Foto: malim.kz
Mektepte sapaly bilim alý – árbir qazaq balasynyń quqyǵy. Úkimet bilim berýdi damytý boiynsha sharalar qabyldaýda. Mektep júiesindegi ózgerister 2024 jylǵa josparlanǵan, – dep habarlaidy «Ult aqparat».
Qazaqstan Úkimeti mektepke deiingi tárbie men bilim berýdiń (MBO) qoljetimdiligin keńeitý boiynsha jumysty jalǵastyrýda. Mektepke deiingi mekemeler ulttyq uǵymdy engizýde: qazaq tilin barlyq jas toptarynda oqytý; balalar ádebieti men aýyzsha halyq shyǵarmashylyǵy arqyly qazaq mádenietiniń muragerligi; tsifrlyq damytýshylyq mazmundy keńeitý: mýltfilmder, ulttyq qundylyqtar týraly oqý-ádistemelik keshender, t.b.
2024 oqý jylynyń basynan bastap bastaýysh bilim berýdiń úlgilik oqý baǵdarlamalaryna ózgerister engizildi: 2022 jyldan bastap «Kórkem jumys» pánin «Beineleý óneri» jáne «Eńbek tárbiesi» dep bólý bastaldy. 2024 jyly bul bólý úshinshi synyptarǵa áser etedi. «Kórkem eńbek» bar synyptarda saǵat sany 2 esege – 68 saǵattan 34 saǵatqa qysqartylady. «Beineleý óneri» jáne «Eńbekke baýlý» saǵattary 67 saǵattan 101 saǵatqa deiin ulǵaitylady. jyl. Jaratylystaný páninen sabaq saǵattary qysqarady: 203 saǵattyń ornyna 169 saǵat boldy.
Oqý protsesin uiymdastyrýǵa keibir ózgerister engizildi: Qazaqstan Respýblikasynyń bastaýysh mektepterge arnalǵan memlekettik jalpyǵa mindetti bastaýysh bilim standartyna sáikes oqý jylynyń uzaqtyǵy qysqartyldy: 1-synyp oqýshylary 33 apta oqidy (buryn). 35 apta), 2–4 synyptarda – 34 apta (buryn 36 apta). Kúntizbelik jyldaǵy demalys 115 kúndi, oqý jylynda kúzde, qysta jáne kóktemde keminde 25 kúndi quraidy. Birinshi synyp oqýshylary úshinshi toqsanda qosymsha aptalyq demalys alýǵa quqyly. 1-synypta úi tapsyrmasy joq. 2-synypta úi tapsyrmasyn oryndaý 50 minýttan, 3-4-synyptarda 70 minýttan aspaýy kerek.
Qazaqstan Respýblikasynyń Bazalyq bilim berý standartynda atap kórsetilgendei, qalyptastyrýshy jáne jiyntyq baǵalaý arqyly oqý jetistikterin baǵalaý 2-synyptan bastalady. Stýdentterdiń oqý jetistikteriniń deńgeiin ólsheý úshin belgili bir bólim/qiyndyq taqyryp boiynsha bilim alýshylardyń oqý jetistikterin qadaǵalaý negizinde árbir oqý páni boiynsha oqý josparynda berilgen oqý maqsattary júiesine sáikes bilimdi baǵalaý kriteriileri qoldanylady.
«Jaily mektepter» ulttyq jobasy aiasynda bastaýysh mektepter úshin jeke blok, mektepaldy daiarlyq synyptary men 1-4 synyptar úshin jeke sport zaldary bar jańa ǵimarattar salynýda. Yńǵaily oqý oqýshylardyń bilim deńgeiine áser etedi.
Orta bilim berýdiń ózgeristeri men erekshelikteri Bilim sapasyn odan ári arttyrý úshin bes negizgi baǵyt boiynsha jumystar júrgizilýde. Atap aitqanda basshylardyń kadrlyq rezervin qalyptastyrý; HHI ǵasyr quzyretterin damytý úshin oqý baǵdarlamalaryn jańartý; aýyl mektepterine qoldaý kórsetý; muǵalimderdi daiarlaý jáne olardyń biliktiligin arttyrý; jańa mektepter salý jáne burynnan barlaryn jóndeý jáne t.b.
Osynyń barlyǵy Qazaqstan Respýblikasynyń mektepke deiingi, orta, tehnikalyq jáne kásiptik bilim berýdi damytýdyń 2023–2029 jyldarǵa arnalǵan tujyrymdamasynda kórsetilgen.
Negizgi orta bilim berýdiń bazalyq mazmuny qazaq, orys jáne shet tilderin damytýǵa baǵyttalǵan úsh tilde bilim berý saiasaty sheńberinde, sonymen qatar etnostardyń oqytý tilinde, ana tili men ádebietinde bilim beretin bilim berý uiymdarynda júzege asyrylady.
2024–2025 jyldary 5–9-synyptarǵa mynadai ózgerister men tolyqtyrýlar engizý josparlanýda: 5–8-synyptardaǵy «Jol júrý erejesi» oqý kýrsy ár synypta 10 saǵattan (synyp saǵatynda jáne sabaqtan tys ýaqytta) oqytylady. Qala mektepterinde 24 adam jáne odan da kóp bolsa, synyp eki topqa bólinedi, aýyldyq mektepterde – 20 jáne odan da kóp adam kelesi pánder boiynsha: qazaq tilinde oqytatyn synyptarda qazaq tili men ádebieti, shet tili. Orys tili men ádebieti sabaǵynda orys emes tilde oqytatyn synyptarda eki topqa bólýge ruqsat etiledi. Tolyq sanyna qaramastan, beineleý óneri sabaǵynda synyptar qyzdar jáne uldar bolyp bólinedi.
Oqý jylynyń uzaqtyǵy Standarttarǵa sáikes 34 aptany quraidy. Demalys ýaqyty – keminde 115 kún, oqý jylynda – keminde 25 kún. 5-6-synyptarda aptalyq eń joǵary oqý júktemesi 30,5 saǵat, 7-synypta – 33,5 saǵat, 8-synypta – 34,5 saǵat, 9-11 synyptarda – 36 saǵattan aspaidy. Ministrlik 2024 jyly oqýlyqtardy tsifrlandyrýdy aiaqtap, elektrondy formatqa tolyǵymen kóshirýge ýáde berip otyr. Elorda mektepteri elektrondy oqýlyqtarmen 100% qamtamasyz etilgen, dep habarlaidy QR Bilim ministrliginiń baspasóz qyzmeti.
2018 jyldan beri Qazaqstanda týý kórsetkishi ósti (2022 jyldan basqa), dep jazady Ulttyq statistika biýrosy. 2023 jyly 380 myń bala birinshi synypqa bardy, barlyǵy 3,5 million oqýshy synyptardyń tolyp ketýi, úsh aýysymda oqytý jáne mektepterdiń apattylyǵy máselesin sheshýde. 2024–2026 jyldary «Jaily mektepter» jobasyna sáikes, Úkimet qaýlysyna engizilgen ózgerister men tolyqtyrýlarǵa sáikes, 740 myń oryndyq (eki aýysymmen oqytatyn) 369 mektep salynýy tiis, dep atap ótti tiisti ministrlik.
2023–2024 oqý jylynda 1000 pán kabinetin ashý josparlanǵan. Qosymsha 749 keńse satyp alynady, dep ýáde berdi ministrlik. 400 myńnan astam bala materialdyq kómekke muqtaj, dep habarlaidy QR Bilim ministrligi. Osy máselelerdi sheshý úshin arnaiy Jalpyǵa birdei bilim berý qory qurylyp, oǵan az qamtylǵan otbasy balalaryna mektep formasy men kerek-jaraqtaryn satyp alýǵa qarajat bólindi. 2023 jyly bir stýdentke beriletin kómektiń eń tómengi mólsheri eń tómengi kúnkóris deńgeiinen (40 567 teńge) kem bolmady. 2024 jyly ol 43 407 teńgege deiin ósti.
Ár baǵytta bilim sapasy artyp keledi. Bul tek baǵdarlamadaǵy ózgerister, muǵalimderdiń biliktiligi ǵana emes, sonymen qatar qarjylyq kómek pen qolaily oqý jaǵdailary. Qazaqstandaǵy jańa bilim berý júiesi mektep oqýshylarynyń fýnktsionaldyq saýattylyǵyn jáne oqý yńǵailylyǵyn arttyrýǵa baǵyttalǵan. Eń bastysy oqýshynyń este saqtaityn aqparat kólemi emes, syni turǵydan oilaýyn damytý, faktilerdi salystyrý jáne taldai bilý mańyzdy.
