جارما اۋدانىندا مەملەكەتتٸك-جەكەمەنشٸك ەرٸپتەستٸكتٸڭ جارقىن ٷلگٸسٸ قالىپتاسقان. اۋداندا اشىلىپ جاتقان ەلەۋمەتتٸك مەكەمەلەر مەن عيماراتتار سوعان ناقتى دەلەل بولا الادى. وعان وبلىس ەكٸمٸ دانيال احمەتوۆتٸڭ جارما اۋدانىنا جاساعان بٸر كٷندٸك ٸسساپارى بارىسىندا انىق كٶز جەتكٸزدٸك.
وبلىس ەكٸمٸ الدىمەن اۋدانداعى ٸرٸ ەلدٸ مەكەننٸڭ بٸرٸ – ەۋەزوۆ كەنتٸندە ورنالاسقان «باقىرشىق تاۋ-كەن ٶندٸرۋ كەسٸپورنى» جشس-دە بولىپ, قالاقۇراۋشى جەنە ەلەۋمەتتٸك جاۋاپكەرشٸلٸكتٸ كەسٸپورىن اتانىپ وتىرعان ٸرگەلٸ قۇرىلىمنىڭ شارۋاسىمەن تانىستى. مۇنداعى جۇمىستاردى جەنە الداعى جوسپارلاردى كەسٸپورىن ديرەكتورى يۋريي وۆچيننيكوۆ تانىستىردى. ايماق باسشىسى الدىمەن كەلەسٸ جىلدان باستاپ كەنتتٸ جىلىتۋعا كٸرٸسەتٸن جاڭا قازاندىقتىڭ قۇرىلىسىن ارالاپ كٶردٸ. زاماناۋي تالاپتارعا ساي تۇرعىزىلىپ جاتقان جاڭا قازاندىق كٶمٸردٸ ەلدەقايدا از جۇمساپ, كەرٸسٸنشە جىلۋدى مول بەرمەك. قازٸردٸڭ ٶزٸندە جىلۋ تراسسالارى تٶسەلٸپ, قۇرىلىستىڭ باسىم بٶلٸگٸ اياقتالعان. ال كەن ٶندٸرۋ جوسپارىنىڭ اۋماعىندا تۇرعان ەسكٸ قازاندىق جىلىتۋ ماۋسىمى بٸتكەن سوڭ بۇزىلاتىن بولادى.
كەسٸپورىن سوڭعى ەكٸ جىلدىڭ ٸشٸندە وبلىس جەنە جارما اۋدانى ەكٸمدٸكتەرٸمەن جاسالعان ەلەۋمەتتٸك-ەكونوميكالىق ىنتىماقتاستىق جٶنٸندەگٸ مەموراندۋم اياسىندا ەلەۋمەتتٸك ماڭىزداعى ٸرٸ جوبالارعا 324 ملن. تەڭگە ينۆەستيتسييا سالعان. سولاردىڭ بٸرٸ رەتٸندە كەنتتە ورنالاسقان, قاراشا ايىنىڭ باسىندا بٷلدٸرشٸندەرگە ەسٸگٸن اشاتىن «اققۋ» بالاباقشاسىن ايتۋعا بولادى. قايتا جٶندەۋدەن ٶتكەن 180 ورىندىق عيمارات زاماناۋي جيھازدارمەن, قاجەتتٸ جابدىقتارمەن تولىق جاراقتالعان. بالاباقشا مەڭگەرۋشٸسٸ گٷلجانات جۇماعۇلوۆانىڭ ايتۋىنشا, «اققۋ» كەنتتٸڭ بالاباقشاعا دەگەن سۇرانىسىن تولىق جابادى.
نىساندار قۇرىلىسىنا كٶڭٸلٸ تولعانىن اتاعان ٶڭٸر باسشىسى الىپ «بەلازدار» مەن «Komatsu» ەكسكاۆاتورلارى كەن ورنىنىڭ ٷستٸن تولاسسىز ارشىپ جاتقان «باقىرشىق» كەن ورنىنا بارىپ, ٶندٸرٸستٸڭ الاڭداعى كەن ٶندٸرۋ بارىسىمەن دە تانىستى. كەسٸپورىن باسشىلارى 2018 جىلدان باستاپ مۇندا تازا التىن كونتسەنتراتى الىنا باستايتىنىن مەلٸم ەتتٸ.
وبلىس ەكٸمٸنە اۋداننىڭ سۋىقبۇلاق كەنتٸندەگٸ «اسار-ينۆەست» جەنە «AS-INKOME» جشس-نٸڭ ٶندٸرگەن ٶنٸمدەرٸ تانىستىرىلدى. العاشقىسى ەكتاس ٶندٸرۋمەن شۇعىلدانادى. جىلدىق ٶنٸم كٶلەمٸ 1 350 توننانى قۇرايدى. 139 ادامدى جۇمىسپەن قامتىپ وتىر. ال 2005 جىلى قۇرىلعان ەكٸنشٸ سەرٸكتەستٸك جەر قويناۋىن پايدالانۋمەن, ٶندٸرٸستەن شىققان كەسەك تاستاردى قايتا ٶڭدەۋمەن شۇعىلدانادى. بۇل جەردە قۋاتتىلىعى ساعاتىنا 240 توننا بولاتىن ۋاتقىش-ٸرٸكتەگٸش كەشەن جۇمىس ٸستەپ تۇر. مۇنداعى دايىن قيىرشىق تاستار نەگٸزٸنەن جول قۇرىلىسىنا قولدانىلادى. ونىڭ ديرەكتورى سەرٸكجان ايكەلەۆتٸڭ ايتۋىنشا, بيىلعى 6 ايدا 65 مىڭ تەكشە مەتر كەسەك تاس ٶندٸرگەن, 55 ادامدى جۇمىسپەن قامتىپ وتىر.
وبلىس ەكٸمٸ دانيال احمەتوۆ دەل وسى كومپانيياعا قاراستى «سەمەي جولدارى» مەكەمەسٸنٸڭ جاۋاپكەرشٸلٸگٸندەگٸ شەمونايحا – سەكيسوۆكا ارالىعىنداعى 54 شاقىرىم جولدىڭ 4 شاقىرىمىنىڭ جٶندەۋٸ ەلٸ بٸتپەي جاتقانىن ايتىپ, تەزدەتٸپ بٸتٸرۋدٸ, ولاي بولماسا كەلەر جىلى تاپسىرىس بولمايتىندىعىن ەسكەرتتٸ. ٶز كەزەگٸندە جولشىلار قاراشانىڭ ونىنا دەيٸن بٸتٸرەتٸندەرٸن ايتتى.
سونداي-اق, وبلىس ەكٸمٸ بٸرلٸك اۋىلدىق وكرۋگٸ اۋماعىنا توقتاپ, «ومبى-مايقاپشاعاي» رەسپۋبليكالىق اۆتوكٶلٸك جولىنىڭ «قالباتاۋ-بٸرلٸك» ارالىعىنداعى اياقتالماعان ۋچاسكەسٸن دە قارادى. جاعدايدى بايانداعان «قازاۆتوجول» ۇك» اق وبلىستىق فيليالىنىڭ ديرەكتورى سەرٸك اقتانوۆ اتالعان 36 شاقىرىم بٶلٸككە قاجەتتٸ اقشا تيٸستٸ كوميتەت ارقىلى رەسپۋبليكادان بٶلٸنگەندٸگٸن اتاپ, جىلدىڭ سوڭىندا نە كەلەر جىلدىڭ باسىندا جۇمىس باستالاتىندىعىن مەلٸم ەتتٸ.
وبلىس باسشىسى وكرۋگكە قاراستى امانگەلدٸ اۋىلىندا ٷش مىڭ باسقا ارنالعان بورداقىلاۋ الاڭىن سالىپ جاتقان «Sembell» جشس-نٸڭ جۇمىسىمەن تانىستى. ونىڭ ديرەكتورى ازامات اسقارباەۆتىڭ ايتۋىنشا, قۇرىلىس بٸتۋگە جاقىن, بيىل وبلىس اۋماعىنان العاشقى مىڭ باس بورداقىعا تۇرعىزىلادى. قاجەتتٸ تراكتورلار, ٷش مىڭ توننا جەمشٶپ قورى دا دايىندالعان. 50 ادام تۇراقتى جۇمىسپەن قامتىلماق. جوبا قۇنى – 580 ملن. تەڭگە بولسا, 160 ملن. تەڭگەسٸ ٶز قاراجاتى.
اۋدان ورتالىعى قالباتاۋ اۋىلىنا كەلگەن وبلىس ەكٸمٸ «نۇر وتان» پارتيياسىنىڭ اۋداندىق فيليالىندا ازاماتتاردى جەكە مەسەلەسٸ بويىنشا قابىلدادى. قابىلداۋعا جازىلعان ەكٸ ادامنىڭ بٸرٸ - اۋداندىق «اۋعان سوعىسى ارداگەرلەرٸ ۇيىمىنىڭ» تٶراعاسى تٸلەۋحان بۇرعاجينوۆ «سەمەي – قالباتاۋ» جولى قاشان اياقتالاتىنىن سۇرادى. وعان اتالعان جول بٶلٸگٸنە مەملەكەتتٸك ساراپتامانىڭ وڭ قورىتىندىسى الىنعانى, قاجەتتٸ قاراجات 2017 جىلعا جوسپارلانىپ وتىرعاندىعى ايتىلدى. ال «ەرجان» قوجالىعىنىڭ جەتەكشٸسٸ ميربولات تۇياقپاەۆ الداعى جوسپارىندا ەگٸن شارۋاشىلىعىمەن كەشەندٸ اينالىسۋ جوباسى بار ەكەندٸگٸن ايتىپ, شار سۋ قويماسىن جٶندەۋدەن ٶتكٸزۋ مەسەلەسٸن كٶتەردٸ. وعان جاۋاپ رەتٸندە رەسپۋبليكالىق بيۋدجەت كوميسسيياسى بۇل جوبانى جٷزەگە اسىرۋدى ماقۇلداعانى, بيىلدان باستاپ قارجى بٶلٸنەتٸنٸ ايتىلدى.
سونداي-اق, ايماق باسشىسى دانيال احمەتوۆ اۋدان ورتالىعىندا ورنالاسقان, جاقىندا عانا اشىلعان «اينالايىن جارما» بالاباقشا-بٶبەكجايىندا (بۇل تۋرالى ماقالا گازەتتە جارييالانعان), «گەورگيەۆكا سورعى قوندىرعىلارى زاۋىتى» جشس-دە بولىپ, كەسٸپورىننىڭ تىنىس-تٸرشٸلٸگٸمەن, جوسپارلارىمەن تانىستى. جۇمىس ساپارىنىڭ قورىتىندىسىندا مەنشٸك قاراجاتتىڭ ەسەبٸنەن ەكٸنشٸ تىنىسى اشىلعان اۋدان ورتالىعىنداعى زاماناۋي اۆتوبەكەتتٸ ارالاپ كٶردٸ. ونىڭ جۇمىسىمەن جەكە كەسٸپكەر گٷلنار اتاباەۆا تانىستىردى.
– جارما اۋدانىندا ٷلكەن شارۋالار, جاڭا جوبالار قولعا الىنۋدا. ەسٸرەسە, مەملەكەتتٸك-جەكەمەنشٸك سەرٸكتەستٸكتٸڭ جاقسى ٷلگٸلەرٸ وسىندا جٷزەگە اسىپ وتىر. «باقىرشىق تاۋ-كەن ٶندٸرۋ كەسٸپورنى» اۋدان ەكونوميكاسىنا جاڭا سەرپٸن بەرٸپ وتىر. بيىل عانا 80 ملن. اقش دوللارى بٶلٸنٸپ وتىر. نەتيجەلەرٸ كٶز الدارىڭىزدا. اۋدانداعى جٶندەلٸپ جاتقان جولدار, قولدانىسقا بەرٸلگەن بالاباقشالار, ەلەۋمەتتٸك نىساندار, ٷش مىڭ باسقا ارنالعان مال بورداقىلاۋ الاڭى, ٶتكەن عاسىردان تاريحى باستالاتىن, ٸرٸ كەسٸپورىندارمەن جۇمىس ٸستەپ وتىرعان سورعى زاۋىتى, جاڭا اۆتوبەكەت - سونىڭ ناقتى دەلەلٸ. بۇنىڭ بەرٸ دە - جەرگٸلٸكتٸ حالىقتىڭ يگٸلٸگٸ ٷشٸن جاسالىپ جاتقان شارۋالار, - دەدٸ جۇمىس ساپارىن قورىتىندىلاعان وبلىس ەكٸمٸ دانيال احمەتوۆ.
دەۋرەن اللابەرگەنۇلى
