ەلٸمٸزدەگٸ جوعارى وقۋ ورىندارىنىڭ بٸلٸم بەرۋ قىزمەتٸنە قويىلاتىن تالاپتار ٶزگەردٸ. جاڭاشىلدىقتار ماماندىقتارعا بايلانىستى ەنگٸزٸلدٸ جەنە جوعارى بٸلٸمنٸڭ پراكتيكالىق باعدارلانۋىن كٷشەيتۋگە باعىتتالعان, دەپ حابارلايدى "ۇلت اقپارات" مينيسترلٸكتٸڭ Facebook-تەگٸ پاراقشاسىنا سٸلتەمە جاساپ.
مەسەلەن, ەگەر بۇرىن-سوڭدى «پەداگوگيكالىق عىلىمدار» باعىتى بويىنشا وقىتۋشىلاردىڭ 45%-ىندا عىلىمي دەرەجەنٸڭ بولۋى مٸندەتتٸ بولسا, ال قازٸر بۇل كٶرسەتكٸش كەمٸندە 50%-دى قۇرايدى. بۇدان باسقا, جوعارى وقۋ ورىندارى دۋالدىق وقىتۋ جٷيەسٸن ەنگٸزٸپ, ٸسكە اسىرۋى قاجەت. ياعني, ستۋدەنتتەر بٸلٸم بەرۋ ۇيىمدارىندا تەجٸريبەدەن ٶتٸپ, جوو-دا وقۋ كەزٸندە پراكتيكالىق داعدىلاردى الۋى تيٸس. ول ٷشٸن ۋنيۆەرسيتەتتەر بٸلٸم بەرۋ ۇيىمدارىمەن جەنە سالالىق مەكەمەلەرمەن تىعىز بايلانىستا بولۋى قاجەت. ٶتكەن جىلى پەداگوگتەردٸ دايارلاۋ بويىنشا تالاپتار ەنگٸزٸلگەن. اتاپ ايتساق, بٸلٸم بەرۋ باعدارلامالارىنىڭ پەداگوگتٸڭ كەسٸبي ستاندارتىنا سەيكەستٸگٸ جەنە بەيٸندٸ باعىت بويىنشا كەمٸندە 7 ليتسەنزييانىڭ بولۋى قاجەتتٸگٸ تۋرالى. بۇل پەداگوگيكالىق باعىتتار بويىنشا بٸلٸم بەرەتٸن جوعارى وقۋ ورىندارىنىڭ سانىن 86-دان 55-كە دەيٸن قىسقارتۋعا مٷمكٸندٸك بەردٸ. وسى تالاپتارعا سەيكەس كەلەتٸن جوعارى وقۋ ورىندارىنىڭ سانى ودان دا از بولعاندىقتان, ليتسەنزييالاردى قايتارۋ بويىنشا جۇمىس جالعاساتىن بولادى. مۇنداي جاڭاشىلدىقتاردىڭ نەتيجەسٸندە پەداگوگتەردٸ ساپالى بٸلٸم بەرۋ باعدارلامالارى مەن بٸلٸكتٸ وقىتۋشىلار قۇرامى بار, سونداي-اق تيٸستٸ ماتەريالدىق-تەحنيكالىق بازامەن جابدىقتالعان ۋنيۆەرسيتەتتەر عانا دايىندايتىن بولادى.
«دەنساۋلىق ساقتاۋ» باعىتىندا وقىتۋشىلاردىڭ قۇرامى مەن دەرەجەسٸ بويىنشا تالاپتار ٶزگەرٸسسٸز قالدى. بٸراق ەندٸ بەيٸندٸ پەندەردٸ جٷرگٸزەتٸن وقىتۋشىلاردىڭ 50%-ىندا دەنساۋلىق ساقتاۋ ۇيىمدارىندا كەمٸندە 5 جىل پراكتيكالىق جەنە كلينيكالىق جۇمىس تەجٸريبەسٸ بولۋى تيٸس. بۇعان دەيٸن دەنساۋلىق ساقتاۋ سالاسىنداعى وقىتۋشىلارعا مۇنداي تالاپتار قويىلماعان. باكالاۆريات تٷلەكتەرٸنٸڭ جۇمىسقا ورنالاسۋ كٶرسەتكٸشٸ ولاردىڭ جالپى سانىنىڭ كەمٸندە 80%-ىن قۇراۋى تيٸس, ال بۇرىن 50% جەتكٸلٸكتٸ بولاتىن.
«سەۋلەت جەنە قۇرىلىس» باعىتى بويىنشا وقىتۋشىلارعا كەمٸندە 5 جىل پراكتيكالىق جۇمىس تەجٸريبەسٸنٸڭ بولۋى تۋرالى تالاپ العاش رەت ەنگٸزٸلٸپ وتىر. مۇنداي وقىتۋشىلاردىڭ سانى پەداگوگتەردٸڭ جالپى سانىنان 50%-دان كەم بولماۋى تيٸس. سونداي-اق وقىتۋشىلار كەمٸندە 5 جىلدا بٸر رەت عىلىمي-زەرتتەۋ, ٸزدەستٸرۋ, جوبالاۋ جەنە ٶندٸرٸستٸك ۇيىمداردا بٸلٸكتٸلٸگٸن ارتتىرۋى قاجەت. بۇدان باسقا, جوعارى وقۋ ورىندارىندا ەندٸ مامانداندىرىلعان اۋديتورييالار (قۇرىلىس ماتەريالدارى مەن قۇرىلىس فيزيكاسى بويىنشا, ستۋدييالىق ساباقتار ٷشٸن, گيپس فيگۋرالار قورى بار ماكەتتٸك شەبەرحانا, سەۋلەت بٶلشەكتەرٸ, مولبەرتتەر جەنە ت.ب.) جەنە ارنايى ماتەريالدارى بار 3D-پرينتەرلەرمەن جابدىقتالعان زەرتحانالاردىڭ بولۋى تالاپ ەتٸلەدٸ.
«قۇقىق» باعىتى بويىنشا ستۋدەنتتەرگە جىل باسىنان 72 جوو بٸلٸم بەردٸ, بٷگٸندە ولاردىڭ سانى 67-گە دەيٸن قىسقاردى. دەگەنمەن, ولاردىڭ كٶپشٸلٸگٸندە بٸلٸم ساپاسى كٶڭٸل كٶنشٸتپەيدٸ. سوندىقتان ولاردىڭ بٸلٸم بەرۋ باعدارلامالارىنا قويىلاتىن تالاپتار كٷشەيتٸلدٸ. العاش رەت وقىتۋشىلاردىڭ كەم دەگەندە 60%-ى كەمٸندە 5 جىل تەجٸريبەسٸ بار زاڭگەرلەر بولۋى كەرەك دەگەن تالاپ ەنگٸزٸلدٸ. عىلىمي دەرەجەدەن ٶتكەن وقىتۋشىلار سانى 50%-عا دەيٸن ٶسۋٸ تيٸس. بۇرىن-سوڭدى بۇل كٶرسەتكٸش 40%-دى قۇرايتىن.
ستۋدەنتتەردٸڭ پراكتيكالىق داعدىلاردى الۋ مٷمكٸندٸگٸ بولۋى ٷشٸن جوعارى وقۋ ورىندارىندا ەدٸلەت جەنە/نەمەسە ٸشكٸ ٸستەر ورگاندارىمەن (پوليتسييامەن) جەنە/نەمەسە پروكۋراتۋرامەن جەنە/نەمەسە سىبايلاس جەمقورلىققا قارسى قىزمەتپەن جەنە/نەمەسە ەكونوميكالىق تەرگەۋ قىزمەتٸمەن جەنە/نەمەسە ادۆوكاتتار القاسىمەن جەنە/نەمەسە نوتارياتتىق پالاتالارمەن جەنە/نەمەسە زاڭ كونسۋلتانتتارى پالاتالارىمەن كەلٸسٸمشارت بولۋى قاجەت. ستۋدەنتتەر تەك ۋنيۆەرسيتەتتەردەگٸ كٸتاپحانالارعا عانا ەمەس, سونىمەن بٸرگە ليتسەنزييالانعان حالىقارالىق جەنە ۇلتتىق قۇقىقتىق اقپارات قورىنا دا قول جەتكٸزە الۋى تيٸس.
«بٸز بارلىق جاڭاشىلدىقتى جوعارى وقۋ ورىندارى بٸلٸم الۋشىلارعا تەورييالىق قانا ەمەس, پراكتيكالىق بٸلٸم بەرۋٸ ٷشٸن جەنە ستۋدەنتتەر تاڭداعان ماماندىعى تۋرالى تەورييا بويىنشا ەمەس, تەجٸريبە جٷزٸندە يگەرۋٸ ٷشٸن ەنگٸزەمٸز. ٶزگەرٸستەردٸ ەنگٸزبەس بۇرىن, بٸز بۇل تەتٸكتەردٸ بولاشاقتا جوو تٷلەكتەرٸن جۇمىسقا قابىلدايتىن جۇمىس بەرۋشٸلەرمەن تالقىلادىق. ياعني, قازٸر وقىتۋشىلاردىڭ عىلىمي دەرەجەسٸنٸڭ بولۋى جەنە ولاردىڭ دەرٸس وقۋى جەتكٸلٸكسٸز. وقىتۋشىلاردىڭ بٸر بٶلٸگٸ ستۋدەنتتەردٸ قازٸرگٸ ەڭبەك نارىعىنىڭ سۇرانىستارىنا ساي وقىتا الاتىن تەجٸريبەلٸ ماماندار بولۋى ماڭىزدى. وقىتۋشى جۇمىس ٸستەيتٸن سالاسىنا سەيكەس ساباق بەرۋٸ تيٸس. سوندا ستۋدەنتتەرٸمٸز ٶزدەرٸنٸڭ ەرٸ قارايعى جۇمىسىندا قولدانىلاتىن بٸلٸم مەن داعدىلارعا يە بولادى. جاڭاشىلدىقتار وقىتۋشىلار قۇرامىنا دا, بٸلٸم بەرۋ باعدارلامالارى, پراكتيكا بازالارى جەنە ماتەريالدىق-تەحنيكالىق جاراقتاندىرۋعا دا قاتىستى. وسى كەشەندٸ ٶزگەرٸستەردٸڭ بارلىعى وقىتۋ ساپاسى مەن كادرلاردى دايارلاۋ پروتسەسٸن جاقسارتۋعا باعىتتالعان. بٸرٸنشٸ كەزەكتە, بۇعان جوعارى وقۋ ورىندارىنىڭ ٶزدەرٸ مٷددەلٸ بولۋى تيٸس», – دەپ اتاپ ٶتتٸ قر بعم بٸلٸم جەنە عىلىم سالاسىندا ساپانى قامتاماسىز ەتۋ كوميتەتٸنٸڭ تٶرايىمى گٷلزات كٶبەنوۆا.
سونىمەن قاتار قر بعم «جۋرناليستيكا», «قوعاممەن بايلانىس», «مەيرامحانا ٸسٸ», «بۋحگالتەرييا», «تۋريزم», «قىزمەت كٶرسەتۋ», «قارجى», «اقپاراتتىق-كوممۋنيكاتسييالىق تەحنولوگييالار», «ستاندارتتاۋ جەنە سەرتيفيكاتتاۋ», «كٶلٸك قىزمەتتەرٸ» سيياقتى بٸلٸم بەرۋ باعدارلامالارى بويىنشا تالاپتاردى ٶزگەرتتٸ.
مىسالى, ەگەر بۇرىن جۋرناليستيكا نەمەسە IT سالاسىنداعى وقىتۋشىلاردىڭ كەمٸندە 40%-ىندا عىلىمي دەرەجەنٸڭ بار بولۋى تالاپ ەتٸلسە, ەندٸگٸ كەزەكتە بٸلٸم بەرۋ پروتسەسٸنە تەجٸريبەسٸ بار مامانداردى تارتۋ ٷشٸن دەرەجەلٸلٸك پايىزى ايتارلىقتاي تٶمەندەدٸ. شتاتتاعى وقىتۋشىلاردىڭ بولۋىنا قويىلاتىن تالاپتار بويىنشا دا ٶزگەرٸستەر ەنگٸزٸلدٸ. ەندٸ وسى باعىتتار بويىنشا دايىندىقتى جٷزەگە اسىراتىن جوعارى وقۋ ورىندارى پراكتيكتەر مەن جۇمىس پەن وقىتۋ پروتسەسٸن قاتار الىپ جٷرەتٸن مامانداردى تارتۋ مٷمكٸندٸگٸنە يە بولدى.
«جۋرناليستيكا», «قوعاممەن بايلانىس», «مەيرامحانا ٸسٸ», «تۋريزم» جەنە ت.ب. باعىتتار بويىنشا كادرلار دايارلاۋدىڭ ەرەكشەلٸكتەرٸنە سەيكەس, بٸز بۇل سالالاردا وقىتۋشىلاردىڭ عىلىمي دەرەجەسٸنٸڭ بولۋى جٶنٸندەگٸ تالاپقا باسىمدىق بەرٸلمەيتٸنٸن تٷسٸنەمٸز. مامانداردىڭ پراكتيكالىق بٸلٸمٸ ەلدەقايدا ماڭىزدى. مەسەلەن, ٶز تەجٸريبەسٸمەن بٶلٸسٸپ, قازٸرگٸ جۋرناليستيكا سالاسىندا ماماندارعا قويىلاتىن تالاپتار تۋرالى ايتا الاتىن تەجٸريبەلٸ جۋرناليست ساباق بەرسە, جۋرناليستيكا فاكۋلتەتٸنٸڭ ستۋدەنتتەرٸ وقۋعا كٶبٸرەك قىزىعۋشىلىق تانىتادى. بۇل باعدارلاماشىلار, بۋحگالتەرلەر نەمەسە اۋديتورلاردى دايارلاۋعا دا قاتىستى. جۇمىس بەرۋشٸلەر اراسىندا جوعارى وقۋ ورنىن بٸتٸرگەننەن كەيٸن قازٸرگٸ زامانعى ەڭبەك نارىعىنىڭ تالاپتارىنا ساي ماماندار سۇرانىسقا يە ەكەنٸن بٸلەمٸز», – دەدٸ قر بعم بٸلٸم جەنە عىلىم سالاسىندا ساپانى قامتاماسىز ەتۋ كوميتەتٸنٸڭ تٶرايىمى گٷلزات كٶبەنوۆا.
