«پەتروقازاقستان ويل پروداكتس» جنت مۇناي ٶڭدەۋ زاۋىتىندا 2014-2018 جىلدار ارالىعىن قامتىعان جەنە ەكٸ كەزەڭنەن تۇراتىن جاڭعىرتۋ مەن قايتا قۇرۋ جوباسىن تولىعىمەن اياقتادى. سونىمەن بٸرگە, ەلباسى تاپسىرماسىمەن قابىلدانعان 2015-2019 جىلدارعا ارنالعان ٷدەمەلٸ يندۋستريالدى-يننوۆاتسييالىق دامۋ باعدارلاماسىنىڭ ەكٸنشٸ بەسجىلدىعىن سەتتٸ جٷزەگە اسىردى. مۇنىمەن قوسا, ٷكٸمەت قاۋلىسىمەن بەكٸتٸلگەن يندۋسترييالاندىرۋ كارتاسى جەنە مۇناي-گاز سەكتورىن دامىتۋ جٶنٸندەگٸ 2014-2018 جىلدارعا ارنالعان كەشەندٸ جوسپاردى مٷلتٸكسٸز ورىندادى.
ەلباسى ن.نازارباەۆ وسى جىلدىڭ قىركٷيەك ايىندا شىمكەنت قالاسىنا ٸسساپارمەن كەلگەن كەزٸندە ەۋەلٸ شىمكەنت مۇناي ٶڭدەۋ زاۋىتىندا بولىپ, جۇمىسىمەن تانىسقان ەدٸ. پرەزيدەنت جاڭعىرتۋ جەنە قايتا قۇرۋ جوباسىنىڭ جوسپارعا ساي جەنە ٶز ۋاقىتىندا اياقتالۋىمەن قۇتتىقتاپ, «پەتروقازاقستان ويل پروداكتس» كومپانيياسىنىڭ حالىقارالىق ەكولوگييالىق ستاندارتتارعا سەيكەس كەلەتٸن ٶنٸم شىعارا باستاعانىن كٶرٸپ, ٶزٸنٸڭ وڭ باعاسىن بەرگەن بولاتىن.
زاۋىتتىڭ تەحنيكالىق ديرەكتورى بولات باەتوۆتىڭ ايتۋىنشا, جاڭعىرتۋدى جٷرگٸزۋدەگٸ ماقسات – كەسٸپورىننىڭ رەنتابەلدٸلٸگٸن ٶسٸرٸپ, مۇناي ٶڭدەۋدٸ تەرەڭدەتٸپ, حالىقارالىق ەكولوگييالىق تالاپ بويىنشا ەۆرو-4, ەۆرو-5-كە نەمەسە ونىڭ بالاماسى ك-4, ك-5-كە كٶشۋ. كومپانييا الدىنا قويعان بۇل ماقساتىنا تولىق جەتتٸ. جاڭعىرتۋ جوباسى قىركٷيەكتە تەمامدالىپ, بٷگٸندە ەۆروپالىق ستاندارتقا ساي كەلەتٸن ٶنٸم شىعارۋدا.
جاڭعىرتۋدىڭ نەتيجەسٸندە مۇناي ٶڭدەۋ تەرەڭدٸگٸ 73 پايىزدان 85 پايىزعا دەيٸن جەتكٸزٸلٸپ, اشىق تٷستٸ مۇناي ٶنٸمدەرٸنٸڭ جالپى مٶلشەرٸ 56 پايىزدان 83 پايىزعا ۇلعايدى. مودەرنيزاتسيياعا دەيٸن زاۋىتتا ٶندٸرٸلگەن بەنزين مەن ديزەل وتىنى قازاقستان جەنە ەۋرازييالىق ەكونوميكالىق وداق ستاندارتىنا سەيكەس كەلەتٸن. ەندٸ جاڭعىرتۋ اياقتالعان سوڭ كەسٸپورىن ٶنٸمٸ حالىقارالىق ەۆرو-4, ەۆرو-5 نەمەسە ك-4, ك-5 ستاندارتىنا ٶتتٸ. سونىمەن بٸرگە, مۇناي ٶڭدەۋدٸڭ جىلدىق كٶلەمٸ دە 5 ملن. 250 مىڭ توننادان 6 ملن. تونناعا ٶستٸ.
جاڭعىرتۋدىڭ ارقاسىندا ەلٸمٸز جانار-جاعارماي تاپشىلىعىنان بٸرجولاتا قۇتىلدى. ەسٸرەسە, كٶكتەمدە جەنە كٷزدە ەگٸن ەگۋ مەن جيىن-تەرٸم ناۋقانىندا بەنزين مەن ديزەل وتىنىنا سۇرانىس ٸشكٸ نارىقتا كٶبەيەتٸن. ياعني, وسىنداي مەزگٸلدەردە ەلٸمٸزدە جانار-جاعارماي جەتٸسپەۋشٸلٸگٸ قاتتى سەزٸلەتٸن. قازاقستانداعى 3 مۇناي ٶڭدەۋ زاۋىتى جاڭعىرتۋ مەن قايتا قۇرۋ جوباسىن ٸسكە اسىرعاننان كەيٸن وتاندىق نارىقتا بەنزين مەن ديزەل وتىنىنا تاپشىلىق مٷلدەم جويىلدى. تٸپتٸ, بٷگٸندە ەلٸمٸزدە جانار-جاعارماي كٶلەمٸ ٸشكٸ قاجەتتٸلٸكتەن دە ارتىق مٶلشەردە.
«پەتروقازاقستان ويل پروداكتس» جشس قازٸرگٸ تاڭدا مۇناي شيكٸزاتىن قىزىلوردا وبلىسىنداعى قۇمكٶل كەن ورنىنان الىپ جاتىر. بولاشاقتا اقتٶبە مەن باتىس قازاقستان وبلىستارىندا ٶندٸرٸلگەن مۇنايدى ٶڭدەۋگە دايىن. جاڭعىرتۋدان بۇرىن زاۋىتتا مۇناي كەڭەستٸك لك-6ۋ قوندىرعىسىندا ٶڭدەلەتٸن. ونىڭ كٶمەگٸمەن بەنزين, اۆياكەروسين, ديزەل وتىنى, مازۋت, گاز, ٶندٸرٸلەتٸن. ەرٸ قاراي ولار باسقا قوندىرعىلارعا ٶڭدەۋگە جٸبەرٸلەتٸن. مەسەلەن, گازدان بۋتان, پروپان الىنسا, بەنزين ٶندٸرٸسٸ اي-80-92-95 ماركالى بولىپ بٶلٸنەتٸن.
جاڭعىرتۋ جوباسىنىڭ ٸ كەزەڭٸندە جىلىنا 4 مىڭ توننا كٷكٸرت ٶندٸرەتٸن قوندىرعى ورناتىلسا, بيىل ٶندٸرٸستٸك قۋاتتىلىعى 15 مىڭ توننانى قۇرايتىن مۇنايدان كٷكٸرت ايىراتىن وسىنداي ەكٸنشٸ قوندىرعى ٸسكە قوسىلدى. بۇدان بٶلەك مودەرنيزاتسييا اياسىندا زاۋىت كٶمٸرسۋتەكتٸ گازداردى قۇرامىندا كٷكٸرتٸ بار قوسپالاردان تازارتاتىن مەروكس جەنە بەنزين, ديزەل وتىنى مەن كەروسيندٸ گيدرولوگييالىق ەدٸسپەن تازالايتىن ارنايى قوندىرعىلارمەن جابدىقتالدى. بٷگٸنگٸ تاڭدا ٶندٸرٸس ورنى ٶڭدەپ جاتقان قۇمكٶلدٸك مۇناي شيكٸزاتىندا كٷكٸرت مٶلشەرٸ ٶتە از, بار-جوعى 0,1 پايىز عانا. ٶز كەزەگٸندە مۇنايدان الىنعان كٷكٸرت اگروٶنەركەسٸپ, حيمييا, اتوم ٶنەركەسٸپتەرٸ جەنە تۇرمىستىق شارۋاشىلىقتا كەڭٸنەن قولدانىلادى.
مودەرنيزاتسييا شەڭبەرٸندە زاۋىتتا كٷردەلٸ كاتاليتيكالىق كرەكينگ قوندىرعىلارىنىڭ كەشەنٸ سالىندى. ونى ٶندٸرٸس ورنىنىڭ جٷرەگٸ دەسەك بولادى. سەبەبٸ, جوعارى ساپالى مۇناي ٶنٸمدەرٸ زاماناۋي تەحنولوگيياعا نەگٸزدەلگەن وسى كەشەندە شىعارىلادى. جالپى, كاتاليتيكالىق كرەكينگ قوندىرعىسىن ٶزٸندە ورناتقان مۇناي ٶڭدەۋشٸ زاۋىتتار ەلەمدە ساناۋلى-اق بولسا, سونىڭ بٸرٸ «پەتروقازاقستان ويل پروداكتس» جشس. ال, كاتكرەكينگ جۇمىسى وپەراتورلىق زالدا ارنايى پۋلتتەردٸڭ كٶمەگٸمەن ورتاق كومپيۋتەرلٸك جٷيە بويىنشا باسقارىلادى. بٸر قاراعاندا وپەراتورلىق زالدىڭ سىرت پٸشٸنٸ ناسا اگەنتتٸگٸنٸڭ عارىشتىق ۇشىرىلىمداردى باقىلايتىن الىپ عيماراتىن كٶزگە ەلەستەتەدٸ. مۇنداي وزىق تەحنولوگييا, عاجايىپ كٶرٸنٸس زاۋىت جۇمىسىمەن تانىسقان ەلباسىنىڭ ٶزٸن ەرەكشە سەزٸمگە بٶلەدٸ. قۋانارلىعى, باسقارۋ پۋلتٸندە وتىرعان مامانداردىڭ كٶپشٸلٸگٸ – جاستار. سونىمەن, بۇل كەشەن كاتاليتيكالىق كرەكينگ, بەنزيندٸ گيدروتازالاۋ جەنە كٶمٸرسۋتەگٸ گازدارىن قۇرامىندا كٷكٸرتٸ بار قوسپالاردان تازارتۋ سەكٸلدٸ 3 قوندىرعىدان قۇرالادى. ٶز كەزەگٸندە اتالعان كەشەننٸڭ جۇمىسىن ٷيلەستٸرۋ ٷشٸن تاعى بٸر كەلەسٸ وبەكتٸ – زاۋىت شارۋاشىلىعىنىڭ نىساندارى تۇرعىزىلدى. بۇل وبەكتٸلەر كاتاليتيكالىق كرەكينگ قوندىرعىلارى كەشەنٸن وتتەگٸ, بۋ, ازوت تاعى سول سيياقتى قوسىمشا كەرەكتٸلەرمەن قامتاماسىز ەتۋ ٷشٸن قاجەت.
جاڭا قوندىرعىلار ورناتىپ, ەسكٸسٸن قايتا قۇرۋمەن بەنزين ٶندٸرٸسٸ 22 پايىزدان 38 پايىزعا, سۇيىتىلعان گاز 3 پايىزدان 6 پايىزعا, ديزەل وتىنى 1,5 ەسەگە ۇلعايسا, مازۋت 20-22 پايىزدان 8-10 پايىزعا ازايدى. مۇناي ٶنٸمدەرٸن دەل قۇيۋ قوندىرعىسى – جاڭعىرتۋ جوباسى اياسىندا قولعا الىنعان تاعى بٸر تىڭ تەحنولوگييا. ونىڭ باستى ارتىقشىلىعى, ۆاگون تسيستەرنالارىن تولتىرۋ بارىسىندا سىرتقا بٸر تامشى دا جانارماي تٶگٸلمەيدٸ, قۇيىلۋ پروتسەسٸندە پايدا بولعان بۋ دا تسيستەرنا مەن وعان كيٸلگەن قۇرالدىڭ اراسىندا ينەنٸڭ ساڭىلاۋىنداي دا تەسٸك بولماعاندىقتان اۋاعا تاراپ كەتە المايدى.
«پەتروقازاقستان ويل پروداكتس» جشس شىمكەنت مۇناي ٶڭدەۋ زاۋىتى مۇناي شيكٸزاتىن تەرەڭ ٶڭدەۋ بويىنشا الدىنا قويىلعان مٸندەتتەردٸ تولىعىمەن جٷزەگە اسىردى. ەندٸگٸ رەتتە ٶندٸرٸس ورنى مۇناي حيميياسى سالاسىنا قاراي باعىت بۇرۋعا ساقاداي ساي.
