قر پرەمەر-مينيسترٸ اسقار ماميننٸڭ تٶراعالىعىمەن ٶتكەن ٷكٸمەت وتىرىسىندا قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ ەكولوگييالىق كودەكسٸنٸڭ جاڭا رەداكتسيياداعى جوباسى قارالدى, دەپ حابارلايدى "ۇلت اقپارات" primeminister.kz سايتىنا سٸلتەمە جاساپ.
ەكولوگييالىق كودەكستٸڭ نەگٸزگٸ قاعيداتتارى مەن جاڭاشىلدىقتارىمەن قر ەكولوگييا, گەولوگييا جەنە تابيعي رەسۋرستار مينيسترٸ م. مىرزاعاليەۆ تانىستىردى. «سامۇرىق-قازىنا» ۇەق» اق باسقارما تٶراعاسى ا. ەسٸموۆ تٷسٸنٸكتەمە بەرٸپ ٶتتٸ, حالىقارالىق ساراپشىلار قاۋىمداستىعىنىڭ پوزيتسيياسىن قازاقستانداعى بۇۇ دامۋ باعدارلاماسىنىڭ تۇراقتى ٶكٸلٸ يا. بەريش, ٸرٸ ٶنەركەسٸپتٸك كەسٸپورىنداردىڭ پوزيتسيياسىن «قازمىرىش» جشس باس ديرەكتورى ا. حمەلەۆ, ەكولوگييالىق قوعامدىق ۇيىمداردىڭ پوزيتسيياسىن «ەكOM» قوعامدىق بٸرلەستٸگٸنٸڭ تٶراعاسى, پاۆلودار ورحۋس ورتالىعىنىڭ ٷيلەستٸرۋشٸسٸ س. موگيليۋك جەتكٸزدٸ.
ەكولوگييالىق كودەكستٸڭ جاڭا رەداكتسيياسىنىڭ جوباسى ەىدۇ ەلدەرٸنٸڭ تەجٸريبەسٸن, سونداي-اق قازاقستاندىق جۇرتشىلىق پەن بيزنەستٸڭ پٸكٸرلەرٸن ەسكەرە وتىرىپ ەزٸرلەندٸ. ونىڭ نەگٸزگٸ قاعيداسى — «لاستاۋشى ٶزٸ تٶلەيدٸ جەنە تٷزەتەدٸ».
ٶزگەرٸستەر قورشاعان ورتاعا ەسەردٸ باعالاۋ تەرتٸبٸن (قوەب) بارلىق تابيعات پايدالانۋشىلارعا ەمەس, «بٸرٸنشٸ ساناتتاعى» ٸرٸ كەسٸپورىندارعا عانا قولدانۋدى قاراستىرادى. سونىمەن بٸرگە, جۇرتشىلىق ەكولوگييالىق ساراپتاما كەزەڭٸندە بٸر رەت قانا ەمەس, قوەب-نىڭ بارلىق ساتىسىنا قاتىسادى.
2025 جىلدان باستاپ «بٸرٸنشٸ ساناتتاعى» ٸرٸ نىساندارعا كەشەندٸ ەكولوگييالىق رۇقساتتار (كەر) قولدانىلادى جەنە قورشاعان ورتاعا شىعارىندىلاردى ازايتۋعا باعىتتالعان ەڭ جاقسى قولجەتٸمدٸ تەحنولوگييالاردىڭ (ەقت) تەتٸگٸ ەنگٸزٸلەتٸن بولادى. ەقت-عا ٶتكەن كومپانييالار ەميسسييالار ٷشٸن تٶلەمنەن بوساتىلادى, ال قالعاندارىنا شىعارىندىلار ٷشٸن تٶلەم مٶلشەرلەمەلەرٸ 2028 جىلدان باستاپ ەر ٷش جىل سايىن 2, 4, 8 ەسە بٸرتٸندەپ ٶسەدٸ (2025 جىلدان باستاپ توپ-50 ٸرٸ كەسٸپورىن ٷشٸن). جاڭادان قوسىلعان كەسٸپورىندار ٷشٸن كەر الۋ مٸندەتتٸ بولىپ سانالادى. سونىمەن قاتار, جەرگٸلٸكتٸ اتقارۋشى ورگاندار قورشاعان ورتانى قورعاۋ شارالارىن 100% كٶلەمٸندە تٷسەتٸن ەكولوگييالىق تٶلەمدەر ەسەبٸنەن قارجىلاندىرۋعا مٸندەتتٸ.
كودەكس جوباسىندا ٸرٸ لاستاۋشى كەسٸپورىنداردىڭ قورشاعان ورتاعا زيياندى زاتتار شىعارىندىلارىنىڭ كٶلەمٸنە مونيتورينگ جاساۋدىڭ اۆتوماتتاندىرىلعان جٷيەسٸن قۇرۋ قاراستىرىلعان.
كودەكستە بۇقارالىق اقپارات قۇرالدارى ارقىلى ەكولوگييالىق تەرتٸپ بۇزۋشىلىق جەنە شاعىمدار فاكتٸسٸ بويىنشا كەسٸپورىندى تەكسەرۋ تۋرالى الدىن الا حابارلاندىرۋ ەرەجەسٸ الىپ تاستالعان, بۇل ۋەكٸلەتتٸ مەملەكەتتٸك ورگاندارعا قورشاعان ورتاعا زالالدى توقتاتۋعا جەنە شۇعىل ەرەكەت ەتۋگە مٷمكٸندٸك بەرەدٸ. سونىمەن بٸرگە, ەكولوگييالىق قۇقىق بۇزۋشىلىق ٷشٸن سالىناتىن ەكٸمشٸلٸك ايىپپۇلدار 10 ەسەگە ارتتىرىلادى.
ەكولوگييالىق كودەكستٸڭ جاڭا رەداكتسيياسىنىڭ جوباسىندا قالدىقتاردىڭ 5 ساتىلى يەرارحيياسى جەنە ولاردى ٶڭدەۋدەگٸ مٸندەتتٸ «كەزەڭدٸك» ەنگٸزٸلگەن, ياعني بۇل: پايدا بولۋدىڭ الدىن الۋ/ازايتۋ – قايتا پايدالانۋ, ٶڭدەۋ, كەدەگە جاراتۋ – جەرگە كٶمۋ. قالدىقتاردى جٸكتەۋ قاۋٸپتٸ ەمەس جەنە قاۋٸپتٸ قالدىقتاردى قامتي وتىرىپ, ەۋروپالىق قالدىقتار كاتالوگىنا سەيكەس جاسالادى.
سونىمەن قاتار, «Waste to Energy» تەتٸگٸ ەنگٸزٸلۋدە, ياعني جاڭارتىلاتىن ەنەرگييا كٶزدەرٸنە ۇقساس ەلەكتر ەنەرگيياسىن ٶندٸرۋمەن قالدىقتاردى جاعۋ. بۇل 2025 جىلعا قاراي قالدىقتاردىڭ كٶلەمٸن 30%-عا دەيٸن ازايتۋعا جەنە 180 ملرد تەڭگەدەن استام سوماعا ينۆەستيتسييالار تارتۋعا جول اشادى.
«ەلٸمٸزدەگٸ ەكولوگييالىق جاعدايدى جاقسارتۋ – قر تۇڭعىش پرەزيدەنتٸ – ەلباسى نۇرسۇلتان ەبٸشۇلى نازارباەۆ پەن پرەزيدەنت قاسىم-جومارت كەمەلۇلى توقاەۆتىڭ الدىمىزعا قويعان باسىم مٸندەتتەرٸنٸڭ بٸرٸ. جىل سايىن ەكولوگييالىق قاۋٸپسٸزدٸك مەسەلەلەرٸ ٶزەكتٸ بولا تٷسۋدە», — دەدٸ ا. مامين.
ٷكٸمەت باسشىسى كودەكس كەسٸپورىندارعا قورشاعان ورتانى لاستاعانى ٷشٸن ايىپپۇل تٶلەۋدەن گٶرٸ, ٶندٸرٸستٸ جاڭعىرتۋ, جاڭا تەحنولوگييالار ٷشٸن قاراجات جۇمساعان تيٸمدٸرەك بولاتىنداي جاعداي تۋعىزاتىنىن اتاپ ٶتتٸ.
كەسٸپورىنداردىڭ قورشاعان ورتاعا ەسەرٸن ازايتۋ ٷشٸن ەڭ جاقسى قولجەتٸمدٸ تەحنولوگييالاردى ەنگٸزۋٸن قامتاماسىز ەتۋ ماقساتىندا پرەمەر-مينيستر حالىقارالىق جاسىل تەحنولوگييالار جەنە ينۆەستيتسييالىق جوبالار ورتالىعىنىڭ بازاسىندا ەقت بيۋروسىن قۇرۋ مەسەلەسٸن پىسىقتاۋدى تاپسىردى.
«بٷگٸنگٸ تاڭدا ەلٸمٸزدٸڭ پوليگوندارىندا 120 ملن توننادان استام قاتتى تۇرمىستىق قالدىقتار جينالعان. وسى كٶلەمدٸ ازايتۋ ٷشٸن ٶڭٸرلەردٸڭ ەكٸمدەرٸنە ەكولوگييا, گەولوگييا جەنە تابيعي رەسۋرستار مينيسترلٸگٸمەن بٸرلەسٸپ, قالدىقتاردى سۇرىپتاۋ جەنە ەنەرگەتيكالىق كەدەگە جاراتۋ نىساندارىن سالۋعا جەر تەلٸمدەرٸن بٶلۋ مەسەلەسٸن پىسىقتاۋدى تاپسىرامىن», — دەدٸ ا. مامين.
ٷكٸمەت باسشىسى پاريج كەلٸسٸمٸ اياسىندا قر مٸندەتتەمەلەرٸن ٸسكە اسىرۋ ماقساتىندا تٶمەن كٶمٸرتەكتٸ دامۋ ستراتەگيياسىن ەزٸرلەۋ كەزٸندە جوسپارلى كٶرسەتكٸشتەرگە قول جەتكٸزۋدٸڭ بٸرىڭعاي تەسٸلدەرٸ مەن تەتٸكتەرٸن ەزٸرلەۋدٸ تاپسىردى.
