QR Premer-Ministri Asqar Maminniń tóraǵalyǵymen ótken Úkimet otyrysynda aýyl sharýashylyǵy ministri Saparhan Omarov pen energetika ministri Nurlan Noǵaev kóktemgi egis jumystaryn júrgizý barysy jáne aýyl sharýashylyǵy taýarlaryn óndirýshilerge dizel otynyn jetkizý týraly baiandady, dep habarlaidy primeminister.kz saityna silteme jasap.
2020 jyly aýyl sharýashylyǵy daqyldaryn 22,5 mln ga alańǵa egý josparlanǵan, bul 2019 jylǵy deńgeiden 238 myń ga kóp.
2020 jylǵa arnalǵan aýyl sharýashylyǵy daqyldarynyń egis alqaptarynyń qurylymy
S. Omarov atap ótkendei, importty almastyrý úshin jáne joǵary rentabeldi daqyldar paidasyna egis alańdarynyń qurylymyn ártaraptandyrý máselesine erekshe nazar aýdarylady.
Osylaisha, osy jyly maily daqyldardyń alańy 122,2 myń gektarǵa, kókónis daqyldarynyń – 10 myń gektarǵa, baqsha daqyldarynyń – 1,5 myń gektarǵa, kartop – 7,8 myń gektarǵa, azyqtyq daqyldardyń – 308,6 myń gektarǵa, qant qyzylshasynyń alańy 2,4 myń gektarǵa ulǵaiady.
«Bul ishki naryqty ónimmen qamtamasyz etýge jáne óńdeýshi kásiporyndar úshin shikizat kólemin arttyrýǵa múmkindik beredi», — dedi aýyl sharýashylyǵy ministri.
Kóktemgi egin jumystarynyń barysy
Qazirgi ýaqytta aýyl sharýashylyǵy daqyldary respýblikanyń barlyq aimaqtarynda egilip jatyr. Atap aitqanda, dándi jáne dándi–burshaqty daqyldar 9,6 mln gektarǵa nemese josparlanǵan alańnyń 65%-yna, maily daqyldar 2,3 mln gektarǵa (76%), kókónis-baqsha daqyldary men kartop – 400 myń gektarǵa (85%), qant qyzylshasy 20,5 myń gektarǵa (93%), maqta – 118 myń gektarǵa (100%), kópjyldyq shópter 352 myń gektarǵa (100%) egildi.
Bul rette, ońtústik óńirdegi oblystarda, sondai-aq Aqtóbe, Atyraý oblystarynda egis jumystary aiaqtalýǵa jaqyn. Qazgidromettiń boljamyna sáikes mamyrdyń úshinshi onkúndigi jańbyrly bolady dep kútilýde, ásirese bul Qostanai, Batys Qazaqstan, Aqmola, Soltústik Qazaqstan, Shyǵys Qazaqstan jáne Pavlodar oblystaryna qatysty.
«Osyǵan bailanysty sebýdi ońtaily merzimde aiaqtaý úshin árbir jaimashýaq kúndi barynsha jemisti paidalaný, turyp qalýdy boldyrmaý jáne múmkin bolǵan jaǵdaida, agregattardyń eki aýysymdyq jumysyn uiymdastyrý arqyly ónimdilikti arttyrý sharalaryn qabyldaý qajet», — dedi S. Omarov.
Tuqymmen qamtamasyz etý
2020 jyldyń astyǵyna respýblika boiynsha egis naýqanyn júrgizý úshin 2,5 mln tonna tuqym daiyndaldy, bul tuqymdyq materialǵa degen qajettilikti tolyq qamtamasyz etedi. Búgingi kúni barlyq tuqymdar tekserildi, olar 100% konditsiiaǵa sáikes keledi.
Joǵary reprodýktsiialy tuqymdar 99% quraidy, onyń ishinde 1-2 sanatty egis standartyna 1,2 mln tonna konditsiialyq tuqym, 3-sanatyna 400 myń tonna sáikes keledi. Pavlodar jáne Batys Qazaqstan oblystaryna osy baǵyttaǵy jumysty kúsheitý kerek.
Mineraldy tyńaitqyshtarmen jáne ósimdik qorǵaý quraldarymen qamtamasyz etý
S. Omarovtyń aitýynsha, aýyl sharýashylyǵy daqyldarynyń ónimdiligin joǵarylatýǵa áser etetin faktorlardyń biri — mineraldy tyńaitqyshtardy ǵylymi usynystarǵa sáikes engizý. Biraq, ókinishke orai, búginde 2,5 mln tonna qajettilik kezinde respýblikada shamamen 500 myń tonna mineraldyq tyńaitqyshtar salyndy.
«Tyńaitqyshtardy engizý kólemin ulǵaitý maqsatynda 2020 jyly 26,2 mlrd teńge somasynda sýbsidiia qarastyrylǵan, bul rette osy jyly respýblikalyq biýdjetten bólingen 23,3 mlrd teńgege qosa 2,8 mlrd teńge qosymsha qarajat bólindi, bul shamamen 522 myń tonna mineraldy tyńaitqyshtardy satyp alýdy jeńildetýge múmkindik beredi. Bul ótken jylmen salystyrǵanda 120 myń tonnaǵa artyq», — dedi S. Omarov.
26 mamyrdaǵy jaǵdai boiynsha aýyl sharýashylyǵy taýaryn óndirýshilerge 395 myń tonna tyńaitqysh (jospardyń 76%-y) jetkizildi, óńirlerdegi saqtaý qoimalarynda qosymsha shamamen 31,8 myń tonna tyńaitqysh bar. Bul baǵyt boiynsha jumys jalǵasatyn bolady.
Tyńaitqyshtardy engizýdiń josparǵa sai serpini Qyzylorda oblysynda baiqalady, onda engiziletin mineraldy tyńaitqyshtardyń kólemi ǵylymi negizdelgen normanyń 93%-yn, Soltústik Qazaqstanda 36%-dy jáne Túrkistan oblysynda 27% quraidy.
«Basqa oblystarda tyńaitqysh qoldanýdyń tómen deńgeii baiqalady, osyǵan bailanysty barlyq oblys ákimdikterine osy jaǵdaiǵa erekshe kóńil bólýdi jáne joǵary ónim alý úshin tyńaitqyshtardy satyp alý kólemin arttyrýdy usynamyz», — dedi aýyl sharýashylyǵy ministri.
2018 jyly tyńaitqyshtarǵa sýbsidiia alý úshin agrohimiialyq kartogrammalardyń bolýy týraly talap engizilgen bolatyn. Sharýalar tarapynan bildirilgen kóptegen ótinishter esepke alynyp, bul talap 2021 jylǵa deiin keiinge qaldyryldy.
«Biz sharýalardyń daiyndalýy úshin jáne topyraqtyń naqty agrohimiialyq jai-kúiin eskere otyryp tyńaitqyshtar qajet bolǵan jerde ǵana engizilýi úshin ýaqyt (2 jyl) berdik», — dedi S. Omarov.
Osy ýaqyt ishinde topyraqqa agrohimiialyq taldaý júrgizý boiynsha qyzmet kórsetetin, qazirgi zamanǵy joǵary tehnologiialyq jabdyqtary bar jańa akkredittelgen zerthanalar ashyldy.
S. Omarov zertteý júrgizý úshin ýaqyttyń jetkilikti bolǵanyn, osyǵan bailanysty oblystardyń ákimdikteri aýyl sharýashylyǵy taýaryn óndirýshiler arasynda 2021 jyly jáne odan keiingi jyldary sýbsidiia alý úshin topyraqty agrohimiialyq zerttep-qaraý qajettigi týraly tiisti túsindirý jumystaryn júrgizýi qajet ekenin atap ótti.
Jergilikti oblystar biýdjetterinde pestitsidterdi sýbsidiialaýǵa 2020 jylǵa 37 mlrd teńge kózdelgen, bul shamamen 16,6 mln litr pestitsidti sýbsidiialaýǵa múmkindik beredi.
Alǵashqy ret gerbitsidter ǵana emes, sonymen qatar fýngitsidter men insektitsidter de sýbsidiialanatyn bolady. Jalpy bul egistiktiń fitosanitariialyq qaýipsizdigin qamtamasyz etýge múmkindik beredi.
Janar-jaǵarmaimen qamtamasyz etý
Kóktemgi dala jumystaryn ýaqytyly júrgizý úshin aqpan-maýsym ailary mezgiline 395 myń tonna dizel otyny bólindi.
26 mamyrdaǵy jaǵdai boiynsha bekitilgen Kestege sáikes 314 myń tonna nemese barlyq kólemniń 80%-yn jetkizý boiynsha sharttar jasaldy, onyń ishinde óńirlerge 259 myń tonna (65%) tiep-jóneltildi.
Aýyl sharýashylyǵy tehnikalarynyń daiyndyǵy
Aýyl sharýashylyǵy quralymdarynda kóktemgi dala jumystaryn júrgizý úshin aýyl sharýashylyǵy tehnikasynyń qajetti sany bar.
Jyl saiyn mashina-traktor parkin jańartý boiynsha jáne egis tehnikasynyń zamanaýi túrlerin satyp alý boiynsha jumystar júrgiziledi.
Ministrlik oblystardyń ákimdikterimen birlesip, karantindik rejimniń qoldanylý ýaqytynda servistik qyzmetterdiń, sondai-aq jóndeý brigadalarynyń kedergisiz qozǵalýyna qatysty barlyq máselelerdi pysyqtaǵan.
Kóktemgi dala jumystaryn qarjylandyrý
Agroónerkásiptik keshen sýbektilerin qoldaý jónindegi is-sharalardy júrgizý úshin respýblikalyq biýdjetten 70 mlrd teńge biýdjettik nesie bólindi. Qarajat respýblikanyń 2,4 myń aýyl sharýashylyǵy óndirýshisine berilip, kóktemgi dala jumystaryn júrgizýge baǵyttaldy.
Sondai-aq, Memleket basshysynyń tapsyrmasy boiynsha «Qarapaiym zattar ekonomikasy» baǵdarlamasy aiasynda kóktemgi egis jumystaryn júrgizýge 100 mlrd teńge bólindi.
26 mamyrdaǵy jaǵdai boiynsha 19,1 mlrd teńgege 331 ótinim qabyldandy.
Sonymen qatar, Memleket basshysynyń tapsyrmasyn oryndaý maqsatynda aýyl sharýashylyǵy ónimderin forvardtyq satyp alýdy júzege asyrý jumystary bastaldy.
24,5 mlrd teńge kóleminde qarajat bólindi, oǵan bidai, arpa, maily daqyldar jáne qaraqumyq siiaqty daqyldar satyp alynatyn bolady. Qazirgi ýaqytta 21,5 mlrd teńgege ótinim qabyldandy.
Qamtamasyz etý retinde ekinshi deńgeidegi bankterdiń de, áleýmettik-kásipkerlik korporatsiialardyń da kepildikteri qabyldanady. Bul fermerlerdiń ótimdi kepilderiniń jetispeýshiligi máselesin sheshýge múmkindik beredi.
«Kóktemgi dala jumystaryn ýaqytyly jáne sapaly júrgizý úshin qolda bar barlyq resýrstar men quraldar paidalanylýda, bul kózdelgen jumystardy ońtaily agrarlyq merzimde aiaqtaýǵa alǵysharttar týǵyzady», — dedi S. Omarov sózin túiindep.
Energetika ministri Nurlan Noǵaev óz kezeginde Memleket basshysynyń kóktemgi egis jumystaryn arzandatylǵan baǵamen dizel otynymen qamtamasyz etý jónindegi tapsyrmasyna sáikes Energetika ministrligi Aýyl sharýashylyǵy ministrligimen birlesip «Oblystardy MÓZ-ge 2020 jylǵy dala jumystaryna dizel otynyn jetkizý boiynsha bekitý kestesi» bekitilgenin atap ótti. Búginde jospardyń 63%-y nemese 245 myń tonna óńirlerge tómen baǵamen jetkizildi.
Aýyl sharýashylyǵy taýaryn óndirýshileri búgingi kúni litri 165 teńgeden dizel otynyn satyp alýda.
«Qosymsha 62 myń tonnaǵa usynys tústi. Biz ony qabyldadyq. Qosymsha 20 myń tonna jóneltildi. Qalǵan jetkizilimder bekitilgen kestege sáikes júrgiziledi. Bizdiń tarapymyzdan eshqandai kedergi joq», — dedi N. Noǵaev.
«Samuryq-Qazyna» UÁQ» AQ basqarma tóraǵasy Ahmetjan Esimov aýyldyq jerlerde kommertsiialyq emes kooperativter qurý jobasynyń nátijeleri týraly aityp berdi. Jobanyń maqsaty — kooperatsiia esebinen jeke qosalqy sharýashylyqtardyń tabysyn arttyrý.
«Bul – shaǵyn joba. Ótken jyldyń qyrkúiek aiynda Aqmola oblysy Aqkól aýdanynda iske asyryla bastady. Alǵashqy nátijeler bar. Atap aitqanda, bordaqylanǵan ógizshelerden túsken túsim aýlalyq bordaqylaýǵa qaraǵanda 35-40%-ǵa joǵary boldy. Joba shaǵyn bolǵanymen, edáýir jumys júrgizildi. Joba aitarlyqtai nátijeli boldy», — dep A. Esimov, aýyl sharýashylyǵy ministri men Aqmola oblysynyń ákimine osy jobany odan ári damytý úshin nazarǵa alý týraly aitty.
Premer-Ministrdiń orynbasary Roman Skliar jalpy egis naýqany ońtaily jyldamdyqpen júrgizilip jatqanyn atap ótti. Tuqymmen, tehnikamen, otynmen qamtamasyz etý problemasy joq. Karantin kezeńinde fermerlerdiń servistik seriktestigi jáne jabdyqtardyń tasymaldaný máseleleri shuǵyl túrde sheshildi. R. Skliar ákimderge dizel otynyn ýaqytynda jetkizýdi ǵana emes, onyń sapasynyń jaqsy bolýyn da qatań baqylaýda ustaý qajet ekenin atap ótti.
