Foto: yandex.kz
Qazaqstan Respýblikasy Parlamenti Májilisiniń depýtaty Ekaterina Smoliakova mektep oqýshylaryn ystyq tamaqpen qamtamasyz etý salasynda jumys isteitin kásipkerlerden sońǵy ýaqytta jappai shaǵym túsip jatqanyn aityp, QR Premer-ministri Oljas Bektenovke depýtattyq saýal joldady. Onyń pikirinshe kásipkerlerdiń máselesin sheshpei, elimizdiń tórt millionnan astam oqýshysynyń densaýlyǵy men qaýipsizdigine tikelei áser etetin, ulttyq deńgeidegi daǵdarysqa ulasý qaýpi tónip otyr, dep habarlaidy Ult.kz.
Densaýlyq saqtaý ministrliginiń buiryǵymen 2025 jylǵy 4 naýryzdan bastap mektep taǵamyna arnalǵan jańa Tamaqtaný standarty qoldanysqa engizildi. Atalǵan standart et, qus eti, sút ónimderi, kókónister, jemister, jarma jáne ózge de azyq-túlik toptary boiynsha tutyný normalaryn aitarlyqtai arttyrýdy kózdeidi.
Depýtat "bul, sózsiz, balalardyń densaýlyǵyn jaqsartýǵa baǵyttalǵan mańyzdy qadam. Alaida, jergilikti atqarýshy organdar jańa standart talaptaryna sáikes azyq-túlik satyp alý men tamaqtandyrýdy qarjylyq turǵyda qamtamasyz ete almai otyr, sebebi bólinetin qarajat burynǵy deńgeide qalyp otyr" dep esepteidi. Iaǵni, Standart bar — talap bar, biraq soǵan sai naqty qarjylyq baza joq.
"2025 jylǵy qyrkúiek aiyndaǵy 12,2% infliatsiia kásipkerlerge bir soqqy bolsa, jańa standartty burynǵy baǵamen oryndaý mindeti ekinshi soqqy bolyp otyr. Sizdiń tapsyrmańyz boiynsha buǵan deiin de mekteptegi ystyq tamaqtyń quny nazarǵa alynǵan: 2024 jyly Úkimette ótken brifingte bir balanyń tamaǵyna orta eseppen 580 teńge, al 2025 jyly bul kórsetkish ortasha eseppen 631 teńgege deiin ǵana óskeni habarlandy. Bul — azyq-túlik infliatsiiasy qarqynyna múldem sáikes kelmeidi. Jańa Standart jumsalatyn shyǵyndardy 25–45%-ǵa arttyrýdy talap etedi. Alaida tamaqtandyrýdy qarjylandyrý normativi ózgerissiz qalyp otyr — Astana qalasy úshin bir bastaýysh synyp oqýshysyna 714 teńge, Soltústik Qazaqstan oblysy úshin 750 teńge, Ońtústik óńirlerde 484–650 teńge aralyǵynda ǵana. Mundai jaǵdaida Standart talaptarynyń buzylý qaýpi birneshe ese artady", - degen depýtat Smoliakova kásipkerler azyq-túlikti óte qymbat baǵamen satyp alyp jatqanyna shaǵymdandy.
Onyń sózinshe ol tipti 714 teńge kólemindegi tamaqtanýdyń ózindik qunyna da syiýǵa múmkindik bermeidi. Máselen, siyr etiniń kóterme baǵasy 1 kg úshin 4 200 teńgege, sút — 394 teńgege, qus eti — 1 650 teńgege, sarymai — 1 225 teńgege, balyq — 1 400 teńgege deiin jetti. Mundai kiris baǵalarymen qoldanystaǵy limitter aiasynda balalardy sapaly tamaqpen qamtamasyz etý múmkin emes.
"Buǵan qosa, kásipkerler: ashana aýmaǵynda qajetsiz, as daiyndaýǵa qatysy joq qymbat jabdyqtardy jalǵa alýǵa májbúr, oqýshy ózge mektepke aýysqanda elektrondyq júiedegi tamaqtaný derekteriniń joǵalyp ketýinen tikelei qarjy shyǵynyna ushyraidy, azyq-túlik baǵasynyń naqty naryqtyq baǵamen emes, statistikalyq kórsetkishtermen eseptelýi de aýyr salmaq túsirilýde", - dep otyr ol.
Búginde elimiz boiynsha 150-den astam kásipker jáne 70 myńǵa jýyq adam osy salada eńbek etedi. Olardyń qazirgi jaǵdaiy depýtatty erekshe alańdatady.
"Nátijesinde qarajat tapshylyǵy jaǵdaiyna qaramastan ákimdikter kásipkerlerden Standarttyń saqtalýyn talap etedi, kásipker — sapasyz, shyǵý tegi belgisiz importpen kelgen, baqylaýy álsiz arzan ónim satyp alyp, Standartty buzady, ne bolmasa jumystan bas tartyp, mektepterdi tamaqsyz qaldyrady. Bul qandai saldarǵa ákelip soqtyrady? Kúmándi tamaq, 4 millionnan astam oqýshynyń densaýlyǵy", - dep qaiyrdy Ekaterina Smoliakova.
Májilis depýtatynyń Oljas Bektenovke qoiǵan saýalynda:
"Búgin ata-analar da, kásipkerler de, qoǵam da bir suraqty jii qoiyp otyr: biz basqa salalarǵa qarajatty ońai taba alamyz da, nelikten dál balalardyń kúndelikti tamaǵyna kelgende únemdeýge májbúr bolamyz? Bul — aiyptaý emes. Bul — mektep partasynda otyrǵan ár balanyń kún saiyn ne jep júrgeni týraly suraq. Bul — basymdyqty qaita qaraý qajettigin kórsetetin suraq", dei kele ol Bektenovten salalyq ministrlikterge kelesi tapsyrmalardy berýdi surady:
1. 2026 jyldyń 1 qańtarynan mekteptegi tamaqtandyrýdy qarjylandyrý normativterin qaita qarap, naqty baǵanyń ósýine jáne jańa Tamaqtaný standartynyń talaptaryna sáikes indeksatsiialaýdy qamtamasyz etý.
2. Jergilikti biýdjet múmkindigi jetkiliksiz óńirlerge Úkimet rezervinen qarjy bólý múmkindigin qarastyrý.
3. Maýsymdyq, óńirlik erekshelikterdi eskerý, mázirdi jergilikti ónimderge beiimdeýdi, (mysaly, soltústik óńirlerde taǵamnyń kaloriiasy joǵary bolýy tiis), logistikany jáne naqty baǵanyń ósýin eskere otyryp, barlyq óńirler úshin mindetti biryńǵai respýblikalyq mektep taǵamynyń qunyn esepteý ádistemesin ázirlep, bekitý.
4. Jetkiziletin ónimderdiń sapasyna baqylaýdy kúsheitý, sonyń ishinde «sur» import pen arzan balamalardyń jetkizilmeýin qadaǵalaý.
"«Respublica» partiiasynyń músheleri — kásipkerler. Olar jumys oryndaryn ashyp, salyq tóleidi, biýdjettiń kiris bóligin qalyptastyrady jáne sol arqyly balalarymyzǵa laiyqty ómir súrý jaǵdaiyn qamtamasyz etedi. Al osy qarajatty durys, jaýapty jáne ádil bólý, balalardyń jaǵdaiyn jasaý — Úkimettiń tikelei mindeti dep bilemiz", -dep sózin qorytyndylady depýtat.
