldy. Ota jasaýǵa jospar qurdyq. Sol boiynsha bir aiaǵyn jazýǵa bel býdyq. Josparly tekserýden keiin Altynaidy aýrýhanaǵa jatqyzyp, aiaǵyna Ilizarov apparatyn saldyq. Ol apparatty salý úshin de syzbasyn daiyndadyq. Ornatqannan keiin kúnine bir milimetrden tizesin jazyp otyrdyq. Bizge kelgen kezde aiaǵy tolyqtai búgilýde bolatyn. Sonda oilai berińiz, kúnine bir milimetrden qysqannyń ózinde ony tolyqtai jazý úshin shydamdylyq kerek. Qyz da, biz de tezirek nátijesin kórgimiz keledi. Biraq, eger ony bir milimetrden artyq sozatyn bolsaq, ol jerdegi qysqaryp qalǵan júike talshyqtary, qan tamyrlary úzilip ketip, múlde aǵzaǵa jumys istemei qoiýy múmkin. Tipti sodan keiin aiaǵyn múlde alyp tastaý kerek bolady. Sol sebepti de bárin uqyptylyqpen, ańdyp basyp,sabyrly bolýǵa týra keldi, - deidi.
- 100-90 kún degende bir aiaǵyn tolyqtai 180 gradýsqa jazdyq. Apparatty sheshtik. Sodan keiin bir aiaǵyna turyp kórýin suradym. Alaida bulshyq etteri ábden semip qalǵan qyzdyń oǵan shamasy kelmedi. Qolynda da kúsh joq. Odan keiin ekinshi aiaǵyna da ota jasap, Ilizarov apparatyn saldyq. Sóitip bir milimetrlep júrip ekinshi aiaǵyn da 90-100 kún boiy tarttyq. Aqyry eki aiaǵyn da túzep aldyq. Endi eń bolmasa jatqanda aiaǵy túzý jatatyn boldy. Qyz qatty qýandy. Ony kórip bizdiń de kóńilimiz kóterildi. Biraz ýaqyttan keiin turyp, júrýi kerektigin aittym. Ońaltý bólimine jiberdik. Sol jerde biraz em aldy. Árbir naýqasty esińe saqtap júrmeisiń ǵoi. Bir kúni ota jasaý bólmesinen shyǵyp kele jatsam bireý “aǵa, aǵa”, - dep aiqailaidy. Qarasam, jańaǵy qyz baldaqqa súienip kele jatyr. “Aǵa, men júrip kele jatyrmyn. Sizben birge sýretke túsý úshin keldim”, - dedi. Aldynan shyǵýyma da bolatyn edi, biraq ózi sońyna deiin eńbektenip, bólimshege deiin kelsin dedim. Kirgennen keiin anasy da keldi. Óziniń turǵanyn, júrgenin aityp qýandy. Burynǵydai júgirip ketpese de, qanshama jyl jatqan adamǵa osynyń ózi úlken nátije dep aitýǵa bolady. Ony kórgennen keiin ózim de erekshe sezim keshtim. Aiaqty túzep qoiý bir bólek, al sodan keiin qaita júrýdi úirený úshin jiger kerek, qairat kerek. Ony endi sózben jetkizý múmkin emes. Kózben kórý kerek tek.
Bul endi meniń ǵana eńbegim emes. Búkil bólimsheniń dárigerleri bar, medbikeleri bar, ońaltý bóliminiń dárigerleri bar jalpy bir ujymnyń istegen jumysynyń nátijesi bul, - deidi dáriger.
Mine, kishkentai qyzdyń basynan ótken kishkentai ǵajaiyp osy. Naǵyz dárigerlerdiń ózin kórsetetin de osyndai sátter. Bireýge qýanysh syilaý, bireýge úmit berý. Al sol kishkentai úmittiń ar jaǵynda orason zor eńbek jatyr.
Abzal SÚLEIMEN
