فوتو: pixabay.com
كەشە, 17 قىركٷيەكتە قازاقستاننىڭ ۇلتتىق ەكونوميكا مينيسترٸنٸڭ ورىنباسارى ازامات ەمرين جاڭا سالىق كودەكسٸ جوباسىن تانىستىردى. Ult.kz جاڭا كودەكستە قانداي ەرەكشەلٸكتەرٸ بارىن باياندايدى.
ەمريننٸڭ ايتۋىنشا, جاڭا سالىق كودەكسٸندە سالىق ەكٸمشٸلٸگٸنە باسا نازار اۋدارىلادى. ەكٸمشٸلەندٸرۋدٸڭ سەرۆيستٸك مودەلٸ ەنگٸزٸلەدٸ. سالىق تٶلەۋشٸنٸ تٸركەۋ وڭايىراق بولادى. سالىق ەسەپتٸلٸگٸ قىسقارتىلادى. باقىلاۋ تسيفرلاندىرىلادى.
«ٶندٸرٸسكە, تەحنولوگييالىق جابدىقتارعا قايتا ينۆەستيتسييالاۋ ٷشٸن كەشەندٸ تەسٸلدەر ەزٸرلەندٸ.
ارناۋلى سالىق رەجيمدەرٸ وڭتايلاندىرىلدى, بيزنەستٸ بٶلشەكتەۋ تەۋەكەلدەرٸن ازايتۋ بويىنشا شارالار قابىلداندى. سونىمەن قاتار, سارالانعان سالىق مٶلشەرلەمەلەرٸنە كٶشۋ, «سەن-سالتانات سالىعىن» ەنگٸزۋ, سالىقتار مەن تٶلەمدەردٸڭ سانىن 20%-عا ازايتۋ, سالىق جەڭٸلدٸكتەرٸن 20%-عا قىسقارتۋ تاپسىرىلدى. جالپى, بارلىق تاپسىرمالار بويىنشا ٷكٸمەتتٸڭ ۇسىنىستارى ەزٸرلەندٸ», - دەدٸ ۆيتسە-مينيستر.
ونىڭ سٶزٸنشە, سالىقتار مەن بيۋدجەتكە تٶلەنەتٸن باسقا دا مٸندەتتٸ تٶلەمدەر سانىن كەم دەگەندە 20%-عا قىسقارادى.
«ايتارلىقتاي فيسكالدىق قايتارىم جوق تٶلەمدەر الىپ تاستالادى, كەيبٸرەۋلەرٸ بٸرٸكتٸرٸلەدٸ.
بٸزدە تەك 12 سالىق بار. ولار حالىقارالىق تەجٸريبەگە سەيكەس كەلەدٸ. شارۋا جەنە فەرمەر قوجالىقتارىنان الىناتىن بٸرىڭعاي جەر سالىعى عانا تابىس سالىعىمەن مەندەس. سوندىقتان بٸرىڭعاي جەر سالىعىن جەكە تابىس سالىعىنا اۋىستىرۋ ۇسىنىلادى. شارۋالار مەن فەرمەرلەر ٷشٸن جەڭٸلدٸكتٸ رەجيمنٸڭ ٶزٸ ساقتالادى. تەك تٶلەم كودىنىڭ اتاۋى ٶزگەرەدٸ», - دەيدٸ ول.
جاڭا كودەكستە 11 تٶلەمنەن 2-ٸن الىپ تاستاۋ ۇسىنىلعان. بۇل – سىرتقى جارنامانى ورنالاستىرعانى ٷشٸن جەنە جەكەلەگەن قىزمەت تٷرلەرٸمەن اينالىسقانى ٷشٸن ليتسەنزييالاردى پايدالانعانى ٷشٸن تٶلەمدەر.
سونداي-اق 3 تٶلەمدٸ بٸرٸكتٸرۋ ۇسىنىلعان: جەر ٷستٸ كٶزدەرٸنٸڭ سۋ رەسۋرستارىن پايدالانعانى ٷشٸن, ورماندى پايدالانعانى ٷشٸن جەنە جانۋارلار دٷنيەسٸن پايدالانعانى ٷشٸن. بٸر تٶلەم بولادى – تابيعي رەسۋرستاردى پايدالانۋ ٷشٸن تٶلەم.
جالپى, تٶلەم مٶلشەرلەمەلەر سانى 77-گە قىسقارادى. الىمداردىڭ 6 تٷرٸن قىسقارتۋ ۇسىنىلادى. ولار بويىنشا مٶلشەرلەمەلەردٸڭ 34 تٷرٸ الىپ تاستالادى.
سونداي-اق مەملەكەتتٸك باجداردىڭ 5 تٷرٸ الىنىپ تاستالادى, ولار بويىنشا مٶلشەرلەمەلەر 51-گە قىسقارتىلادى. بۇل سالىقتار مەن تٶلەمدەر سانىن 20%-دان استامعا قىسقارتۋ مٸندەتٸن ورىنداۋعا مٷمكٸندٸك بەرەدٸ.
كەلەسٸ مٸندەت – سالىق جەڭٸلدٸكتەرٸن رەتكە كەلتٸرۋ جەنە ولاردىڭ كٶلەمٸن كەم دەگەندە 20%-عا قىسقارتۋ. 2022 جىلعى سالىق دەكلاراتسييالارىنىڭ دەرەكتەرٸ بويىنشا ولاردىڭ سوماسى 9,5 ترلن. تەڭگە. ونىڭ ٸشٸندە 744 نورما 3,3 ترلن تەڭگە سوماعا جەڭٸلدٸكتەر رەتٸندە انىقتالدى.
بٷگٸنگٸ تاڭدا 1300 ملرد. تەڭگەدەن استام سوماعا 110 سالىق جەڭٸلدٸكتەرٸن الىپ تاستاۋ ۇسىنىلادى. بۇدان باسقا, 400 ملرد. تەڭگەدەن استام سوماعا 29 سالىق جەڭٸلدٸكتەرٸ بويىنشا قولدانىلۋ مەرزٸمٸ شەكتەلەتٸن بولادى.
«ٶزدەرٸڭٸزگە مەلٸم, ٶتكەن جىلدارى سالىق ەسەپتٸلٸگٸنٸڭ نىساندارى بارىنشا جەڭٸلدەتٸلدٸ. بۇل ەسەپ جٷرگٸزۋگە قيىندىق تۋدىردى. ەندٸ جەڭٸلدٸك مٸندەتتٸ تٷردە سالىق ەسەپتٸلٸگٸ نىساندارىندا كٶرسەتٸلەدٸ. بۇدان باسقا, تيٸستٸ سالالىق مەملەكەتتٸك ورگاندارعا تيٸمدٸلٸك كٶرسەتكٸشتەرٸنٸڭ مونيتورينگٸ بويىنشا مٸندەتتەمەلەردٸ بەكٸتۋ ۇسىنىلادى», - دەيدٸ ۆيتسە-مينيستر.
سونداي-اق, جٷيەلٸ شارالار رەتٸندە سالىقتىق جەڭٸلدٸكتەر ۇعىمىن ناقتى رەگلامەنتتەۋ, ولاردى بەرۋ تەرتٸبٸ, مونيتورينگ, تالداۋ, ولاردى الىپ تاستاۋ تەرتٸبٸ ۇسىنىلادى. مۇنىڭ بەرٸ زاڭعا تەۋەلدٸ اكتٸلەرمەن رەتتەلەتٸنٸ ايتىلعان.
«20% بازالىق مٶلشەرلەمە ساقتالادى. بانك سەكتورى مەن ويىن بيزنەسٸ ٷشٸن 25% جوعارى مٶلشەرلەمە بەلگٸلەنەدٸ. بۇل رەتتە, ەگەر بانكتەر ەكونوميكانىڭ ناقتى سەكتورىن كرەديتتەيتٸن بولسا, وندا مۇنداي كٸرٸستەر بويىنشا 20% بازالىق مٶلشەرلەمە قولدانىلادى. 10% دەڭگەيٸندەگٸ مٶلشەرلەمە ٶز ٶنٸمدەرٸن ٶندٸرۋ ٷشٸن, سونداي-اق قارجى ليزينگٸ مەن ەلەۋمەتتٸك سالاعا ٷشٸن ۇسىنىلادى.
بۇل رەتتە ەلەۋمەتتٸك سالا ٷشٸن ٶز اكتسيونەرلەرٸ مەن قۇرىلتايشىلارىنا ديۆيدەندتەر تٶلەۋگە رۇقسات بەرۋ ۇسىنىلادى. اۋىل شارۋاشىلىعى تاۋارىن ٶندٸرۋشٸلەر ٷشٸن 3% دەڭگەيٸندەگٸ مٶلشەرلەمە ساقتالادى. سالىق تٶلەۋشٸلەردٸڭ بارلىق ساناتتارى ٷشٸن, سۋبەكتيۆتٸلٸك مٶلشەرٸنە قاراماستان, ينۆەستيتسييالار ٷشٸن «ەمبەباپ» ىنتالاندىرۋلار بەرٸلەتٸن بولادى», - دەيدٸ ۆيتسە-مينيستر.
سونىمەن بٸرگە ,يماراتتاردى, قۇرىلىستاردى, ماشينالاردى, جابدىقتاردى, فۋنكتسيونالدى ماقساتىنا سٸلتەمە جاساماي باعدارلامالىق قامتاماسىز ەتۋدٸ ساتىپ الۋ/سالۋ شىعىندارىن 100% شەگەرۋ تٷرٸندە بٸر جولعى ينۆەستيتسييالىق سالىق پرەفەرەنتسييالارى ۇسىنىلعان.
سونداي-اق, بۇعان دەيٸن ايتىلعانداي, ٶز ٶندٸرٸسٸنٸڭ ٶنٸمدەرٸن ٶندٸرۋ جەنە ساتۋ ٷشٸن تابىس سالىعىنىڭ تٶمەندەتٸلگەن مٶلشەرلەمەسٸ ۇسىنىلادى.
«شيكٸزاتتى قايتا ٶڭدەۋ ٷشٸن ققس بويىنشا ىنتالاندىرۋ دا بەرٸلەدٸ. قر-دا قايتا ٶڭدەلەتٸن شيكٸزات پەن ماتەريالداردىڭ يمپورتى بويىنشا ققس بويىنشا 1 جىلعا دەيٸنگٸ مەرزٸمگە كەيٸنگە قالدىرۋ ۇسىنىلادى. ستاندارتتى ينۆەستيتسييالىق كەلٸسٸمشارتتار, ارنايى ينۆەستيتسييالىق كەلٸسٸمشارتتار, كٶلٸك قۇرالدارى, اۋىل شارۋاشىلىعى تەحنيكاسى, تۇرمىستىق تەحنيكا ٷشٸن ققس بويىنشا جەڭٸلدٸكتەر ساقتالادى», - دەيدٸ ول.
عىلىمعا ينۆەستيتسييالار ٷشٸن قوسىمشا ىنتالاندىرۋ رەتٸندە عىلىمي ەزٸرلەمەلەردٸ قارجىلاندىرۋعا ارنالعان 300% شىعىستار بويىنشا «سۋپەر شەگەرٸمدەر» ۇسىنىلعان. باعالى قاعازدار وپەراتسيياسى بويىنشا جەكە تۇلعالاردىڭ كٸرٸستەرٸنە سالىق سالۋ تەرتٸبٸ قايتا قارالاتىن بولادى. كٸرٸستەر مەن زالالدارعا سالدو جاساۋ ۇسىنىلىپ وتىر. ەسكٸ جەنە رەنتابەلدٸلٸگٸ تٶمەن كەن ورىندارىندا ٶندٸرۋدٸڭ تۇراقتى دەڭگەيٸن قولداۋ بويىنشا شارالار ۇسىنىلعان.
«سارقىلىپ جاتقان كەن ورىندارىن يگەرۋ كەزٸندە بٸرقاتار باسقا سالىقتاردىڭ ورنىنا جەر قويناۋىن پايدالانۋعا بالامالى سالىق تٶلەۋ قۇقىعى بەرٸلەدٸ. بۇل رەتتە, كەن ورنىنا سالىقتىق ٷنەمدەۋدٸ ينۆەستيتسييالاۋ جەنە بوساتىلعان اقشالاي قاراجاتتى ديۆيدەندتەرگە ەمەس, ٶڭٸردٸڭ ەلەۋمەتتٸك-ەكونوميكالىق دامۋىنا بٶلۋ بويىنشا قارسى مٸندەتتەمەلەر بەكٸتٸلەتٸن بولادى. مەملەكەت باسشىسى گەولوگييالىق بارلاۋعا ٸرٸ جەكە ينۆەستيتسييالاردى تارتۋ ٷشٸن يكەمدٸ رەتتەۋشٸ جەنە فيسكالدىق جاعدايلاردىڭ قاجەتتٸگٸن اتاپ ٶتتٸ. بارلاۋ سەتسٸز بولعان جاعدايدا گەولوگييالىق بارلاۋ تەۋەكەلدەرٸن نيۆەليرلەۋ ٷشٸن باسقا قولدانىستاعى كەلٸسٸمشارتتار شەڭبەرٸندە نەمەسە كەلٸسٸمشارتتان تىس قىزمەت بويىنشا بارلاۋعا ارنالعان شىعىستار بويىنشا شەگەرٸمدەردٸ قولدانۋعا رۇقسات بەرۋ ۇسىنىلادى», - دەيدٸ ۆيتسە-مينيستر.
سوندىقتان, جاڭا كەن ورىندارىن اشۋدى ىنتالاندىرۋمەن قاتار, سيرەك جەنە جەر بەتٸندە ٶتە سيرەك كەزدەسەتٸن مەتالدارىنىڭ ەدەۋٸر قورى بولۋى مٷمكٸن تەحنوگەندٸك مينەرالدىق تٷزٸلٸمدەردٸڭ ەلەۋەتٸن اشۋ تالاپ ەتٸلگەن. وسىعان بايلانىستى تەحنوگەندٸك مينەرالدىق تٷزٸلٸمدەردٸڭ قۇرامىنان پايدالى قازبالاردى ٶندٸرۋ ٷشٸن پقٶس تٶمەندەتٸلگەن مٶلشەرلەمەسٸ بەلگٸلەۋ ۇسىنىلادى.
ۆيتسە-مينيستر جەكە تۇلعالارعا سالىناتىن سالىق بويىنشا دا جاڭاشىلدىقتى ايتىپ بەردٸ.
«مەملەكەت باسشىسىنىڭ تاپسىرمالارىن ورىنداۋمەن قاتار, قوعام جيٸ كٶتەرەتٸن مەسەلەلەر شەشٸلەدٸ. مەسەلەن, جاڭا سالىق كودەكسٸندە بجزق-دان زەينەتاقى تٶلەمدەرٸن جەكە تابىس سالىعىنان بوساتۋ جٶنٸندەگٸ نورما كٶزدەلگەن. سونداي – اق, قولدانۋى 10 جىلدان اسقان اۆتوموبيلدەر ٷشٸن سالىق سوماسى 30%-عا, 20 جىلدان اسقان اۆتوموبيلدەر ٷشٸن – 50%-عا تٶمەندەتٸلەتٸن بولادى», - دەيدٸ ول.
شەنەۋنٸكتٸڭ سٶزٸنشە, «سەن-سالتانات» زاتتارىنا جوعارى سالىق سالۋ جٶنٸندەگٸ مٸندەتتەردٸ ٸسكە اسىرۋ ٷشٸن مىنالار ۇسىنىلادى:
- - جيىنتىق قۇنى 450 ملن. تەڭگەدەن اساتىن جىلجىمايتىن مٷلٸك وبەكتٸلەرٸ بويىنشا مٷلٸك سالىعىنىڭ جوعارى مٶلشەرلەمەسٸ;
- - كەدەندٸك قۇنى 75 ملن. تەڭگەدەن اساتىن جەڭٸل اۆتوموبيلدەرگە اكتسيزبەن قوسىمشا سالىق سالۋ;
- - قىمبات الكوگول جەنە تەمەكٸ ٶنٸمدەرٸنە, سونداي-اق قىمبات تەڭٸز كەمەلەرٸنە, ۇشۋ اپپاراتتارىنا اكتسيزبەن قوسىمشا سالىق سالۋ.
شاعىن بيزنەستٸ قىزىقتىراتىن ٶتە ماڭىزدى مەسەلە – ارنايى سالىق رەجيمدەرٸن رەفورمالاۋ.
ولاردىڭ سانى وڭتايلاندىرىلادى. تەك 3 رەجيم ۇسىنىلادى.
بٸرٸنشٸ. ٶزٸن-ٶزٸ جۇمىسپەن قامتىعاندار ٷشٸن جاڭا جەڭٸلدٸكتٸ رەجيم ۇسىنىلادى, وندا جتس مٶلشەرلەمەسٸ نٶلگە تەڭ.
تابىستىڭ شەكتٸ مەنٸ – جىلىنا 15 ملن. تەڭگەدەن اسپايدى. جەكە كەسٸپكەر رەتٸندە تٸركەلۋ قاجەت ەمەس.
مٶلشەرلەمە اينالىمنان 4%. ولار 2% – مجا, 1% – ەمسم, 1% – ەسمق. ەكٸنشٸ. وڭتايلاندىرعان دەكلاراتسييا نەگٸزٸندە اسر.
«مەسليحاتتاردىڭ مٶلشەرلەمەسٸ 2%-عا دەيٸن تٶمەندەتۋ قۇقىعىن ساقتاي وتىرىپ, ۆ2س وپەراتسييالارى ٷشٸن 4%-دىق مٶلشەرلەمە, سونداي-اق ۆ2ۆ وپەراتسييالارى ٷشٸن 12%-دىق مٶلشەرلەمە. اينالىم بويىنشا ۇسىنىلاتىن شەكتٸ مەن – جىلىنا 600 مىڭ اەك. وسى اسر قولدانۋ ٷشٸن قىزمەت تٷرلەرٸنە تىيىم سالۋ تٸزٸمٸ ۇسىنىلادى. جۇمىسشىلار سانى شەكتەلمەيدٸ. سونداي-اق, وسى رەجيمدٸ قولداناتىن سالىق تٶلەۋشٸلەر ققس تٶلەۋشٸلەر بولىپ تابىلمايدى. ٷشٸنشٸ رەجيم. شارۋا جەنە فەرمەر قوجالىقتارى ٷشٸن رەجيمدٸ سول كٷيٸندە ساقتاۋ ۇسىنىلادى. تەك بٸرىڭعاي جەر سالىعىنىڭ ورنىنا جتس تٶلەنەتٸن بولادى. وسى رەجيم ٷشٸن تيٸمسٸز پايدالانىلعان جەرلەر بويىنشا جەر سالىعىن بازالىق مٶلشەرلەمەدەن 40 ەسە مٶلشەردە ەنگٸزۋ ۇسىنىلادى», - دەيدٸ مينيستردٸڭ ورىنباسارى.
