QR Premer-Ministriniń tóraǵalyǵymen ótken Úkimettiń selektorlyq otyrysynda 2020 jyldyń sońyna deiin Ekonomikalyq ósýdi qalpyna keltirý jónindegi keshendi jospar qaraldy.
Ulttyq ekonomika ministri Rýslan Dálenov baiandama jasap, Keshendi jospardy Úkimettiń Ulttyq Bank, «Atameken» Ulttyq kásipkerler palatasy jáne biznes qaýymdastyqtarmen birlesip ázirlegenin jetkizdi. Bult týraly "Ult aqparat" primeminister.kz saityna silteme jasap habarlaidy.
Keshendi jospar ekonomika salalaryn qoldaý jónindegi jedel sharalardy qamtidy. Bul - salyqtyq yntalandyrý, nesie berýdi arttyrý, infraqurylymdy damytý, ishki óndiris pen kásipkerlikti qoldaý, jumyspen qamtýdy saqtaý sharalary.
Halyqaralyq uiymdardyń jańartylǵan boljamdaryna sáikes 2020 jyly álemdik ekonomika 4%-ǵa, al jahandyq saýda – 32%-ǵa qysqarady. Jyl basynan beri munai 50%-ǵa arzandady, metall baǵasy orta eseppen 16%-ǵa tómendedi.
«Bul rette álemdik ekonomikanyń, saýdanyń jáne investitsiia aǵymynyń odan ári quldyraý qaýpi bar. Jahandyq jáne aimaqtyq jetkizý tizbekteri buzyldy, suranys tómendeýde. Memleket basshysynyń tapsyrmasy boiynsha búgingi tańda Úkimet tarapynan ekonomikany qoldaý maqsatynda naqty is-sharalar iske asyrylyp jatyr», — dedi ulttyq ekonomika ministri.
Máselen, mikro-shaǵyn jáne orta biznes salyq pen áleýmettik tólemderden bosatylyp, tólemderdiń merzimi uzartyldy. Olar - qoǵamdyq tamaqtaný, agroónerkásip kesheni, saýda ortalyqtary, qonaq úiler, týrizm, AT-kompaniialar jáne basqa da qyzmetter.
Shaǵyn jáne orta biznestiń jeńildikpen nesielendirý quraldary edáýir nyǵaityldy. Nesielendirý kólemi 1 trln teńgege arttyryldy. Iaǵni, «Qarapaiym zattar ekonomikasy» baǵdarlamasy boiynsha qosymsha 400 mlrd teńge jáne Ulttyq bank tarapynan jańadan 600 mlrd teńge qarastyrylady.
«Biznestiń jol kartasy» jáne «Qarapaiym zattar ekonomikasy» baǵdarlamasynda ekonomika salalarynyń qamtylýy edáýir artty. Sońǵy syiaqy mólsherlemesi 6% quraidy.
«Jańa "Jumyspen qamtýdyń jol kartasy" baǵdarlamasy júzege asyrylýda. Bul infraqurylymdy jańǵyrtýǵa jáne qaita qurýǵa jaǵdai jasaidy. Sondai-aq jumyspen qamtýǵa múmkindik beredi. Shaǵyn jáne orta biznestiń boryshtyq salmaǵynyń ósýine jol bermeý úshin olardyń nesieleri boiynsha negizgi borysh pen syiaqy tólemderiniń merzimderi 90 kúnge uzartyldy. Tótenshe jaǵdai kezinde nesieler boiynsha aiyppuldar men ósimpuldar eseptelmeidi. Otandyq taýar óndirýshiler úshin memlekettik satyp alý rásimderi jeńildetildi», — dedi R. Dálenov.
Sonymen qatar, ekonomika salalaryn odan ári qoldaý maqsatynda salalyq memlekettik organdardyń, «Atameken» Ulttyq kásipkerler palatasy jáne biznes qaýymdastyqtardyń barlyq usynystary qaraldy.
Keshendi jospar ekonomika salalary boiynsha barlyq kelisilgen sharalardy qamtidy. Olar óndeý ónerkásibi, agroónerkásip jáne taý-ken mettalýrgiiasy kesheni, qurylys, azamattyq aviatsiia, logistika, týrizm, shaǵyn jáne orta biznes, qyzmet kórsetý sektory jáne irgeles salalar. Ózekti máselelerdi jedel sheshý maqsatynda ár sala boiynsha jańa sharalar ázirlendi.
Óńdeý ónerkásibin qoldaý sharalary
Salany qarjylandyrý tetikteri aitarlyqtai keńeitilýde. Máselen, óńdeý kásiporyndaryna mólsherine qaramastan Ulttyq Bank baǵdarlamasy boiynsha ainalym qarajatyn jeńildikpen qarjylandyrý usynylatyn bolady.
Uzaqmerzimdi sharttardy ulttyq damý institýttary «turaqty kepil» retinde qabyldaityn bolady.
Ulttyq ekonomika ministriniń aitýynsha, óńdeý ónerkásibiniń sýbektileri «Biznestiń jol kartasy-2025» baǵdarlamasy boiynsha jeńildetilgen nesie ala alady. Sonymen qatar, eksporttyq nesie beriletin bolady.
«Birneshe banktiń bir qaryz alýshyny birlesip nesielendirýi úshin sindikattalǵan nesielendirý engiziletin bolady. Odan basqa, Ónerkásipti damytý qory qurylady. Qor arqyly 3%-dan aspaityn mólsherleme boiynsha óńdeý kásiporyndaryna nesie berý josparlanýda», — dedi R. Dálenov.
Úkimet otandyq óndirýshilerdiń taýarlaryn ótkizý boiynsha birqatar sharalardy qoldady. Bul - memlekettik satyp alýda, kvazimemlekettik sektor men jer qoinaýyn paidalanýshylardyń satyp alýynda offteik-kelisimsharttar jasaý, jeńildetilgen qarjylandyrýdy alýshylarǵa otandyq materialdar men jabdyqtardy paidalaný boiynsha mindettemelerdi belgileý.
«Atalǵan mindettemeler jeke investorlarmen litsenziialyq kelisimshartta bekitiletin bolady. Aýyl sharýashylyǵy tehnikasyn satyp alý kezinde investitsiialyq sýbsidiialar berý tetigi jetildiriledi. Odan basqa, joǵary eksporttyq ónim óndirýshilerdiń tasymaldaý shyǵyndaryn 80% deiin óteýdi ulǵaitý josparlanýda. Qosylǵan qun salyǵyn jedel qaitarý ainalym qarajatyn tolyqtyrýǵa yqpal etetin bolady», — dep túsindirdi ministr.
Taý-ken metallýrgiiasy keshenin qoldaý sharalary
R. Dálenov atap ótkendei, Qosylǵan qun salyǵyn avtomatty qaitarý shegi 80%-ǵa deiin ulǵaitylady. Bul jyl sońyna deiingi kezeńde 2020 jylǵy 1-3 toqsan aralyǵyndaǵy salyqty óteýdi jedeldetedi. Avanstyq korporativtik tabys salyǵynyń bir bóligin kelesi jyldyń 10 sáýirine aýystyrý josparlanýda.
Sonymen qatar rentabeldiligi tómen ken oryndary úshin paidaly qazbalardy óndirý salyǵyn tómendetilgen mólshermen berý jedel qaralatyn bolady.
Sondai-aq, «kedendik aýmaqta qaita óńdeý» rejimi úshin kedendik baqylaý rásimi jeńildetiledi. Qujattardyń kóshirmelerin rastaýshy retinde paidalanýǵa ýaqytsha ruqsat berý josparlanýda.
Agroónerkásiptik keshendi qoldaý sharalary
Forvardtyq kelisim-sharttardy engizý, QazAgro nesieleri boiynsha merzimin uzartý jáne qaita qurylymdaý jolymen qarjylandyrý tetikteri keńeitiledi. Odan basqa, aýyl sharýashylyǵy ónimderin kepildi satyp alý sharty bankterde «turaqty kepil» dep tanylatyn bolady.
Sýbsidiialanatyn shikizat sanatyn keńeitý josparlanýda. Pilottyq rejimde «egistikten sórege deiin» qaǵidaty boiynsha qarjylandyrý tetigi engiziledi. Bul shara agrarlyq ónimdi turaqty satyp alýǵa jáne ótkizýge baǵyttalady.
Qurylys salasyn qoldaý sharalary
Bul - sala kásiporyndarynyń qyzmetin jedel qalpyna keltirý sharalary. Aýrýhana jáne basqa da obektilerdi jedel jobalaý men salý úshin arnaiy normalar ázirlenetin bolady.
Sonymen qatar qurylys-montaj jumystaryn memlekettik satyp alý boiynsha mindettemelerdi oryndaý merzimderi avtomatty túrde uzartylady. Bul rette mindettemelerdi aǵymdaǵy jyldyń sońyna deiin oryndaý qajet.
«Senimdi jetkizýshiler turǵyn úi jáne infraqurylymdyq nysandardy salý kezinde bank kepildiginiń balamasy retinde saqtandyrý polisin paidalana alady. Bul kompaniialardyń shyǵyndaryn qysqartady», — dedi ulttyq ekonomika ministri.
Sonymen qatar, «Nurly jer» baǵdarlamasyna satýdyń shekti belgilengen baǵalary boiynsha ózgerister engiziledi. Turǵyn úi qurylysy boiynsha «5-10-20» jeńildetilgen nesie berýdiń pilottyq jobasyn iske qosý josparlanýda. «Jumyspen qamtý jol kartasy» obektilerin salý kezinde otandyq qurylys materialdaryn satyp alý qamtamasyz etiledi.
Qurylys salasynyń sýbektilerine shaǵyn jáne orta biznesti nesielendirý baǵdarlamasyna qatysý múmkindigi beriledi. Bul sharalar memlekettik turǵyn úi qurylysy baǵdarlamasyna qurylysshylar men qatysýshylar tobyn keńeitedi.
Azamattyq aviatsiiany qoldaý sharalary
Osy jyldyń sońyna deiin ushý jaǵdaiyn qoldaý úshin ushaqtarǵa qosalqy bólshekter importy ýaqytsha qosylǵan qun salyǵynan bosatylady. Sondai-aq áýejailar jer salyǵynan jáne ony paidalanǵany úshin tóleitin tólemnen bosatylady.
Odan basqa, aviatsiia salasynda tehnikalyq qyzmet kórsetý jáne basqa da qyzmetter rezident emes úshin qosylǵan qun salyǵynan bosatylady.
Logistika jáne týrizmdi qoldaý sharalary
Áleýmettik mańyzy bar baǵyttar boiynsha jolaýshylar avtobýsynyń qyzmetterin qosylǵan qun salyǵyn tóleýden bosatý kózdeledi. Basymdyqty týristik aýmaqtarda týristik investitsiialyq jobalardy iske asyrý kezinde salyq artyqshylyqtary beriletin bolady. Bul korporativtik tabys salyǵy, múlik salyǵy jáne jer salyǵy boiynsha jeńildikter.
«Ákimshilik júktemeni azaitý maqsatynda habarlandyrylǵan sátten bastap 48 saǵattan astam ýaqyt turatyn júkti saqtaǵany úshin alymnyń 10 eselengen mólsherin alý 6 aiǵa shegeriledi. Sondai-aq, tranzit kezinde konteinerlik poiyzdardy kedendik tekserýden ótkizý alynyp tastalady. Al import kezinde tekserý sońǵy stantsiiada bir ret júrgiziletin bolady», — dedi R. Dálenov.
Shektý sharalaryn eskere otyryp, temir jol tasymaldaýshylaryn sýbsidiialaý deńgeii saqtalady. Keme qatynasy qyzmetterine tarifterdiń shekti deńgeiiniń qoldanylý merzimi uzartylatyn bolady.
ShOB jáne qyzmet kórsetý sektoryn qoldaý sharalary
«Biznestiń jol kartasy-2025» baǵdarlamasyna «mikro jáne shaǵyn kásipkerlikti qoldaý» boiynsha jańa baǵyt engiziledi.
Sýbsidiialaý esebinen qarjylandyrý mólsherlemesi 6%-dan aspaidy. Ainalym qarajatyn tolyqtyrýǵa 5 mln teńgege deiin jáne óndirstik maqsattarǵa 20 mln teńgege deiin nesie beriletin bolady. Bul mikrobiznes ókilderiniń úlken tobyn qamtýǵa múmkindik beredi.
Bul rette, mikrobiznes úshin jańa format boiynsha oqytý engiziledi, bul da qarjylandyrýǵa qoljetimdilikti jeńildetedi.
Ulttyq ekonomika ministri atap ótkendei, kepildiń jetispeýshiligin sheshý úshin ainalym qarajatyn tolyqtyrýǵa shaǵyn jáne orta biznes jobalaryn nesielendirý boiynsha Ulttyq bank baǵdarlamasy sheńberinde beriletin qaryzdarǵa Damý Qorynyń kepildigin paidalanatyn bolady.
Bankter men mikroqarjy uiymdary nesieleri boiynsha tólemderdiń merzimin uzartatyn salalardyń tizbesi keńeitildi.
«Arnaiy salyq rejiminde jumys isteitin jeke kásipkerler úshin býhgalterlik jáne salyq esepterin júrgizý jeńildetiletin bolady. Jeke kásipkerlerdiń jaldamaly qyzmetkerleri men azamattyq-quqyqtyq sipattaǵy sharttar boiynsha júktemeni tómendetý jáne mindetti tólemderdi tóleýdi ońailatý máselesi pysyqtalýda», — dedi R. Dálenov.
Salyq organdaryna salyq eseptiligin aldyn ala deklaratsiialaý mindeti júkteletin bolady, bul bizneske ákimshilik aýyrtpalyqty azaitady. Qazaqstandyq kásipkerlerdiń AHQO infraqurylymyn paidalanýǵa qoljetimdiligi keńeitiledi.
Jumyspen qamtý, bilim berý jáne densaýlyq saqtaýdy qoldaý sharalary
Eńbek naryǵyndaǵy jaǵdaidy jedel jaqsartý maqsatynda jumyssyz mártebesin alý úshin tirkeýdi ońailatý sharalary qabyldanady.
«Jumyspen qamtýdyń jol kartasyn iske asyrý kezinde ózin-ózi jumyspen qamtyǵan halyqty tartýǵa jáne shaǵyn jáne orta biznesti keńeitýge basa nazar aýdarylatyn bolady. Bilim berýde qashyqtan oqytý ádistemesi jetildiriletin bolady. Oqýlyqtar men ádistemelik quraldar tsifrlyq formatta qoljetimdi bolady», — dedi ulttyq ekonomika ministri.
Densaýlyq saqtaý salasynda sharalar azamattardyń densaýlyǵyn saqtaýǵa jáne qorǵaýǵa baǵyttalǵan. Osy jyldyń sońyna deiin Biologiialyq qaýipsizdik jónindegi keńes qurylatyn bolady. Oǵan bedeldi ǵalymdar men sarapshylar tartylady. Ulttyq sanitarlyq-epidemiologiialyq qyzmetti kúsheitý boiynsha sharalar qabyldanatyn bolady. Bul materialdyq-tehnikalyq bazany nyǵaitý arqyly júzege asyrylady.
«Bul sharalar ekonomika salalaryna keshendi qoldaý kórsetýge baǵyttalǵan. Jalpy atalǵan sharalardyń quraldary salyqtyq yntalandyrýdy, retteýshi saiasatty jetildirýdi, memlekettik baǵdarlamalardy iske asyrýdy, jeńildetilgen nesie berýdi, infraqurylymdy damytýdy, sondai-aq otandyq óndirýshilerdi odan ári qoldaýdy qamtidy», — dedi R. Dálenov.
Qazaqstannyń Et-sút odaǵy qaýymdastyǵynyń basqarma tóraǵasy Ivan Saýer 2020 jyldyń sońyna deiin ekonomikalyq ósimdi qalpyna keltirý jónindegi keshendi jospardy qoldap, Josparda buryn-sońdy bolmaǵan, oilastyrylǵan sharalar usynylǵanyn atap ótti.
«Bizdiń qujattyń materialdarynda “pilot” degen sózdiń paida bolǵany unaidy, iaǵni biz búkil respýblika úshin jappai habar taratýdan óttik. Bul basqa qatelerdi boldyrmaýǵa múmkindik beredi. Sonymen qatar shaǵyn, orta jáne iri biznes sanattary boiynsha emes, “tabysty» sanaty boiynsha qoldaý qajet. Tek tabystylarǵa qoldaý kórsetý kerek, eshqandai qoldaý kómektese almaityndardy kótermeleýdi toqtatý kerek. Tek tiimdilerin anyqtap, olarǵa óz óndirisin odan ári damytýǵa kómektesý kerek jáne sol kezde nátije birden aiqyn kórinedi», — dedi I. Saýer.
«Qazaqstan kásipkerleri forýmy» Qaýymdastyǵy Keńesiniń tóraǵasy Raiymbek Batalov Josparda shaǵyn jáne orta biznes turǵysynan óte mańyzdy is-sharalar jasalǵanyn atap ótti.
«Biz apta saiyn Shaǵyn jáne orta biznes komiteti, “Atameken” UKP, kásipkerler forýmy aiasynda ulttyq ekonomika ministrimen birlesip otyrys ótkizemiz. Bul salyq blogyna qatysty kóptegen máselelerdi sheshýge múmkindik beredi. Mundai forma bizde ailar, keibiri jyldar boiy sheshimi tabylmaǵan máselelerdi sheshýge jáne olardy Úkimet qabyldaǵan paketterge shyǵarýǵa jol ashty», — dedi R. Batalov.
Qazaqstan mashina jasaýshylary odaǵynyń tóraǵasy Meiram Pishembaev óz kezeginde bul Jospardyń elimiz úshin óte mańyzdy joba ekenin atap ótti. Biznes Josparda kórsetilgen barlyq sharalardy tolyq qoldaidy. Olar óte ózekti.
«Biz úshin kásiporyndardy qoldaý jónindegi sheshimder óte mańyzdy, soǵan bailanysty biz atalǵan baǵdarlamany birlesip iske asyramyz. Bul óndiristi qalpyna keltirýge jaqsy áser etedi. Zańnamaǵa investitsiialyq qoldaý boiynsha ózgerister engizýdiń mańyzdylyǵyn atap ótkim keledi. Jer qoinaýyn paidalanýshylarmen jasalǵan sharttar sheńberinde qazaqstandyq qamtý 80%-dan kem bolmaýy tiis. Bul halyqty jumyspen qamtý úshin jaqsy serpin beredi», — dedi M. Pishembaev.
«KazakhmysCopper» basqarma tóraǵasy Baqtiiar Qyryqpyshev atap ótkendei, búgingi tańda halyqtyń jumyspen qamtylýyn saqtaý asa mańyzdy másele bolyp otyr. Metall baǵasy 20%-ǵa tómendedi.
«Aldymyzda belgili bir syn-qaterler tur, logistika boiynsha problemalar bar. Osyǵan bailanysty atalǵan sala úshin Jospardy iske asyrý óte mańyzdy bolmaq. Osy sharalardy qoldaý qajet. Áleýmettik qoldaý sharalaryn jalǵastyryp jatyrmyz. Basqarý apparatynyń 70%-y qashyqtan jumys isteidi, qalǵandary sanitarlyq sharalardy saqtai otyryp qalypty tártipte jumys isteidi. Jumyspen qamtý úshin memorandýmǵa qol qoiyldy. Eń tómengi jalaqy 140 myń teńgege deiin jetkizildi. Qarajat bólindi», — dedi B. Qyryqpyshev.
«Atameken» UKP Tóraǵasy Abylai Myrzahmetovtyń aitýynsha, mamyr aiynyń basynda Premer-Ministrdiń jáne barlyq múddeli taraptardyń qatysýymen kásipkerlikti qoldaýdyń barlyq máseleleri qaraldy. Kóptegen máseleler Keshendi josparda sheshimin tapty.
«Tarihta alǵash ret mikrobizneske nazar aýdaryldy. Qazaqstandyq biznestiń 70%-dan astamy – mikrobiznes. Alǵash ret mikrobizneske úlken materialdyq qoldaý kórsetiledi. Sondai-aq otandyq kásipkerlikti qoldaýǵa úlken kóńil bólindi. Jergilikti qamtý úlesin 70%-ǵa arttyrý boiynsha mindet qoiyldy. Bul biznes úshin úlken demeý bolady dep esepteimin», — dep atap ótti A. Myrzahmetov.
