ەلٸمٸزدە مٷمكٸندٸگٸ شەكتەۋلٸ جانداردى وڭالتۋ جايى - ەلەۋمەتتٸك ماڭىزى جوعارى ٸستەردٸڭ بٸرٸ. كٷن ساناپ مەديتسينا مەن مەديتسينالىق قۇرال-جابدىقتار دامىعان ۋاقىتتا مٷگەدەك جانداردى ەمدەۋ مەن اياعىنان تٸك تۇرعىزۋ جايى نازاردان تىس قالىپ جاتقان جوق.
ەلباسى ن.ە.نازارباەۆ جىل سايىنعى جولداۋىندا مٷمكٸندٸگٸ شەكتەۋلٸ جانداردى بەلسەندٸ ٶمٸرگە تارتا وتىرىپ, ولاردىڭ ٶزدەرٸن قوعامنىڭ تولىق مٷشەسٸ, پايدالى ەڭبەككەر رەتٸندە سەزٸنۋلەرٸنە جاعداي جاساۋ قاجەتتٸگٸن تالماي ايتىپ كەلەدٸ. نەتيجەسٸ دە جوق ەمەس. ەل ٶڭٸرلەرٸندە مٷگەدەك جاندارعا ارنالعان وڭالتۋ ورتالىقتارى كٶپتەپ اشىلدى. وندا بارىپ وڭالتۋ شارالارى, جەكە جاتتىعۋلاردىڭ نەتيجەسٸندە جاعدايى جاقسارىپ, ٶزٸن-ٶزٸ كٷتٸپ-باعۋ دەرەجەسٸنە جەتكەن جاندار دا بار. وسىنداي ورتاداعى ادامدارعا قامقورلىق كٶرسەتۋ - قوعامنىڭ بٸر پارىزى دەۋگە بولادى. ونىڭ بٸر ايقىن مىسالى رەتٸندە الماتىداعى №4 قالالىق كلينيكالىق اۋرۋحانادا ەمدەلٸپ, اياعىنان تٸك تۇرعان جەڭٸس التىنايدىڭ تاعدىر جولىن ايتۋعا بولادى.
اق حالاتتى ابزال جانداردىڭ تالاي مەرتە ادام ٶمٸرٸنە اراشا بولىپ, عاجايىپ جاساپ جاتاتىنىن فيلمدەر مەن كٸتاپتاردان كٶرگەن شىعارسىزدار. ال ٶمٸردە بولعان وسى وقيعادا جەتٸ جىل بويى جٷرە الماي قالعان قىز بەن بٸلٸكتٸ حيرۋرگ باستى كەيٸپكەرگە اينالىپ وتىر. وقىرمانعا تٷسٸنٸكتٸ بولۋ ٷشٸن ەڭگٸمەنٸڭ ەلقيسساسىن جەڭٸس التىناي اتتى قىزدىڭ اناسىنىڭ بايانداۋىنان باستاۋدى دۇرىس دەپ تاپتىق. ەكٸ بالانىڭ اناسى, جالعىز باستى فاريدا جانبايبەكقىزى قىزىنىڭ دەرتٸنە ەم ٸزدەپ, جەتٸ جىل بويى سابىلعان. 2011 جىلى جەڭٸس التىنايعا رەۆماتويدتى ارتريت دەگەن دياگنوز قويىلادى. رەۆموتولوگييالىق ورتالىقتاردا, اۋرۋحانالار مەن شيپاجايلاردىڭ بارلىعىنا دەرلٸك بارعان اناسى مەن قىزى دەرتٸنە ەم تاپپاي دال بولادى. التىناي كوللەدجدٸڭ ەكٸنشٸ كۋرسىنا تابان باسقان سەتتە, قازان ايىندا جٷرە الماي قالادى. بۋىن اۋىرۋىنىڭ اسقىنعانى سونشالىق, تٸزە بٷگٸلگەن قالپى جازىلماي قالعان. ەكٸ بالانىڭ اناسى ٷيدەگٸ بالالارىن اسىراۋ ٷشٸن جۇمىسىن دا بٸر سەتكە تاستاي الماعان. ٶزٸ جوق كەزدە التىنايعا تٶرت جاسار ٸنٸسٸ قارايلاسقان كٶرٸنەدٸ. دەرەتحانا سۋىنا دەيٸن اعىزىپ, تاماعى مەن كەرەك-جاراعىن كەنجە ۇلى ەپكەسٸنە ٶزٸ الىپ بەرٸپ وتىرعان. بارار جەر, باسار تاۋ قالماي, شارا تاپپاعان فاريدا جانبايبەكقىزى №4 اۋرۋحاناعا بەت بۇرادى. ٸزدەگەنگە سۇراعان, كلينيكانىڭ ورتوپەدييالىق حيرۋرگييا بٶلٸمشەسٸنٸڭ مەڭگەرۋشٸسٸ جۇماعۇلوۆ مەيرامبەك وڭعارۇلىن جولىقتىرادى. مەسەلەنٸڭ انىق-قانىعىن بايقاعان دەرٸگەر قول ۇشىن سوزۋعا كەلٸسەدٸ.
- بارماعان جەرٸمٸز قالمادى. قىزىمنىڭ جاعدايى تىنىشتىق بەرمەدٸ. قىتايدان, ٶزبەكستاننان كەلگەن دەرٸگەرلەرگە دە اپاردىم. ولار ۋاقىتشا دەرٸ بەرٸپ, ماسساج جاسادى. دەگەنمەن نەتيجە بولمادى. كەرٸسٸنشە, ولاردان كەيٸن ٶزٸمٸزدٸڭ انتيبيوتيكتەر تٸپتٸ ەسەر ەتپەي قالىپ, رەاكتسييا بەردٸ. سٶيتٸپ, №4 اۋرۋحاناداعى مەيرامبەك وڭعارۇلى دەگەن مامانعا باردىم. دەرٸگەر وتا جاساۋ كەرەكتٸگٸن ايتتى, - دەدٸ فاريدا جانبايبەكقىزى.
وسى ەڭگٸمەنٸڭ كەسٸبي دەرٸگەردٸڭ تاراپىنان تىڭداپ, ەمدەلۋ پروتسەسسٸ جايلى تولىق ماعۇلماتتى بٸلۋ ٷشٸن №4 قالالىق كلينيكالىق اۋرۋحاناسىنىڭ ورتوپەدييالىق حيرۋرگييا بٶلٸمشەسٸنٸڭ مەڭگەرۋشٸسٸ جۇماعۇلوۆ مەيرامبەك وڭعارۇلىمەن سۇقباتتاستىق. التىنايدى تٸكەلەي ماعىناسىندا اياققا تۇرعىزعان مامان بۇل وقيعانى ٶز نۇسقاسىندا جەتكٸزدٸ.
- جەڭٸس التىناي دەگەن قىز اناسىمەن بٸرگە كەلدٸ. ەڭ العاش كٶرگەندە اربادا وتىر ەكەن. كٶپ جىلدار بويى ورنىنان تۇرا الماعان. رەۆموتولوگييالىق اۋرۋعا شالدىققان. تٸزە بۋىندارى زاقىمدانعان. اشىلمايتىنداي بٷگٸلٸپ قالعان. اياعى تەك قانا وتىرۋعا عانا جارايدى. جاتقان كەزدە دە بٷگٸلگەن كٷيٸ جاتادى. ەپ-ەدەمٸ كٸشكەنتاي عانا قىز. كٶرگەن كەزدە ادام رەتٸندە جٷرەگٸڭ اۋىرادى. سۇراي كەلە قانشا ۋاقىت جٷرمەگەنٸن انىقتادىق. اۋرۋدىڭ تاريحىمەن تانىستىق. بۇلشىق ەتٸ سەمٸپ قالعان. اناسى جىلارمان بولىپ كەلدٸ. وسى قىزعا كٶمەكتەسۋ كەرەك بولدى. سودان كەيٸن بٶلٸمشەدەگٸ دەرٸگەرلەردٸ جيناپ, كٸشٸگٸرٸم كونسيليۋم جاسادىق. بۇل قىزعا قالاي كٶمەكتەسە الامىز, قالاي ورنىنا تۇرعىزا الامىز دەپ اقىلداستىق, ورتاق شەشٸمگە كەلدٸك. ەڭ الدىمەن اياعىن جازۋىمىز كەرەك بولدى. وتا جاساۋعا جوسپار قۇردىق. سول بويىنشا بٸر اياعىن جازۋعا بەل بۋدىق. جوسپارلى تەكسەرۋدەن كەيٸن التىنايدى اۋرۋحاناعا جاتقىزىپ, اياعىنا يليزاروۆ اپپاراتىن سالدىق. ول اپپاراتتى سالۋ ٷشٸن دە سىزباسىن دايىندادىق. ورناتقاننان كەيٸن كٷنٸنە بٸر ميليمەتردەن تٸزەسٸن جازىپ وتىردىق. بٸزگە كەلگەن كەزدە اياعى تولىقتاي بٷگٸلۋدە بولاتىن. سوندا ويلاي بەرٸڭٸز, كٷنٸنە بٸر ميليمەتردەن قىسقاننىڭ ٶزٸندە ونى تولىقتاي جازۋ ٷشٸن شىدامدىلىق كەرەك. قىز دا, بٸز دە تەزٸرەك نەتيجەسٸن كٶرگٸمٸز كەلەدٸ. بٸراق, ەگەر ونى بٸر ميليمەتردەن ارتىق سوزاتىن بولساق, ول جەردەگٸ قىسقارىپ قالعان جٷيكە تالشىقتارى, قان تامىرلارى ٷزٸلٸپ كەتٸپ, مٷلدە اعزاعا جۇمىس ٸستەمەي قويۋى مٷمكٸن. تٸپتٸ سودان كەيٸن اياعىن مٷلدە الىپ تاستاۋ كەرەك بولادى. سول سەبەپتٸ دە بەرٸن ۇقىپتىلىقپەن, اڭدىپ باسىپ,سابىرلى بولۋعا تۋرا كەلدٸ, - دەيدٸ.
- 100-90 كٷن دەگەندە بٸر اياعىن تولىقتاي 180 گرادۋسقا جازدىق. اپپاراتتى شەشتٸك. سودان كەيٸن بٸر اياعىنا تۇرىپ كٶرۋٸن سۇرادىم. الايدا بۇلشىق ەتتەرٸ ەبدەن سەمٸپ قالعان قىزدىڭ وعان شاماسى كەلمەدٸ. قولىندا دا كٷش جوق. ودان كەيٸن ەكٸنشٸ اياعىنا دا وتا جاساپ, يليزاروۆ اپپاراتىن سالدىق. سٶيتٸپ بٸر ميليمەترلەپ جٷرٸپ ەكٸنشٸ اياعىن دا 90-100 كٷن بويى تارتتىق. اقىرى ەكٸ اياعىن دا تٷزەپ الدىق. ەندٸ ەڭ بولماسا جاتقاندا اياعى تٷزۋ جاتاتىن بولدى. قىز قاتتى قۋاندى. ونى كٶرٸپ بٸزدٸڭ دە كٶڭٸلٸمٸز كٶتەرٸلدٸ. بٸراز ۋاقىتتان كەيٸن تۇرىپ, جٷرۋٸ كەرەكتٸگٸن ايتتىم. وڭالتۋ بٶلٸمٸنە جٸبەردٸك. سول جەردە بٸراز ەم الدى. ەربٸر ناۋقاستى ەسٸڭە ساقتاپ جٷرمەيسٸڭ عوي. بٸر كٷنٸ وتا جاساۋ بٶلمەسٸنەن شىعىپ كەلە جاتسام بٸرەۋ “اعا, اعا”, - دەپ ايقايلايدى. قاراسام, جاڭاعى قىز بالداققا سٷيەنٸپ كەلە جاتىر. “اعا, مەن جٷرٸپ كەلە جاتىرمىن. سٸزبەن بٸرگە سۋرەتكە تٷسۋ ٷشٸن كەلدٸم”, - دەدٸ. الدىنان شىعۋىما دا بولاتىن ەدٸ, بٸراق ٶزٸ سوڭىنا دەيٸن ەڭبەكتەنٸپ, بٶلٸمشەگە دەيٸن كەلسٸن دەدٸم. كٸرگەننەن كەيٸن اناسى دا كەلدٸ. ٶزٸنٸڭ تۇرعانىن, جٷرگەنٸن ايتىپ قۋاندى. بۇرىنعىداي جٷگٸرٸپ كەتپەسە دە, قانشاما جىل جاتقان ادامعا وسىنىڭ ٶزٸ ٷلكەن نەتيجە دەپ ايتۋعا بولادى. ونى كٶرگەننەن كەيٸن ٶزٸم دە ەرەكشە سەزٸم كەشتٸم. اياقتى تٷزەپ قويۋ بٸر بٶلەك, ال سودان كەيٸن قايتا جٷرۋدٸ ٷيرەنۋ ٷشٸن جٸگەر كەرەك, قايرات كەرەك. ونى ەندٸ سٶزبەن جەتكٸزۋ مٷمكٸن ەمەس. كٶزبەن كٶرۋ كەرەك تەك.
بۇل ەندٸ مەنٸڭ عانا ەڭبەگٸم ەمەس. بٷكٸل بٶلٸمشەنٸڭ دەرٸگەرلەرٸ بار, مەدبيكەلەرٸ بار, وڭالتۋ بٶلٸمٸنٸڭ دەرٸگەرلەرٸ بار جالپى بٸر ۇجىمنىڭ ٸستەگەن جۇمىسىنىڭ نەتيجەسٸ بۇل, - دەيدٸ دەرٸگەر.
مٸنە, كٸشكەنتاي قىزدىڭ باسىنان ٶتكەن كٸشكەنتاي عاجايىپ وسى. ناعىز دەرٸگەرلەردٸڭ ٶزٸن كٶرسەتەتٸن دە وسىنداي سەتتەر. بٸرەۋگە قۋانىش سىيلاۋ, بٸرەۋگە ٷمٸت بەرۋ. ال سول كٸشكەنتاي ٷمٸتتٸڭ ار جاعىندا وراسون زور ەڭبەك جاتىر.
ابزال سٷلەيمەن
