بٸلٸم جەنە عىلىم مينيسترٸ اسحات ايماعامبەتوۆ مەكتەپ اسحانالارىنا قاتىستى بٸرقاتار ٶزەكتٸ پروبلەماعا توقتالدى, دەپ حابارلايدى "ۇلت اقپارات".
"ٶڭٸرلەرگە جيٸ شىعىپ, اۋىل مەكتەپتەرٸن دە, قالا مەكتەپتەرٸن دە ارالاۋ مەن ٷشٸن ماڭىزدى. مۇعالٸمدەرمەن, وقۋشىلارمەن جەنە اتا-انالارمەن كەزدەسۋلەر مينيسترلٸك قابىلداعان شەشٸمدەردٸڭ ٸس جٷزٸندە قالاي جٷزەگە اسىرىلىپ جاتقانىن كٶرسەتەدٸ.
مينيسترلٸكتٸڭ مەكتەپتەر, كوللەدجدەر جەنە بالاباقشالاردى باسقارۋ بٶلٸگٸندە قۇزىرەتٸ جوق ەكەنٸ قۇپييا ەمەس. ولاردى قارجىلاندىرۋ, جۇمىسىن ۇيىمداستىرۋ جەنە ونى جٷزەگە اسىرۋ, باسشىلاردى تاعايىنداۋ جەنە بوساتۋ سيياقتى جۇمىستىڭ بارلىعى زاڭمەن ەكٸمدٸكتەرگە بەكٸتٸلگەن. سوندىقتان باقىلاۋدا ۇستاپ وتىرۋدىڭ ماڭىزدىلىعى جوعارى" - دەيدٸ مينيستر.
ونىڭ ايتۋىنشا, ٶڭٸرلەردەگٸ مەكتەپتەردٸ ارالاعاندا ٶزٸ ٷشٸن تٷرتٸپ قويعان ٶزەكتٸ مەسەلەلەردٸڭ بٸرٸ – مەكتەپ اسحانالارىنىڭ جۇمىسى.
"بۇل باعىتتا باقىلاۋعا الىناتىن جەنە نورماتيۆتٸك قۇقىقتىق اكتٸلەر دەڭگەيٸندە شەشٸلەتٸن بٸرنەشە پروبلەما بار.
1. وسىعان دەيٸن اسحانالاردا قولما-قول اقشاسىز تٶلەم جٷيەسٸن ەنگٸزۋ تالابىن بەكٸتتٸك. مۇنىڭ بٸرنەشە ارتىقشىلىعى بار. بۇل گيگيەنانىڭ ساقتالۋىنا ەرٸ كەزەكتٸڭ تەز جىلجۋىنا كٶمەكتەسەدٸ. سونداي-اق بالالاردا قولما-قول اقشانىڭ بولماۋى ولاردى قاۋٸپتەردەن ساقتايدى. اتا-انالارعا دا شىعىنداردى باقىلاۋ وڭايىراق بولادى. بٸراق كٶبٸنەسە قولما-قول اقشاسىز تٶلەم جٷيەلەرٸ ٶشٸرٸلٸپ, پايدالانىلمايدى.
2. بۋفەت ٶنٸمدەرٸنٸڭ قۇنى. مەكتەپ اسحاناسىندا 0,5 ليتر سۋ 300 تەڭگەدەن نەمەسە بەلٸشتەر مەن توقاشتاردىڭ دٷكەندەردەگٸ باعادان جوعارى باعادا ساتىلاتىنى سۇراق تۋىنداتادى. بٸر قالادا بٸردەي ٶنٸم باعاسىندا 50-70%-عا دەيٸن ايىرماشىلىق بولۋى مٷمكٸن.
3. كەيبٸر ٶڭٸرلەر اسحانالاردى مجە (مەملەكەتتٸك-جەكەمەنشٸك ەرٸپتەستٸك) ارقىلى جەكە كەسٸپكەرلەرگە بەرٸپ جٷر. بٸز مجە-نٸڭ دامۋىن قولدايمىز. بٸراق كەيدە بۇل كونكۋرستى ٶتكٸزبەۋ ٷشٸن جەنە اسحانانى كەسٸپكەرگە تٸكەلەي (10-15 جىلعا) بەرۋ ٷشٸن جاسالادى.
بٸرٸنشٸدەن, بٸز كونكۋرسسىز جەكە قارجىلىق باستاما (جقب) بويىنشا ەمەس, كونكۋرس ٶتكٸزٸلۋ كەرەك دەپ سانايمىز. ەكٸنشٸدەن, سالىم سوماسى از مٶلشەردە, مىسالى, 5-7 ملن تەڭگە ەمەس, تيٸستٸ كٶلەمدە بولۋى ماڭىزدى. كٶرسەتٸلەتٸن قىزمەتتەردٸڭ ساپاسىن ەستە ساقتاپ, بۇل قاراجاتتار توڭازىتقىشتار, پليتالار, ٷستەلدەر مەن ورىندىقتاردى ساتىپ الۋعا جۇمسالاتىنىن تٷسٸنۋ ماڭىزدى. ياعني, سايىپ كەلگەندە كەسٸپكەر ٶز جۇمىسىنا قاراجات سالادى. ٷشٸنشٸدەن, بٸز جۇمىستىڭ اقىلعا قونىمدى مەرزٸمدەرٸن بەلگٸلەگەندٸ قولدايمىز. اسحانانى 15-20 جىلعا كەلٸسٸمشارت جاساۋ سۇراق تۋعىزادى.
4. مەكتەپ اسحانالارىندا دەنساۋلىق ساقتاۋ مينيسترلٸگٸنٸڭ بۇيرىعىمەن تىيىم سالىنعان ٶنٸمدەردٸ ساتۋ (مىسالى, فاستفۋد, گازدالعان سۋسىندار, چيپسى جەنە ت.ب.). مينيسترلٸكتٸڭ قىزمەتكەرلەرٸ بٸرنەشە وبلىسقا بارىپ, بٸرقاتار مەكتەپتە وسىنداي فاكتٸلەردٸ انىقتادى. ەسٸرەسە تٷركٸستان وبلىسىندا. مۇنداي فاكتٸلەر انىقتالعان جاعدايدا دەرەۋ سەس ورگاندارىنا حابارلاسۋ قاجەت" - دەپ جازدى ايماعامبەتوۆ.
مينيسترلٸكتە وسى پروبلەمالاردى نورماتيۆتٸك دەڭگەيدە شەشۋ ٷشٸن جۇمىس توبى قۇرىلماق. بعم زاڭناماعا بٸرقاتار تولىقتىرۋ ەنگٸزۋگە باستاما كٶتەرگەن, ولاردىڭ شەڭبەرٸندە ارنايى نورمالار بەكٸتٸلەدٸ. بۇل نورمالار - اسحانالارداعى بۋفەت ٶنٸمدەرٸنٸڭ باعاسىن رەتتەۋ, اشىق كونكۋرستار جەنە اقىلعا قونىمدى كەزەڭگە مجە ارقىلى اسحانالاردى بەرۋ, قولما-قول اقشاسىز تٶلەمدٸ جەنە تاماقتانۋدىڭ تيٸستٸ ساپاسىن قامتاماسىز ەتۋ.
"بٸز كەسٸپكەرلەردٸڭ مٷددەلەرٸمەن دە ساناسۋ كەرەگٸن تٷسٸنەمٸز, بٸراق بٸز ٷشٸن بالالار ەرقاشان بٸرٸنشٸ ورىندا. دەمەك, بۇل ولاردىڭ قۇقىقتارى مەن مٷددەلەرٸن قورعاۋدى بٸلدٸرەدٸ. مينيسترلٸك اتالعان باعىتتار بويىنشا جۇمىستى جالعاستىرادى" - دەپ تٷيٸندەدٸ ول.
