QR Ulttyq banki 2021 jylǵy shildedegi qarjy naryǵyndaǵy ahýalǵa bailanysty málimetterdi jariialady, dep habarlaidy "Ult aqparat".
Infliatsiia jáne infliatsiialyq kútýler
Qazaqstan Respýblikasynyń Strategiialyq josparlaý jáne reformalar agenttigi Ulttyq statistika biýrosynyń derekteri boiynsha, 2021 jyldyń shilde aiynda infliatsiia 0,7% (2020 jylǵy shildede – 0,3%) boldy.
Jyldyq infliatsiia 8,4% (2020 jylǵy jeltoqsanda – 7,5%) deńgeiinde qalyptasty. Infliatsiianyń qurylymynda jyldyq kórsetkish boiynsha azyq-túlik baǵasy 11,0%-ǵa, azyq-túlikke jatpaityn taýarlar – 7,2%-ǵa, aqyly qyzmetter – 6,1%-ǵa ósti.
2021 jyldyń shilde aiynda halyq arasynda júrgizilgen saýalnama nátijesi boiynsha, bir jyldan keiin kútiletin infliatsiiany sandyq baǵalaý 8,5% boldy.
1-keste. Infliatsiia jáne kútiletin infliatsiia
2. Halyqaralyq rezervter jáne aqsha agregattary
Ulttyq Banktiń jalpy halyqaralyq rezervteri 2021 jylǵy shildede, aldyn ala derekter boiynsha, 0,2%-ǵa tómendep, 35,0 mlrd AQSh dollaryn qurady (jyldyń basynan beri 1,9%-ǵa).
Klientterdiń ketýine jáne memlekettik boryshty tóleýge bailanysty EDB-nyń Ulttyq Banktegi qarajaty azaiýynan erkin konvertatsiialanatyn valiýtadaǵy aktivter qysqarýy esebinen rezervter tómendedi. Altyn portfeliniń ósýi EKV aktivterdiń tómendeýin shamamen tolyq retteýge múmkindi berdi.
Aldyn ala derekter boiynsha, Ulttyq qordyń shetel valiýtasyndaǵy aktivterin (56,9 mlrd AQSh dollary) qosa alǵanda, jalpy eldiń halyqaralyq rezervteri 2021 jylǵy shildeniń sońynda 91,9 mlrd AQSh dollaryn qurady.
Aqsha bazasy 2021 jylǵy shildede 0,3%-ǵa keńeiip, 10 300,2 mlrd teńge boldy (jyldyń basynan beri – 5,3%-ǵa). Tar aqsha bazasy, iaǵni ekinshi deńgeidegi bankterdiń Ulttyq Banktegi merzimdi depozitterin eseptemegendegi aqsha bazasy 6 117,7 mlrd teńgege deiin 2,8%-ǵa taryldy (jyldyń basynan beri 20,2%-ǵa keńeidi).
2021 jylǵy shildede aqsha massasy 0,3%-ǵa ulǵaiyp, 28 239,5 mlrd teńge boldy (jyldyń basynan beri - 13,3%-ǵa), ainalystaǵy qolma-qol aqsha 3 034,4 mlrd teńgege deiin 0,2%-ǵa (jyldyq basynan beri - 7,3%-ǵa) ulǵaidy.
Ulttyq Banktiń aqsha-kredit saiasaty salasyndaǵy operatsiialary
Ulttyq Bank 2021 jyly 26 shildede bazalyq mólsherlemeni +/– 1,00 p.t. paiyzdyq dálizimen jyldyq 9,25% deńgeiinde belgileý sheshimin qabyldady.
Aqsha naryǵynda aqsha-kredit saiasaty operatsiialaryn júrgizý kezinde targetteletin (nysanaly) mólsherleme sanalatyn TONIA indikatory[1] 2021 jylǵy maýsymda paiyzdyq dáliz ishinde qalyptasty. 2021 jylǵy shildede TONIA ortasha alynǵan máni jyldyq 8,4%-dy qurady (2021 jylǵy maýsymda - 8,3%).
Aqsha-kredit saiasatynyń quraldary. 2021 jylǵy shildeniń sońynda Ulttyq Banktiń aqsha naryǵyndaǵy operatsiialarynyń teris saldosy (Ulttyq Banktiń ashyq pozitsiiasy) 5,3 trln teńge boldy.
Ulttyq Banktiń tikelei repo operatsiialary boiynsha ashyq pozitsiiasynyń kólemi 27,0 mlrd teńge boldy.
Ulttyq Banktegi banktik depozitterdiń kólemi 249,5 mlrd teńge boldy. Depozittik aýktsiondar arqyly alynatyn ótimdilik kólemi 1 669,4 mlrd teńge boldy.
4. Qazaqstan Respýblikasy Qarjy ministrliginiń memlekettik baǵaly qaǵazdary
2021 jylǵy shildede Qazaqstan Respýblikasynyń Qarjy ministrligi 311,98 mlrd teńgege uzaq merzimdi (MEÝKAM) memlekettik baǵaly qaǵazdardy ornalastyrdy. 2021 jylǵy shildede barlyǵy 17 obligatsiia shyǵarylymy ornalastyryldy, onda 2,8 jyldan 13,6 jylǵa deiin óteýge deiingi merzimi bar memlekettik baǵaly qaǵazdar ornalastyryldy. Olar boiynsha ortasha alynǵan kiristilik jyldyq 10,07%-dan 10,75%-ǵa deiin boldy.
Qazaqstan Respýblikasy Qarjy ministrliginiń ainalystaǵy baǵaly qaǵazdarynyń kólemi 2021 jylǵy shildede 2,13%-ǵa ulǵaiyp, 10 207,7 mlrd teńge[2] boldy.
Shildeniń sońynda kiristilik qisyǵy[3] 4 jylǵa deiingi segmentte óskenin kórsetti, bul rette 4 jyldan joǵary segmentte 2021 jylǵy maýsymnyń sońyndaǵy deńgeimen salystyrǵanda kiristilik tómendegeni baiqaldy.
5. Valiýta naryǵy
2021 jylǵy shildede teńgeniń birjalyq aiyrbastaý baǵamy bir AQSh dollary úshin 424,40 – 429,96 teńge aralyǵynda ózgerdi. 2021 jylǵy shildeniń sońynda teńgeniń AQSh dollaryna qatysty birjalyq baǵamy bir aida 0,7%-ǵa nyǵaiyp, bir AQSh dollary úshin 424,45 teńge boldy.
6. Depozit naryǵy
Rezidentterdiń depozittik uiymdardaǵy depozitteriniń kólemi 2021 jylǵy shildeniń sońynda bir aida 0,3%-ǵa ulǵaiyp, 25 205,1 mlrd teńgeni qurady (jyldyq kórsetkish boiynsha ósim 21,8% boldy). Zańdy tulǵalardyń depoziti bir aida 12 957,2 mlrd teńgege deiin 0,2%-ǵa, jeke tulǵalardyń depoziti 12 247,9 mlrd teńgege deiin 0,4%-ǵa ósti.
Ulttyq valiýtadaǵy depozitter kólemi bir aida 16 137,7 mlrd teńgege deiin 1,9%-ǵa ulǵaidy, shetel valiýtasyndaǵy 9 067,4 mlrd teńgege deiin 2,4%-ǵa tómendedi. Dollarlandyrý deńgeii 2021 jylǵy shildeniń sońynda 36,0% (2020 jylǵy jeltoqsanda - 37,3%) boldy.
Jeke tulǵalardyń teńgedegi depozitteri 8 022,2 mlrd teńgege deiin 0,7%-ǵa ósti, shetel valiýtasyndaǵy depozitteri 4 225,7 mlrd teńgege deiin 0,1%-ǵa tómendedi (jeke tulǵalardyń depozitterinen 34,5%).
Merzimdi depozitterdiń kólemi bir aida 1,3%-ǵa ulǵaiyp, 17 264,4 mlrd teńge boldy. Olardyń qurylymynda ulttyq valiýtadaǵy salymdar 11 180,2 mlrd teńge, shetel valiýtasyndaǵy salymdar 6 084,1 mlrd teńge boldy.
Banktik emes zańdy tulǵalardyń ulttyq valiýtadaǵy merzimdi depozitteri boiynsha ortasha alynǵan syiaqy mólsherlemesi 2021 jylǵy shildede 7,3% (2020 jylǵy shildede – 7,5%), jeke tulǵalardyń depozitteri boiynsha – 8,5% (10,0%) boldy.
7. Kredit naryǵy
Bankterdiń ekonomikany kreditteý kólemi bir aida 1,9%-ǵa ulǵaiyp, 2021 jylǵy shildeniń sońynda 16 016,5 mlrd teńge boldy (jyldyq kórsetkish boiynsha 15% boldy). Zańdy tulǵalarǵa kreditter kólemi bir aida 7 151,7 mlrd teńgege deiin 0,2%-ǵa tómendedi, jeke tulǵalarǵa kreditter kólemi 8 864,7 mlrd teńgege deiin 3,7%-ǵa ulǵaidy.
Ulttyq valiýtadaǵy kreditter kólemi bir aida 14 107,2 mlrd teńgege deiin 2,3%-ǵa ulǵaidy. Olardyń qurylymynda zańdy tulǵalarǵa kreditter shamamen ózgergen joq, jeke tulǵalarǵa kreditter 3,7%-ǵa ósti. Shetel valiýtasyndaǵy kreditter kólemi 1 909,3 mlrd teńgege deiin 1,0%-ǵa azaidy. Olardyń qurylymynda zańdy tulǵalarǵa kreditter 0,9%-ǵa, jeke tulǵalarǵa kreditter 7,5%-ǵa tómendedi. 2021 jylǵy shildeniń sońynda teńgemen kreditterdiń úles salmaǵy 88,1% (2020 jylǵy jeltoqsanda – 87,0%) boldy.
Uzaq merzimdi kreditterdiń kólemi bir aida 13 737,7 mlrd teńgege deiin 2,1%-ǵa, qysqa merzimdi kreditterdiń kólemi 2 278,7 mlrd teńgege deiin 0,7%-ǵa ulǵaidy.
Shaǵyn kásipkerlik sýbektilerin kreditteý 2021 jylǵy shildede 2 837,3 mlrd teńgege deiin 4,1%-ǵa (korporativtik sektor kreditteriniń jalpy kóleminen 39,7%) ulǵaidy.
Korporativtik sektordyń salalary boiynsha bólýde bankterdiń ekonomikaǵa bergen kreditteriniń neǵurlym eleýli somasy ónerkásip (korporativtik sektordyń jalpy kólemindegi úlesi – 31,5%), saýda (21,3%), qurylys (7,2%) jáne kólik (5,7%) siiaqty salalarǵa tiesili.
2021 jylǵy shildede banktik emes zańdy tulǵalarǵa ulttyq valiýtamen berilgen kreditter boiynsha ortasha alynǵan syiaqy mólsherlemesi 11,6% (2020 jylǵy shildede – 12,0%), jeke tulǵalarǵa - 18,2% (16,7%) boldy.
8. Tólem júieleri
2021 jylǵy 1 tamyzdaǵy jaǵdai boiynsha, Qazaqstan Respýblikasynyń aýmaǵynda 19 tólem júiesi, onyń ishinde Ulttyq Banktiń tólem júieleri, aqsha aýdarymdary júieleri, tólem kartochkalary júieleri jumys isteidi.
2021 jylǵy shildede Ulttyq Banktiń tólem júieleri (Bankaralyq aqsha aýdarý júiesi men Bankaralyq kliring júiesi) arqyly 63,0 trln teńge somasyna 4,9 mln tranzaktsiia júrgizildi (2021 jylǵy maýsymmen salystyrǵanda sany boiynsha 4,3%-ǵa ulǵaidy, somasy boiynsha - 7,6%-ǵa azaidy). Ortasha alǵanda bir kúnde kórsetilgen tólem júieleri arqyly 3,2 trln teńge somasyna 245,7 myń tranzaktsiia júrgizildi.
2021 jylǵy 1 tamyzda 21 bank pen «Qazposhta» AQ Qazaqstan Respýblikasynda tólem kartochkalaryn shyǵardy. Emissiialanǵan jáne taratylǵan tólem kartochkalarynyń jalpy sany 55,3 mln birlik boldy. Onyń ishinde 2021 jylǵy shildede tólem kartochkalarynyń 47,6%-y (26,3 mln) qolma-qol aqshasyz operatsiialardy jáne (nemese) qolma-qol aqshany alý operatsiialaryn júrgizý úshin paidalanyldy.
Qazaqstan emitentteriniń tólem kartochkalaryn paidalana otyryp 2021 jylǵy shildede 8,2 trln teńge somasyna 625,9 mln tranzaktsiia júrgizildi (2021 jylǵy maýsymmen salystyrǵanda tranzaktsiialar sany 17,4%-ǵa ulǵaidy, bul rette somasy 2,1%-ǵa azaidy). Qazaqstan emitentteriniń tólem kartochkalary paidalanyp operatsiialardyń sany boiynsha qolma-qol aqshasyz tólem operatsiialarynyń úlesi 96,3% (602,9 mln teńge) boldy. Osy kezeńdegi qolma-qol aqshasyz operatsiialar kóleminiń úlesi 81,1% (6,6 trln teńge) boldy.
9. Zeinetaqy júiesi
2021 jylǵy 1 tamyzdaǵy jaǵdai boiynsha salymshylardyń (alýshylardyń) zeinetaqy jinaqtary 2021 jylǵy qańtar-shildede 102,7 mlrd teńgege nemese 0,8%-ǵa azaiyp, 12 810,7 mlrd teńge boldy.
2021 jylǵy qańtar-shildede zeinetaqy aktivterin investitsiialaýdan túsken taza kiris 798,3 mlrd teńgege, 2021 jylǵy 1 tamyzda 6 351,9 mlrd teńgege deiin ulǵaidy.
2021 jylǵy qańtar-shilde aralyǵynda zeinetaqy tólemderiniń somasy 1,9 trln teńgeni qurady.
2021 jylǵy 1 tamyzda BJZQ jiyntyq investitsiialyq portfelinde negizgi úles Qazaqstan Respýblikasynyń memlekettik baǵaly qaǵazdary men Qazaqstan Respýblikasy emitentteriniń memlekettik emes baǵaly qaǵazdaryna (zeinetaqy aktivteriniń jalpy kóleminen tiisinshe 39,2% jáne 25,2%) tiesili.
10. Kásiporyndar monitoringi
Kásiporyndarǵa júrgizilgen monitoringtiń nátijeleri boiynsha naqty sektorda ekonomikalyq belsendiliktiń birtindep qalpyna kelýi baiqalady. Qalpyna kelýi óndiristik qýattyń, óndiris kóleminiń júktemesi ósýimen, aktivter men ainalym qarajatynyń ainalysy jedeldeýimen, sondai-aq valiýta baǵamynyń teris áseri azaiýymen bailanysty.
2021 jylǵy II toqsanda kásiporyndardyń óndiristik qýatynyń júktemesi ulǵaidy, óndiristik qýat júktemesiniń ortasha alynǵan deńgeii 52,1%-dan 53,5%-ǵa deiin ósti. Nátijesinde óndiris kólemi ulǵaidy. Diffýziialyq indeks (budan ári – DI) ósý jaǵyna ótip, 40,5-ten 53,8-ge deiin ósti.
Sonymen qatar naqty sektorda daiyn ónimge suranystyń kórsetkishi 51,1-den 50,2-ge deiin azdap tómendedi. Indeks taýarlardy óndirý sektorynda (52,1-den 51,3-ke deiin), qyzmet kórsetý sektorynda (50,1-den 49,1-ge deiin), taý-ken ónerkásibinde (52,6-dan 51,8-ge deiin) jáne óńdeý ónerkásibinde (52,5-ten 51,1-ge deiin) tómendedi.
2021 jylǵy II toqsanda jalpy ekonomika boiynsha kásiporyndardyń daiyn ónimine baǵanyń ósý qarqyny 59,2-den 61,5-ke deiin ulǵaidy. Óńdeý jáne taý-ken ónerkásibinde DI tiisinshe 65,3-ke jáne 61,8-ge deiin ulǵaidy. 2021 jylǵy III toqsanda kásiporyndar shikizat pen materialdardyń baǵasy ósý qarqyny tómendeýin kútýde.
2021 jyldyń II toqsanynda saýalnamaǵa qatysqan kásiporyndardyń 17,5% kredit alý úshin bankke júgindi, kásiporyndardyń 16,7%-y (nemese kredit alýǵa ótinish bergender sanynan 95,4%) kredit aldy. Kásiporyndardyń basym kópshilgi (84,6%) ainalym qarajatyn qarjylandyrý (materialdardy, shikizatty, jartylai fabrikattardy jáne basqalaryn satyp alý) úshin kredit tartty.
2021 jyldyń II toqsanynda júrgizilgen saýalnamanyń nátijeleri boiynsha kásiporyndardyń 34,1%-y úshin Qazaqstan ekonomikasynyń jai-kúii biznesti júrgizýde kedergi bolyp tabyldy. Naryqtyq básekelestik (28,9%), satyp alýshylardy izdestirý (22,8%), salyq aýyrtpalyǵynyń deńgeii (22,4%), bilikti kadrlardyń jetispeýi (18,1%), debitorlyq bereshekti qaitarý kúrdeligi (12,2%) basqa negizgi kedergiler bolyp tabylady.
Naqty sektor kásiporyndary saýalnamanyń biriktirilgen baǵalaýyn bildiretin kompozittik aldyn ala indikatordyń (KAI) serpini naqty sektorda ekonomikalyq belsendiliktiń qalpyna kelý belgisin kórsetti, KAI 100,1-ge deiin kóterildi. 2021 jylǵy III toqsanda ekonomikalyq belsendiliktiń ósýi jalǵasatyny kútiledi (KAI kútýler boiynsha 100,2 bolady).
