ازىق-تٷلٸكتٸ جەتكٸزۋ تٸزبەگٸندەگٸ پروبلەمالار پاندەمييا كەزٸندە باستالدى جەنە رەسەي مەن ۋكراينا قاقتىعىسىندا ايتارلىقتاي ناشارلاي تٷستٸ. بۇل تۋرالى ازيياداعى ٶزارا ٸس-قيمىل جەنە سەنٸم شارالارى كەڭەسٸ (اٶسشك) ٸسكەرلٸك كەڭەسٸنٸڭ 5-شٸ پلەنارلىق وتىرىسىندا ايتىلدى, دەپ حابارلايدى قازاقپارات اگەنتتٸگٸ.
اٶسشك ٸسكەرلٸك كەڭەسٸنٸڭ باسقارما تٶراعاسى, «اتامەكەن» ۇلتتىق كەسٸپكەرلەر پالاتاسى پرەزيديۋمىنىڭ تٶراعاسى رايىمبەك باتالوۆتىڭ ايتۋىنشا, ٸسكەرلٸك كەڭەس پەن بيزنەس-فورۋمنىڭ مەرەيتويلىق وتىرىسىنىڭ ماڭىزدى تاقىرىبى – ازىق-تٷلٸك قاۋٸپسٸزدٸگٸ.
«بٷگٸنگٸ ەلەمدٸك تەندەنتسييا – باستى فاكتور ەندٸ باعا ەمەس, ازىق-تٷلٸكتٸڭ قولجەتٸمدٸ بولۋى ەكەنٸن دە كٶرسەتەدٸ جەنە بۇل ٷردٸس الداعى جىلدارى ٶتە ماڭىزدى بولماق. بۇل جاعدايدا بٸزگە اگروٶنەركەسٸپ كەشەنٸن دامىتۋ مەسەلەسٸنە بارىنشا تيٸمدٸ تۇرعىدان قاراۋ كەرەك. بۇل ٶز ازىق-تٷلٸك قاۋٸپسٸزدٸگٸن قامتاماسىز ەتۋگە جەنە اۋىل شارۋاشىلىعى ٶنٸمدەرٸنٸڭ تيٸمدٸ ەكسپورتى گەوگرافيياسىن كەڭەيتۋگە ىقپال ەتەدٸ. كليماتتىق ايماقتارىنىڭ, اۋماقتىق ورنالاسۋىنىڭ جەنە تابيعي-رەسۋرستىق ەلەۋەتٸنٸڭ ارقاسىندا قازاقستان تاياۋ ارادا بٷكٸل ورتا ازييا مەن شىعىس ٷشٸن «ازىق-تٷلٸك فابريكاسىنا» اينالا الادى. بٷگٸنگٸ كەزدەسۋ اتالعان سالالاردا مەملەكەتتەر الدىنا قويىلعان مٸندەتتەردٸ زەردەلەۋگە, اٶسشك ەلدەرٸنٸڭ تەجٸريبەسٸمەن تانىسۋعا, ٶزارا تيٸمدٸ ىنتىماقتاستىقتى دامىتۋ ٷشٸن ورتاق جەنە قولايلى بٸرلەسكەن ۇسىنىمدار ەزٸرلەۋگە مٷمكٸندٸك بەرەرٸنە ٷمٸتتەنەمٸن», - دەدٸ رايىمبەك باتالوۆ پلەنارلىق وتىرىستىڭ اشىلۋىندا.
ال قر پرەزيدەنتٸ جانىنداعى رەفورمالار جٶنٸندەگٸ جوعارى كەڭەس تٶراعاسىنىڭ ورىنباسارى سەر سۋما چاكرابارتي قازٸرگٸ ۋاقىتتا ازىق-تٷلٸك قاۋٸپسٸزدٸگٸ ٶتە اۋقىمدى مەسەلە بولىپ وتىرعانىن ايتتى.
«جەتكٸزۋ تٸزبەگٸندەگٸ پروبلەمالار پاندەمييا كەزٸندە باستالدى جەنە رەسەي مەن ۋكراينا قاقتىعىسىندا ايتارلىقتاي ناشارلاي تٷستٸ. بۇل ەكٸ ەل اۋىلشارۋاشىلىق تاۋارلارىنىڭ ٸرٸ ٶندٸرۋشٸلەرٸ ەدٸ. كەيبٸر باعالاۋ بويىنشا وسى جىلدىڭ سوڭىنا دەيٸن 1, 9 ميلليارد ادامعا ازىق-تٷلٸك قاۋٸپسٸزدٸگٸ مەسەلەسٸ ەسەر ەتەدٸ. ۋكراينادا سوعىس باستالعاننان بەرٸ 20-دان استام ەل ەكسپورتقا شەكتەۋ ەنگٸزدٸ, كٶپتەگەن باسقا ەلدەر دە وسى شەكتەۋلەردٸ قايتالاۋى مٷمكٸن. بۇعان ىقپال ەتەتٸن نەگٸزگٸ فاكتورلاردىڭ بٸرٸ – ەلدەر اراسىنداعى ازىق-تٷلٸكتٸڭ ەركٸن اعىنىن بۇزۋ بولىپ وتىر», - دەدٸ سەر سۋما چاكرابارتي.
ونىڭ ايتۋىنشا, بۇل پروبلەما بٸرنەشە ونداعان جىلدار بويى بايقالماعان بٷكٸل ەلەمدەگٸ ينفلياتسييانىڭ كٶتەرٸلۋٸنە ەكەپ سوعادى. بولجامدارعا سەيكەس, بۇل ٷردٸس بٸرنەشە ۋاقىتقا سوزىلادى.
«ازىق-تٷلٸك قاۋٸپسٸزدٸگٸ مەسەلەلەرٸ جەنە ازىق-تٷلٸك باعاسىنىڭ ەدەۋٸر ٶسۋٸ نەگٸزٸنەن تابىسى تٶمەن جەنە ورتاشا ەلدەرگە زييان كەلتٸرەدٸ, ٶيتكەنٸ ولار ۇلتتىق تابىستىڭ كٶپ بٶلٸگٸن ازىق-تٷلٸككە جۇمسايدى. بۇل تۇرعىدا اٶسشك ەلدەرٸ بٸرقاتار سالالاردا ىنتىماقتاسۋى كەرەك. بٸرٸنشٸدەن, تيٸمدٸ جەنە تۇراقتى تەحنولوگييالاردى قولدانۋدى ىنتالاندىرۋىمىز كەرەك. كٶپتەگەن فەرمەرلەر ەلٸ كٷنگە دەيٸن دەستٷرلٸ ەدٸستەردٸ قولدانادى. جاڭا تەحنولوگييالاردى پايدالانۋ ٶنٸمدٸلٸكتٸ ارتتىرۋعا ىقپال ەتۋٸ تيٸس», - دەدٸ سەر سۋما چاكرابارتي.
ەكٸنشٸدەن, ينفراقۇرىلىمعا ينۆەستيتسييا ارتتىرۋ قاجەت. فەرمەرلەر ٶز ٶنٸمدەرٸن تۇتىنۋشىلارعا تيٸمدٸ جەتكٸزە الۋى ٷشٸن جولدار مەن قويمالارعا, تەحنولوگييا جابدىقتارىنا قاراجات سالىنۋى كەرەك.
«ٷشٸنشٸدەن, قارجىلاندىرۋ فەرمەرلەر ٷشٸن قولجەتٸمدٸ بولۋى قاجەت. كٶپتەگەن فەرمەرلەر بٸرنەشە سەبەپپەن قارجىلاندىرۋعا قول جەتكٸزە المايدى, سونىڭ ٸشٸندە كەپٸلدٸڭ بولماۋى جەنە نەسيە تاريحىنىڭ بولماۋى دا رٶل وينايدى. سونىمەن قاتار, اۋىل شارۋاشىلىعىنا مەملەكەتتٸك قولداۋ ەدەتتە شاعىن فەرمەرلەرگە ەمەس, ٸرٸ كومپانييالارعا كٶرسەتٸلەدٸ جەنە بٸز فەرمەرلەردٸ جاقسى قارجىلاندىرۋدى جەنە قارجىلىق قولداۋدى بٸركەلكٸ بٶلۋدٸ قاراستىرۋىمىز كەرەك. نارىققا باعدارلانعان شەشٸمدەردٸ ەزٸرلەۋ ٷشٸن احقو سيياقتى پلاتفورمالاردى پايدالانۋعا تيٸسپٸز», - دەدٸ ساراپشى.
تٶرتٸنشٸدەن, سپيكەردٸڭ ايتۋىنشا, حالىقارالىق ساۋداداعى ٸركٸلٸستٸ بارىنشا ازايتۋ كەرەك.
«بٸزگە حالىقارالىق ىنتىماقتاستىق بارىنشا اشىق ساۋدا اعىنىن ساقتاۋ مەن ەكسپورتقا تىيىمداردى بارىنشا ازايتۋ, باسقا ەلدەرمەن شارالاردى ٷيلەستٸرۋ ٷشٸن قاجەت. بۇل ازىق-تٷلٸك ٶنٸمدەرٸنٸڭ ەلدەر اراسىندا كەدەرگٸسٸز قوزعالۋىنا جەنە يمپورتقا كٶپ تەۋەلدٸ ەلدەردەگٸ كٷيزەلٸستٸ ازايتۋعا ىقپال ەتەدٸ. شوب جەنە ازىق-تٷلٸك اۋىل شارۋاشىلىعى سەكتورى بٸزدٸڭ ەكونوميكامىزدىڭ ماڭىزدى قۇرامداس بٶلٸگٸ بولىپ سانالادى. ەگەر بۇل ەكٸ سەكتور ناشار جۇمىس ٸستەسە, ەشتەڭە جۇمىس ٸستەي المايدى. بۇل ەكٸ سالا بٸزدٸڭ ەلدەرٸمٸزدٸڭ ەلەۋمەتتٸك ٶركەندەۋٸ ٷشٸن, ەسٸرەسە كەدەيلٸك پەن تەڭسٸزدٸككە بايلانىستى پروبلەمالار تۋراسىندا ٶتە ماڭىزدى. سوندىقتان ولارعا ەرەكشە نازار اۋدارعان جٶن. ودان بٶلەك, ەسٸرەسە ايماقتىق ينۆەستيتسييالىق كليمات قيىن بولۋى مٷمكٸن سوڭعى بٸرنەشە جىلدا اٶسشك مٷشەلەرٸ بٷكٸل ٶڭٸرگە پايدا ەكەلەتٸن شەشٸمدەردٸ تابۋ ٷشٸن بٸر-بٸرٸمەن تىعىز جۇمىس ٸستەۋٸ كەرەك», - دەدٸ دەدٸ رەفورمالار جٶنٸندەگٸ جوعارى كەڭەس ٶكٸلٸ.
بۇعان دەيٸن پلەنارلىق وتىرىستا سەر سۋما چاكرابارتي شاعىن بيزنەستٸڭ پروتسەستەن ارتتا قالۋ قاۋپٸ بار ەكەنٸن, ٷكٸمەتتٸڭ شاعىن جەنە ورتا بيزنەسكە باسا مەن بەرۋٸ قاجەتتٸگٸن ايتقان ەدٸ. ٶيتكەنٸ تسيفرلىق شەشٸمدەر نەگٸزٸنەن ٸرٸ كەسٸپورىندار ٷشٸن جاسالادى جەنە شاعىن جەنە ورتا بيزنەس ٷشٸن تىم قىمبات بولۋى مٷمكٸن.
«ٷكٸمەت شاعىن جەنە ورتا بيزنەستٸڭ جۇمىس ورىندارىن اشۋداعى ماڭىزدىلىعىن ەسكەرە وتىرىپ, ولاردىڭ ٶسۋٸ مەن دامۋى ٷشٸن, ونىڭ ٸشٸندە تسيفرلىق پروتسەستەردٸ ەنگٸزۋ ٷشٸن جاعداي جاساپ, بار كٷش-جٸگەرٸن جۇمساۋعا تيٸس. سوڭعى 10 جىلدا ەىدۇ ەلدەرٸ قازاقستانداعى بيزنەسكە نورماتيۆتٸك جٷكتەمەنٸ تٶمەندەتۋ بويىنشا جۇمىس ٸستەدٸ. وسىدان كەيٸن ٶتكەن جىلى رەتتەۋ تەسٸلٸنە نەگٸزدەلگەن زاڭناما قابىلداندى. جاقىندا ۇلتتىق كەسٸپكەرلەر پالاتاسى شاعىن جەنە ورتا بيزنەستٸ قولداۋعا باسا مەن بەردٸ جەنە بۇل ٶتە ماڭىزدى. بٸراق اٶسشك مٷشە مەملەكەتتەر مەن ٸسكەرلٸك كەڭەس شاعىن جەنە ورتا بيزنەستٸ قولداۋ ماقساتىندا ىنتىماقتاسا الار ەدٸ», - دەدٸ سەر سۋما چاكرابارتي.
ايتا كەتەيٸك, ازيياداعى ٶزارا ٸس-قيمىل جەنە سەنٸم شارالارى جٶنٸندەگٸ كەڭەستٸڭ قۇرىلعانىنا بيىل 30 جىل تولدى. اتالعان ۇيىمنىڭ قۇرامىندا 27 مەملەكەت بار جەنە بۇل ۇيىم ازييا اۋماعىنىڭ 90 پايىزىن قامتيدى.
سونىمەن بٸرگە بيىلعى 27-29 ماۋسىم كٷندەرٸ «استانا» حالىقارالىق قارجى ورتالىعى ورنىقتى دامۋ, ەلەۋمەتتٸك جاۋاپكەرشٸلٸك جەنە ٶسۋ مەسەلەلەرٸنە ارنالعان «Astana Finance Days» V كونفەرەنتسيياسىن ٶتكٸزەدٸ.
Astana Finance Days – ٶڭٸردەگٸ قارجى سالاسىنداعى ەڭ ٸرٸ كونفەرەنتسييالاردىڭ بٸرٸ. سوڭعى تٶرت جىلدا بۇل كونفەرەنتسييا جٷزدەن استام ەلدەن 15 مىڭنان استام قاتىسۋشىنى قامتىعان. بيىلعى «ورنىقتى دامۋ, ەلەۋمەتتٸك جاۋاپكەرشٸلٸك, ٶسۋ» كونفەرەنتسيياسىندا ساراپشىلار كاپيتال نارىقتارى, يسلام قارجىسى, Fin&Tech, جاسىل دامۋ, ينۆەستيتسييا تاقىرىپتارىن تالقىعا سالادى.
