Elimizdegi joǵary oqý oryndarynyń bilim berý qyzmetine qoiylatyn talaptar ózgerdi. Jańashyldyqtar mamandyqtarǵa bailanysty engizildi jáne joǵary bilimniń praktikalyq baǵdarlanýyn kúsheitýge baǵyttalǵan, dep habarlaidy "Ult aqparat" ministrliktiń Facebook-tegi paraqshasyna silteme jasap.
Máselen, eger buryn-sońdy «Pedagogikalyq ǵylymdar» baǵyty boiynsha oqytýshylardyń 45%-ynda ǵylymi dárejeniń bolýy mindetti bolsa, al qazir bul kórsetkish keminde 50%-dy quraidy. Budan basqa, joǵary oqý oryndary dýaldyq oqytý júiesin engizip, iske asyrýy qajet. Iaǵni, stýdentter bilim berý uiymdarynda tájiribeden ótip, JOO-da oqý kezinde praktikalyq daǵdylardy alýy tiis. Ol úshin ýniversitetter bilim berý uiymdarymen jáne salalyq mekemelermen tyǵyz bailanysta bolýy qajet. Ótken jyly pedagogterdi daiarlaý boiynsha talaptar engizilgen. Atap aitsaq, bilim berý baǵdarlamalarynyń pedagogtiń kásibi standartyna sáikestigi jáne beiindi baǵyt boiynsha keminde 7 litsenziianyń bolýy qajettigi týraly. Bul pedagogikalyq baǵyttar boiynsha bilim beretin joǵary oqý oryndarynyń sanyn 86-dan 55-ke deiin qysqartýǵa múmkindik berdi. Osy talaptarǵa sáikes keletin joǵary oqý oryndarynyń sany odan da az bolǵandyqtan, litsenziialardy qaitarý boiynsha jumys jalǵasatyn bolady. Mundai jańashyldyqtardyń nátijesinde pedagogterdi sapaly bilim berý baǵdarlamalary men bilikti oqytýshylar quramy bar, sondai-aq tiisti materialdyq-tehnikalyq bazamen jabdyqtalǵan ýniversitetter ǵana daiyndaityn bolady.
«Densaýlyq saqtaý» baǵytynda oqytýshylardyń quramy men dárejesi boiynsha talaptar ózgerissiz qaldy. Biraq endi beiindi pánderdi júrgizetin oqytýshylardyń 50%-ynda Densaýlyq saqtaý uiymdarynda keminde 5 jyl praktikalyq jáne klinikalyq jumys tájiribesi bolýy tiis. Buǵan deiin densaýlyq saqtaý salasyndaǵy oqytýshylarǵa mundai talaptar qoiylmaǵan. Bakalavriat túlekteriniń jumysqa ornalasý kórsetkishi olardyń jalpy sanynyń keminde 80%-yn quraýy tiis, al buryn 50% jetkilikti bolatyn.
«Sáýlet jáne qurylys» baǵyty boiynsha oqytýshylarǵa keminde 5 jyl praktikalyq jumys tájiribesiniń bolýy týraly talap alǵash ret engizilip otyr. Mundai oqytýshylardyń sany pedagogterdiń jalpy sanynan 50%-dan kem bolmaýy tiis. Sondai-aq oqytýshylar keminde 5 jylda bir ret ǵylymi-zertteý, izdestirý, jobalaý jáne óndiristik uiymdarda biliktiligin arttyrýy qajet. Budan basqa, joǵary oqý oryndarynda endi mamandandyrylǵan aýditoriialar (qurylys materialdary men qurylys fizikasy boiynsha, stýdiialyq sabaqtar úshin, gips figýralar qory bar makettik sheberhana, sáýlet bólshekteri, molbertter jáne t.b.) jáne arnaiy materialdary bar 3D-printerlermen jabdyqtalǵan zerthanalardyń bolýy talap etiledi.
«Quqyq» baǵyty boiynsha stýdentterge jyl basynan 72 JOO bilim berdi, búginde olardyń sany 67-ge deiin qysqardy. Degenmen, olardyń kópshiliginde bilim sapasy kóńil kónshitpeidi. Sondyqtan olardyń bilim berý baǵdarlamalaryna qoiylatyn talaptar kúsheitildi. Alǵash ret oqytýshylardyń kem degende 60%-y keminde 5 jyl tájiribesi bar zańgerler bolýy kerek degen talap engizildi. Ǵylymi dárejeden ótken oqytýshylar sany 50%-ǵa deiin ósýi tiis. Buryn-sońdy bul kórsetkish 40%-dy quraityn.
Stýdentterdiń praktikalyq daǵdylardy alý múmkindigi bolýy úshin joǵary oqý oryndarynda ádilet jáne/nemese ishki ister organdarymen (politsiiamen) jáne/nemese prokýratýramen jáne/nemese sybailas jemqorlyqqa qarsy qyzmetpen jáne/nemese ekonomikalyq tergeý qyzmetimen jáne/nemese advokattar alqasymen jáne/nemese notariattyq palatalarmen jáne/nemese zań konsýltanttary palatalarymen kelisimshart bolýy qajet. Stýdentter tek ýniversitetterdegi kitaphanalarǵa ǵana emes, sonymen birge litsenziialanǵan halyqaralyq jáne ulttyq quqyqtyq aqparat qoryna da qol jetkize alýy tiis.
«Biz barlyq jańashyldyqty joǵary oqý oryndary bilim alýshylarǵa teoriialyq qana emes, praktikalyq bilim berýi úshin jáne stýdentter tańdaǵan mamandyǵy týraly teoriia boiynsha emes, tájiribe júzinde igerýi úshin engizemiz. Ózgeristerdi engizbes buryn, biz bul tetikterdi bolashaqta JOO túlekterin jumysqa qabyldaityn jumys berýshilermen talqyladyq. Iaǵni, qazir oqytýshylardyń ǵylymi dárejesiniń bolýy jáne olardyń dáris oqýy jetkiliksiz. Oqytýshylardyń bir bóligi stýdentterdi qazirgi eńbek naryǵynyń suranystaryna sai oqyta alatyn tájiribeli mamandar bolýy mańyzdy. Oqytýshy jumys isteitin salasyna sáikes sabaq berýi tiis. Sonda stýdentterimiz ózderiniń ári qaraiǵy jumysynda qoldanylatyn bilim men daǵdylarǵa ie bolady. Jańashyldyqtar oqytýshylar quramyna da, bilim berý baǵdarlamalary, praktika bazalary jáne materialdyq-tehnikalyq jaraqtandyrýǵa da qatysty. Osy keshendi ózgeristerdiń barlyǵy oqytý sapasy men kadrlardy daiarlaý protsesin jaqsartýǵa baǵyttalǵan. Birinshi kezekte, buǵan joǵary oqý oryndarynyń ózderi múddeli bolýy tiis», – dep atap ótti QR BǴM Bilim jáne ǵylym salasynda sapany qamtamasyz etý komitetiniń tóraiymy Gúlzat Kóbenova.
Sonymen qatar QR BǴM «Jýrnalistika», «Qoǵammen bailanys», «Meiramhana isi», «Býhgalteriia», «Týrizm», «Qyzmet kórsetý», «Qarjy», «Aqparattyq-kommýnikatsiialyq tehnologiialar», «Standarttaý jáne sertifikattaý», «Kólik qyzmetteri» siiaqty bilim berý baǵdarlamalary boiynsha talaptardy ózgertti.
Mysaly, eger buryn jýrnalistika nemese IT salasyndaǵy oqytýshylardyń keminde 40%-ynda ǵylymi dárejeniń bar bolýy talap etilse, endigi kezekte bilim berý protsesine tájiribesi bar mamandardy tartý úshin dárejelilik paiyzy aitarlyqtai tómendedi. Shtattaǵy oqytýshylardyń bolýyna qoiylatyn talaptar boiynsha da ózgerister engizildi. Endi osy baǵyttar boiynsha daiyndyqty júzege asyratyn joǵary oqý oryndary praktikter men jumys pen oqytý protsesin qatar alyp júretin mamandardy tartý múmkindigine ie boldy.
«Jýrnalistika», «Qoǵammen bailanys», «Meiramhana isi», «Týrizm» jáne t.b. baǵyttar boiynsha kadrlar daiarlaýdyń erekshelikterine sáikes, biz bul salalarda oqytýshylardyń ǵylymi dárejesiniń bolýy jónindegi talapqa basymdyq berilmeitinin túsinemiz. Mamandardyń praktikalyq bilimi áldeqaida mańyzdy. Máselen, óz tájiribesimen bólisip, qazirgi jýrnalistika salasynda mamandarǵa qoiylatyn talaptar týraly aita alatyn tájiribeli jýrnalist sabaq berse, jýrnalistika fakýltetiniń stýdentteri oqýǵa kóbirek qyzyǵýshylyq tanytady. Bul baǵdarlamashylar, býhgalterler nemese aýditorlardy daiarlaýǵa da qatysty. Jumys berýshiler arasynda joǵary oqý ornyn bitirgennen keiin qazirgi zamanǵy eńbek naryǵynyń talaptaryna sai mamandar suranysqa ie ekenin bilemiz», – dedi QR BǴM Bilim jáne ǵylym salasynda sapany qamtamasyz etý komitetiniń tóraiymy Gúlzat Kóbenova.
