فوتو: ازاتتىق راديوسى
پارلامەنت مەجٸلٸسٸ "زاڭسىز الىنعان اكتيۆتەردٸ مەملەكەتكە قايتارۋ تۋرالى" زاڭ جوباسىن بٸرٸنشٸ وقىلىمدا ماقۇلدادى, دەپ حابارلايدى Sputnik قازاقستان.
مەجٸلٸس دەپۋتاتى ەلنۇر بەيسەنباەۆتىڭ ايتۋىنشا, قىلمىستىق جولمەن تاپقان تابىستىڭ قوماقتى بٶلٸگٸ ەلەمدٸك قارجى ورتالىقتارىنان ەرتٷرلٸ جولدارمەن "قاۋٸپسٸز, جايلى ورىن" تاۋىپ جاتادى. بۇل قاراجات زاڭسىز تٷردە جىلجىمالى جەنە جىلجىمايتىن مٷلٸك نىساندارىنا, باعالى قاعازدارعا جەنە باسقا دا قارجى قۇرالدارىنا سالىنادى, شەتەلدٸك بانكتەردەگٸ شوتتارعا ورنالاستىرىلادى, وففشورلاردا جاتادى.
"ۇرلانعان, زاڭسىز الىنعان اكتيۆتەردٸ قايتارۋ پروتسەسٸ – مەملەكەتارالىق تيٸمدٸ ىنتىماقتاستىقتى تالاپ ەتەتٸن, مەملەكەتتٸك قۇرىلىمدارداعى جٷيەلٸ ەڭبەكتٸ قاجەت ەتەتٸن ٶتە كٷردەلٸ جۇمىس. وسىعان بايلانىستى قارالىپ وتىرعان زاڭ جوباسىن ەزٸرلەۋ جەنە قابىلداۋ بٷگٸندە ٶتە ٶزەكتٸ بولىپ وتىر. باستى ماقسات – قازاقستان اۋماعىندا جەنە ودان تىس جەردە زاڭسىز الىنعان اكتيۆتەردٸ قايتارۋدىڭ زاڭنامالىق تەتٸكتەرٸن ايقىنداۋ, ولاردىڭ شەتەلگە شىعارۋ جاعدايلارىن انىقتاپ, جولىن كەسۋ جەنە بولدىرماۋ", - دەدٸ بەيسەنباەۆ مەجٸلٸستٸڭ جالپى وتىرىسىندا.
زاڭ جوباسى اياسىندا ارنايى ۋەكٸلەتتٸ ورگان جەنە كوميسسييا قۇرىلادى. زاڭدى جەنە جەكە تۇلعالاردىڭ جابىق رەەسترٸ جاسالىپ, مەملەكەتتٸك قور جاساقتالادى.
"زاڭعا جەكە جەنە زاڭدى تۇلعالاردىڭ شەكتەۋلٸ توبى, ياعني زاڭسىز ەرەكەتتەر ارقىلى بايلىققا, اكتيۆتەرگە يە بولعان ادامدار جاتادى", - دەدٸ دەپۋتات.
بۇل رەتتە جەكە تۇلعالار قاتارىنا لاۋازىمدىق شەندٸ پايدالانۋ ارقىلى نەگٸزسٸز بايلىققا يە بولعان جەنە ولارعا قاتىسى بار ادامداردى جاتقىزۋعا بولادى, ونىڭ ٸشٸندە:
• جاۋاپتى مەملەكەتتٸك لاۋازىمدى, مەملەكەتتٸك ۇيىمدا نەمەسە كۆازيمەملەكەتتٸك سەكتوردا باسقارۋ فۋنكتسييالارىن ورىنداۋ بارىسىندا ەكٸمشٸلٸك-بيلٸك رەسۋرستارىنا يە بولعان ادامدار جاتادى;
• ەكٸمشٸلٸك-بيلٸك رەسۋرستارىن پايدالانا وتىرىپ, اكتيۆتەرگە زاڭسىز يەمدەنۋ مەن كەسٸپكەرلٸككە زاڭعا قايشى, بەسەكەلەستٸكتەن تىس ارنايى قولايلى جاعداي جاساۋعا ىقپالداسۋ.
"اكتيۆتەردٸ قايتارۋعا باعىتتالعان شارالار وسى جەكە تۇلعالارمەن تىعىز بايلانىستا بولعان, زاڭسىز سىبايلاستىق ورناتقان ٶزگە تۇلعالارعا دا قولدانىلادى. مەسەلەن, جاقىن تۋىستارى, تانىستارى, كٶلٸك جٷرگٸزۋشٸسٸ, قىزمەتشٸسٸ جەنە ولاردىڭ مٷلكٸنە نومينالدى يەلٸك ەتەتٸن ادامدار. وسىلايشا, زاڭ جوباسى ٸرٸ سىبايلاس جەمقورلىققا جەنە رەسپۋبليكالىق, جەرگٸلٸكتٸ دەڭگەيدەگٸ ەكٸمشٸلٸك-بيلٸكپەن بٸتە قايناسقان وليگوپولييالىق توپتارعا قارسى پەرمەندٸ شارالار ەنگٸزەدٸ", - دەدٸ بەيسەنباەۆ.
سونىمەن قاتار, زاڭ جوباسىندا شەتەلدەن اكتيۆتەردٸ قايتارۋ بويىنشا جۇمىستى زاڭ اياسىندا جٷرگٸزۋ تەتٸكتەرٸ قاراستىرىلعان.
اكتيۆتەردٸ قايتارۋدىڭ ەرٸكتٸ نەمەسە مەجبٷرلٸ تەرتٸبٸ كٶزدەلگەن:
• ەرٸكتٸ تٷردە قايتارۋ. ٶزدەرٸنە تيەسٸلٸ مٷلٸكتٸ مەملەكەتكە ٶتەۋسٸز بەرۋ جولىمەن جٷزەگە اسىرىلادى;
• سوتتاردىڭ شەشٸمدەرٸ نەگٸزٸندە قىلمىستىق پروتسەسس اياسىندا زاڭسىز الىنعان اكتيۆتەردٸ تەركٸلەۋ;
• سوتتاردىڭ اكتيۆتەردٸ نەگٸزسٸز بايلىق رەتٸندە تانۋ تۋرالى شەشٸمدەرٸنٸڭ نەگٸزٸندە جەنە مٷلٸكتٸڭ قىلمىستىق شىعۋ تەگٸ بولعان كەزدە زاڭسىز الىنعان اكتيۆتەردٸ مەجبٷرلەپ قايتارۋ;
• سوتتاردىڭ نەمەسە شەت مەملەكەتتەردٸڭ ٶزگە دە ۋەكٸلەتتٸ ورگاندارىنىڭ شەشٸمدەرٸ نەگٸزٸندە تەركٸلەۋ.
بۇدان بٶلەك, زاڭ جوباسىندا ازاماتتىق پروتسەسس اياسىندا تەركٸلەۋدٸڭ مىناداي الگوريتمٸ كٶزدەلەدٸ:
• ەگەر مونيتورينگ جەنە اقپاراتتى تالداۋ قورىتىندىلارى بويىنشا ۋەكٸلەتتٸ ورگاندا قۇنى 100 ملن دوللاردان اساتىن اكتيۆتەردٸ ساتىپ الۋ كٶزدەرٸنٸڭ زاڭدىلىعىنا بايلانىستى نەگٸزدٸ كٷمەن تۋىنداسا, ۋەكٸلەتتٸ ورگان سۋبەكتٸنٸ جەنە ونىڭ ٷلەستەس تۇلعالارىن رەەسترگە ەنگٸزۋ مەسەلەسٸن كوميسسييانىڭ قاراۋىنا شىعارادى;
• ماتەريالداردى قاراۋ قورىتىندىلارى بويىنشا كوميسسييا ادامدى رەەسترگە ەنگٸزۋ نەمەسە قوسپاۋ تۋرالى ۇسىنىس بەرەدٸ;
• ۋەكٸلەتتٸ ورگان رەەسترگە ەنگەن ازاماتتارعا ولاردىڭ اكتيۆتەرٸ تۋرالى دەكلاراتسييانى تاپسىرۋ قۇقىعىنىڭ بار ەكەنٸن جەتكٸزەدٸ.
دەكلاراتسييالاردى تەكسەرەدٸ جەنە تەكسەرۋ نەتيجەلەرٸن كوميسسييانىڭ قاراۋىنا شىعارادى.
سونىڭ نەتيجەسٸندە, كوميسسييا ودان ەرٸ شارالار قابىلداۋ تۋرالى ۇسىنىمدار شىعارادى; ەگەر ادام دەكلاراتسييانى تاپسىرۋ ارقىلى ٶز اكتيۆتەرٸنٸڭ شىعۋ تەگٸن راستاي الماسا نە دەكلاراتسييانى تابىس ەتپەسە, مۇنداي اكتيۆتەر نەگٸزسٸز بايلىق رەتٸندە تانىلىپ, مەملەكەت كٸرٸسٸنە قايتارىلۋى مٷمكٸن.
زاڭ جوباسىندا ارناۋلى مەملەكەتتٸك قور مەن باسقارۋشى كومپانييانىڭ قىزمەتٸ رەگلامەنتتەلگەن. ارنايى مەملەكەتتٸك قور – قايتارىلعان اكتيۆتەردٸ جيناقتاۋ جەنە ٶتكٸزۋ ٷشٸن قازىناشىلىق ورگاندارىندا اشىلعان ٷكٸمەتتٸڭ قولما-قول اقشاسىن باقىلاۋ شوتى.
باسقارۋشى كومپانييانىڭ مٸندەتتەرٸ: مەملەكەت اتىنان ٶزٸنە قايتارىلعان اكتيۆتەردٸ مەنشٸككە قابىلداۋ مەن زاڭدى باسقارۋ, قاراجاتتى ارنايى مەملەكەتتٸك قورعا اۋدارۋدى قامتاماسىز ەتۋ.
مەجٸلٸس دەپۋتاتتارى زاڭ جوباسى مەن وعان ٸلەسپە زاڭ جوبالارىن بٸرٸنشٸ وقىلىمدا ماقۇلدادى.
