فوتو: اشىق دەرەككٶز
قازاقستاندا كەمەلەتكە تولماعان قىزداردىڭ انا اتانۋ جاعدايلارى ەلٸ دە ٶزەكتٸ مەسەلە كٷيٸندە قالىپ وتىر. ساراپشىلاردىڭ ايتۋىنشا, مۇنداي جاعدايلاردىڭ بٸر بٶلٸگٸ زورلىق-زومبىلىق سالدارىمەن بايلانىستى, دەپ حابارلايدى Ult.kz Ranking.kz سايتىنا سٸلتەمە جاساپ.
ٶتكەن جىلدىڭ كٷزٸندە قوعامدى دٷر سٸلكٸندٸرگەن بٸرنەشە وقيعا تٸركەلگەن. مەسەلەن, اقتٶبە وبلىسىندا 14 جاستاعى قىز ەجەسٸنٸڭ كٷيەۋٸنەن بوسانسا, تٷركٸستان وبلىسىندا 15 جاستاعى جاسٶسپٸرٸم 71 جاستاعى كٶرشٸسٸنٸڭ زورلىعىنان كەيٸن انا اتانعان. ماماندار بۇل دەرەكتەردٸ قىزداردىڭ جىنىستىق قولسۇعىلماۋشىلىعىنا قارسى قىلمىستاردىڭ سالدارى رەتٸندە باعالايدى.
ستاتيستيكاعا سەيكەس, 2025 جىلى ەلٸمٸزدە 15–19 جاس ارالىعىنداعى قىزدار اراسىنداعى تۋۋ كٶرسەتكٸشٸ 1 مىڭ ادامعا شاققاندا 12,96-نى قۇراعان. قالادا بۇل كٶرسەتكٸش 10,4 بولسا, اۋىلدىق جەرلەردە 16,63-كە دەيٸن جەتكەن.
ٶڭٸرلەر اراسىندا ايىرماشىلىق ايقىن بايقالادى. جاسٶسپٸرٸمدەر اراسىنداعى بالا تۋۋ كٶرسەتكٸشٸ ەسٸرەسە جامبىل (19,67), ماڭعىستاۋ (18,87) جەنە تٷركٸستان (18,51) وبلىستارىندا جوعارى. ساراپشىلار بۇل كٶرسەتكٸشتەردٸ الاڭداتارلىق دەڭگەي دەپ باعالاپ وتىر.
سونىمەن قاتار, جالپى تۋۋ دەڭگەيٸ جوعارى ٶڭٸرلەردە جاسٶسپٸرٸمدەر اراسىنداعى جٷكتٸلٸك مٸندەتتٸ تٷردە كٶپ بولادى دەگەن تۇجىرىم ەردايىم سەيكەس كەلە بەرمەيدٸ. مىسالى, قىزىلوردا وبلىسىندا جالپى تۋۋ كٶرسەتكٸشٸ جوعارى بولعانىمەن, 15–19 جاس ارالىعىنداعى قىزدار اراسىنداعى تۋۋ دەڭگەيٸ ەلدەگٸ ورتاشا كٶرسەتكٸشتەن دە تٶمەن.
زەرتتەۋ نەتيجەلەرٸ 10–14 جاس ارالىعىنداعى قىزدار اراسىندا دا بوسانۋ دەرەكتەرٸ تٸركەلەتٸنٸن كٶرسەتەدٸ. مۇنداي جاعدايلار ۇلىتاۋ, قاراعاندى, قوستاناي, جامبىل, اقتٶبە جەنە تٷركٸستان وبلىستارىندا بايقالعان.
حالىقارالىق ۇيىمدار بۇل مەسەلەگە ەرەكشە نازار اۋدارىپ وتىر. دٷنيەجٷزٸلٸك دەنساۋلىق ساقتاۋ ۇيىمىنىڭ مەلٸمەتٸنشە, تابىسى تٶمەن جەنە ورتاشا ەلدەردە جىل سايىن 21 ميلليوننان استام جاسٶسپٸرٸم قىز جٷكتٸ بولادى, ونىڭ جارتىسىنا جۋىعى جوسپارلانباعان.
قازاقستاندا ەرتە جٷكتٸلٸك مەسەلەسٸ ەرتە نەكەمەن دە تىعىز بايلانىستى. 2024 جىلى ەلدە 123,6 مىڭ نەكە تٸركەلسە, ولاردىڭ ٸشٸندە 616 كەمەلەتكە تولماعان قىز جەنە 18–19 جاستاعى 16,8 مىڭ بويجەتكەن تۇرمىسقا شىققان. بۇل رەتتە جاس قىزداردىڭ كٶبٸنە ٶزٸنەن ەدەۋٸر ٷلكەن ەر ادامدارعا تۇرمىسقا شىعاتىنى بايقالادى.
ساراپشىلاردىڭ ايتۋىنشا, ەرتە جٷكتٸلٸك پەن ەرتە نەكە كٶبٸنە تٷركٸستان, جامبىل جەنە ماڭعىستاۋ وبلىستارىندا جيٸ كەزدەسەدٸ. بۇل ٶڭٸرلەردە قىزداردىڭ العاشقى نەكەگە تۇرۋ جاسى دا رەسپۋبليكا بويىنشا ەڭ تٶمەن كٶرسەتكٸشتەردٸڭ قاتارىندا.
ماماندار مۇنداي ٷردٸستەرگە ەرەكشە نازار اۋدارۋ قاجەتتٸگٸن اتاپ ٶتەدٸ. ٶيتكەنٸ ەرتە جٷكتٸلٸك قىزداردىڭ دەنساۋلىعىنا قاۋٸپ تٶندٸرٸپ قانا قويماي, ولاردىڭ بٸلٸم الۋىنا, ەلەۋمەتتٸك دامۋىنا دا كەرٸ ەسەر ەتەدٸ.
