جالعاس ساندىباەۆ: «دٸني بٸلٸمدٸ شەتەلدەن الۋعا زەرۋلٸك جوق»

قازاقستاندا دٸنتانۋلىق بٸلٸمدٸ شەتەلدەن الۋدى جٶن سانايتىن ادامدار بارشىلىق. ولاردىڭ ويىنشا, ەلٸمٸزدەگٸ دٸنتانۋلىق بٸلٸم ساپاسى «كٶڭٸل تولارلىقتاي» جاعدايدا ەمەس. ال دٸن ماماندارى بولسا جاس تالاپكەردٸڭ دٸنتانۋلىق بٸلٸمدٸ ٶز ەلٸندە العانى دۇرىس دەگەن پٸكٸردە. وسى ورايدا پورتالىمىزدىڭ تٸلشٸسٸ  نۇر-مٷباراك ەگيپەت يسلام مەدەنيەتٸ ۋنيۆەرسيتەتٸنٸڭ وقۋ-ەدٸستەمەلٸك باسقارما باسشىسى, فيلوسوفييا عىلىمدارىنىڭ كانديداتى, دوتسەنت — ساندىباەۆ جالعاس سادۋاحاسۇلىمەن سۇقباتتاسىپ, نۇر-مٷباراكتاعى دٸنتانۋلىق بٸلٸمنٸڭ قالاي بەرٸلٸپ جاتقانىن بٸلدٸ.

 — ەلٸمٸزدە نۇر-مٷباراك ەگيپەت يسلام مەدەنيەتٸ ۋنيۆەرسيتەتٸن اشۋعانە قاجەتتٸلٸك تۋىندادى دەپ ويلايسىز?

 — 1991 جىلى تەۋەلسٸزدٸك العان قازاقستان رەسپۋبليكاسى ٷشٸن جاڭا باعىت, جاڭا ساياسي باعدار, تىڭ ۇستانىم تاڭداۋى تۇردى. سىرتقى قاۋٸپ پەن ٸشكٸ ىدىراۋدان ەلدٸ ساقتاپ قالۋ – قر پرەزيدەنتٸ نۇرسۇلتان نازاربەۆ ساياساتىنىڭ ٶزەگٸنە اينالىپ, ۇلت پەن ۇلىستىڭ عانا ەمەس, ەربٸر ازاماتتىڭ قۇقىعىن قورعايتىن زايىرلى قوعامنىڭ ٸرگەتاسى اتا زاڭمەن بەكٸتٸلدٸ. مەملەكەت پەن دٸننٸڭ ارا جٸگٸ اجىراتىلىپ كٶرسەتٸلسە دە حالىقتىڭ 70% حانافي باعىتىنداعى مۇسىلماندار سانالاتىن مەملەكەت بولاشاعى ٷشٸن ەلباسى 1993 جىلى مىسىر ەلٸنە ساپارىندا ەگيپەت اراب رەسپۋبليكاسىنىڭ پرەزيدەتٸمەن كەزدەسۋٸندە قازاقستاندا يسلامي جوعارى وقۋ ورنىن اشۋعا بايلانىستى شەشٸم قابىلدادى. الماتىدا يسلامي جوو-نىڭ كەشەنٸن سالۋ ٷشٸن ارنايى جەر قاراستىرىلىپ, 6 گەكتار جەر بٶلٸندٸ. تەۋەلسٸزدٸكتٸڭ العاشقى كەزەڭٸندەگٸ بۇل باتىل شەشٸم ەل بٸرلٸگٸ مەن بولاشاعىنا جاسالعان ناقتى قادام بولدى. 1993 جىلى 16 ماۋسىمدا قر پرەزيدەنتٸ ن.نازارباەۆ پەن ەار ۋاقىفتار مينيسترٸ مۇحامەد ەل-ماحجۋبتىڭ ۋنيۆەرسيتەت قالاشىعىنىڭ العاشقى تاسىن قالاۋ رەسٸمٸ ٶتتٸ.

وسىلايشا, ٸرگەتاسى قالانعان باستاما العاشقى ستۋدەنتتەردٸ 2001 جىلى 1 قىركٷيەكتە قابىلداپ, دەرٸس بەرٸلە باستادى.

— نۇر-مٷباراك ەگيپەت يسلام مەدەنيەتٸ ۋنيۆەرسيتەتٸنٸڭ ماقساتى مەن مٸندەتٸ نە?

— ۋنيۆەرسيتەتتٸڭ ماقساتى جايىندا قىسقاشا ايتساق, جوعارى بٸلٸمدٸ يسلامتانۋشىلار, يمامدار دايىنداۋ, بولاشاق دٸن قىزمەتكەرلەرٸنە پراكتيكالىق مەسەلەلەردٸ بٸلٸكتٸ تٷردە شەشۋگە, مۇسىلمان شاريعاتىنىڭ قاعيدالارىن تٷسٸندٸرۋگە, دٸني جٶن-جورالعىلاردىڭ دەستٷرلٸ حانافي مازھابىنا سەيكەستٸلٸگٸن, شىنايى يسلامنىڭ قاعيدالارىنا قايشى كەلەتٸن جات سەنٸمدەردٸڭ بەلگٸلەرٸن انىقتاۋعا, قوعامنىڭ رۋحاني ەلەۋەتٸنٸڭ جوعارىلاۋىنا جەنە ادامگەرشٸلٸك مٸنەز-قۇلىقتى بەكٸتۋگە, قوعامداعى ٷيلەسٸمدٸ جەنە جوعارى دەرەجەدە بٸلٸم العان تۇلعالاردىڭ دامۋىنا قاجەتتٸ نەگٸز قالاۋعا مٷمكٸندٸك بەرەتٸن  بٸلٸم جەنە بٸلٸكتٸلٸك كەشەنٸن مەڭگەرۋگە جاعداي تۋدىرۋ.

وسى ماقساتتاردى ٸسكە اسىرۋدا ۋنيۆەرسيتەتٸمٸز ٶز الدىنا تٶمەندەگٸدەي مٸندەتتەردٸ قويعان:

— يسلامتانۋ نەگٸزدەرٸن, ونىڭ باعىتتارىن, عىلىمي زەرتتەۋ ەدٸستەمەسٸن يگەرگەن, يسلام دٸنٸنٸڭ تاريحى مەن ٸلٸمدەرٸن تەرەڭ مەڭگەرگەن جوعارى بٸلٸكتٸ مامانداردى – باكالاۆرلاردى, ماگيسترلەردٸ, عىلىم دوكتورلارىن دايارلاۋ, سونداي-اق وسى سالاداعى كادرلاردىڭ بٸلٸكتٸلٸگٸن جوعارىلاتۋعا جەردەمدەسۋ;

— ەلٸمٸزدە بولاشاق بەتكە ۇستار /ەليتا/ دٸني توپتى قالىپتاستىرۋعا سەپتەسۋ;

— يسلامتانۋ بويىنشا بٸلٸم  باعدارلامالارىن قۇراستىرىپ, تيپتٸك وقۋ جوسپارلارىن قالىپتاستىرۋ, اتالعان ماماندىق بويىنشا يسلامي بٸلٸم بەرۋدٸڭ بارلىق جٷيەلەرٸنە: ۋنيۆەرسيتەتتەرگە,  ينستيتۋتتارعا, مەدرەسەلەرگە, قۇران وقىتۋ كۋرستارىنا جەنە ت.ب. وقۋلىقتار مەن وقۋ قۇرالدارىن ەزٸرلەۋ;

— ەلٸمٸزدەگٸ دٸني بٸلٸم مەن عىلىم بويىنشا جۇمىستار جٷرگٸزٸپ جاتقان وقۋ ورىندارى جەنە ورتالىقتارمەن تىعىز بايلانىس ورناتۋ, ولارمەن كەلٸسٸمشارت, مەموراندۋم ارقىلى بٸرلەسە جۇمىس جاساۋ, عىلىمي جوبالارعا قاتىسۋ جەنە ت.ب.

— قازٸرگٸ تاڭدا ۋنيۆەرسيتەتتٸڭ بٸلٸم بەرۋ باعدارلامالارىنا توقتالساڭىز?

— ۋنيۆەرسيتەتٸمٸزقر بعم ستاندارتتارىنا سايٷش كەزەڭدٸ بٸلٸم بەرۋ باعدارلاماسىمەن جۇمىس ٸستەيدٸ: باكالاۆريات, ماگيستراتۋرا جەنە دوكتورانتۋرا دەڭگەيلەرٸ بويىنشا بٸلٸم بەرٸلۋدە. ناقتى ايتساق; 

— باكالاۆريات بٶلٸمٸندە يسلامتانۋ, دٸنتانۋ, شەتەل تٸلٸ: ەكٸ شەتەل تٸلٸ جەنە تەولوگييا بٸلٸم بەرۋ باعدارلامالارى بولسا, ماگيستراتۋرا جەنە دوكتورانتۋرا دەڭگەيلەرٸندە يسلامتانۋ, دٸنتانۋ بٸلٸم بەرۋ باعدارلامالارى بويىنشا ستۋدەنتتەر بٸلٸم الادى. 

ەرەكەشە ايتا كەتەتٸن جاي, باكالاۆريات بٶلٸمٸنٸڭ يسلامتانۋ بٸلٸم بەرۋ باعدارلامالارىندا ورىس بٶلٸمٸ مەن قىسقارتىلعان بٶلٸم بويىنشا ساباق جٷرگٸزٸلسە, دٸنتانۋ جەنە تەولوگييا ببب-دا ەكٸنشٸ جوعارى بٸلٸم جەنە قىسقارتىلعان بٶلٸم بويىنشا بٸلٸم بەرٸلەدٸ.

بارلىق بٸلٸم بەرۋ باعدارلامالارىنا مەملەكەت تاراپىنان ارنايى بٸلٸم گرانتتارى تاعايىندالعان. بٷگٸندە باكلاۆريات بٶلٸمٸندە جالپى 1396 شەكٸرت بولسا, سونىڭ 842-ٸ مەملەكەتتٸك بٸلٸم گرانتتارىنىڭ يەگەرٸ.

— ۋنيۆەرسيتەتكە شەكٸرت قابىلداۋ قالاي جٷزەگە اسىرىلۋدا?

— نۇر-مٷباراك ەگيپەت يسلام مەدەنيەتٸ ۋنيۆەرسيتەتٸ – قر بعم-نە قارايتىن جوو بولعاندىقتان, بٸلٸم الۋشىلاردى وقۋعا قابىلداۋ جەنە وقىتۋ پروتسەسٸندە ٷكٸمەتتٸڭ جەنە مينيسترلٸكتٸڭ زاڭ, قاۋلىلارىن باسشىلىققا الادى. 

ٷكٸمەتتٸڭ ارنايى قاۋلىسىنا ساي, يسلامتانۋ, دٸنتانۋ جەنە تەولوگييا بٸلٸم بەرۋ باعدارلامالارىنا تٷسۋشٸ تالاپكەرلەر ۇلتتىق بٸرىڭعاي تەستٸلەۋگە (ۇبت) قاتىستىپ, بەكٸتٸلگەن شەكتەگٸ بالدى جيناعاننان كەيٸنشىعارماشىلىق ەمتيحانعا قاتىسادى.ۇبت نەتيجەسٸ بويىنشا – كەمٸندە 50 بالل, ونىڭ ٸشٸندە قازاقستان تاريحى, ماتەماتيكالىق ساۋاتتىلىق, وقۋ ساۋاتتىلىعى – وقۋ تٸلٸ بويىنشا – كەمٸندە 5 بالل جەنە ەر بەيٸندٸك پەننەن كەمٸندە 5 بالل الۋى قاجەت. شەكتٸ بالدى جيناي الماعان تالاپكەرلەر تامىزدا جەنە كەلەسٸ جىلدىڭ قاڭتار ايىندا قايتالاي ۇبت-عا قاتىسادى. وسى ارقىلى تالاپكەرلەردٸڭ كەسٸپكە جارامدىلىعى مەن بٸلٸم دەڭگەيٸن ساراپقا سالىنادى.

ۋنيۆەرسيتەتكە ازاماتتاردى قابىلداۋ رەسپۋبليكالىق بيۋدجەت نەمەسە جەرگٸلٸكتٸ بيۋدجەت قاراجاتى شەڭبەرٸندە رەسپۋبليكالىق بيۋدجەتتەن تٷسكەن قاراجات ەسەبٸنەن بٸلٸم بەرۋ گرانتىن ورنالاستىرۋ, سونداي-اق ازاماتتاردىڭ ٶز قاراجاتى مەن باسقا دا كٶزدەر ەسەبٸنەن وقۋعا اقى تٶلەۋٸ ارقىلى جٷزەگە اسىرىلادى.

— نۇر-مٷباراك ۋنيۆەرسيتەتٸ –ەلٸمٸزدەگٸ جوو-لار اراسىندا جوعارىرەيتينگكە نە بولماسا قانداي دا بٸر جٷلدەلٸ ورىن يەلەندٸ مە?

— ۋنيۆەرسيتەتٸمٸز جىلدا تەۋەلسٸز اگەنتتٸكتەر جٷرگٸزٸپ وتىراتىن جوو اراسىنداعى كونكۋرستىق تەكسەرۋلەرگە قاتىسىپ وتىرادى. مىسالى, 2018 جىلى اككرەديتتەۋ جەنە رەيتينگتٸڭ تەۋەلسٸز اگەنتتٸگٸ جٷرگٸزگەن جوعارى وقۋ ورىندار اراسىندا «قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ توپ-20 جوعارى وقۋ ورىندارىنىڭ باس رەيتينگٸ» جوباسى بويىنشا بٸرنەشە باعىتتان ۋنيۆەرسيتەتٸمٸز ٶتە جوعارى نەتيجەلەر كٶرسەتتٸ. 58 جوو قاتىسقان ۇلتتىق رەيتينگتە نۇر-مٷباراك ەگيپەت يسلام مەدەنيەتٸ ۋنيۆەرسيتەتٸ «ٷزدٸك توپ-20» ۋنيۆەرسيتەتتەر قاتارىنا كٸردٸ. رەيتينگتە ۋنيۆەرسيتەتتٸڭ 7 بٸلٸم بەرۋ باعدارلامالارى قاتىسىپ, التاۋى جٷلدەلٸ ورىنعا يە بولدى. بۇل جايلى اگەنتتٸكتٸڭ www.iaar.kz رەسمي سايتىندا دا جارييالاندى.

سول سيياقتى 2019 جىلى دا وسى اگەنتتٸكتٸڭ جٷرگٸزگەن جوعارى وقۋ ورىندار اراسىندا «قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ توپ-20 جوعارى وقۋ ورىندارىنىڭ باس رەيتينگٸ» جوباسى بويىنشا نۇر-مٷباراك ۋنيۆەرسيتەتٸ قازاقستان بويىنشا قاتىسقان 87 ۋنيۆەرسيتەتتەر اراسىنان توپ-20 ٷزدٸك ۋنيۆەرسيتەتتەر قاتارىنداعى ورنىن ناقتىلاي تٷستٸ. بۇل جايلى جوعارىدا اتالعان اگەنتتٸكتٸڭ رەسمي سايتىندا حابارلاندى.

— ۋنيۆەرسيتەتتٸڭ وقىتۋشىلىق-پروفەسسورلىق قۇرامى قانداي ساپادا قالىپتاسقان دەپ ويلايسىز?

— ۋنيۆەرسيتەتەتٸمٸزدٸڭ وقىتۋشىلىق-پروفەسسورلىق قۇرامى جايىندا دا ماقتانىشپەن ايتۋعا بولادى. سەبەبٸ ۋنيۆەرسيتەت دٸن سالاسى بويىنشا مامانداندىرىلعان جوو بولعاندىقتان ەلٸمٸزدەگٸ دٸنتانۋ ەسٸرەسە, يسلامتانۋ سالاسىنداعى وتاندىق تانىمال ەرٸ بٸلٸكتٸ ماماندار مەن عالىمدار بٸزدٸڭ ۋنيۆەرسيتەتتە شوعىرلانعان. مىسالى, ق.قۇرمانباەۆ, ج.ساندىباەۆ, ا.سابدين, ا.ادٸلباەۆ, م.پاتتەەۆ, ق. ەرجان, ق.زاتوۆ, ن.انارباەۆ, ر.مۋحيددينوۆ, ا.ەكٸمحانوۆ, ە.ەمرە, ە.شوقاي, ر. يليمباەۆ, م. يساحان جەنە ت.ب. وقىتۋشى قۇرامىنىڭ باسىم بٶلٸگٸ اكادەمييالىق عىلىمي اتاقتارى بار پروفەسسورلار, PhD دوكتور جەنە دوتسەنتتەر.

سونىمەن قاتار, ۋنيۆەرسيتتە ەار-نان (مىسىردان) ارنايى كەلگەن 15PhD دوكتور, پروفەسسورلارىمىز تۇراقتى نەگٸزدە قىزمەت اتقارادى. ولار وتاندىق عالىمدار مەن بٸرگە قۇران, اقيدا, فيقھ (يسلام قۇقىعى), تەپسٸر, يسلام فيلوسوفيياسى, احلاق (ەتيكا) سىندى ت.ب. يسلام ٸلٸمدەرٸنەن ساباق بەرەدٸ.رەسەيدٸ قوسا العاندا تمد (ٶزبەكستان, تاتارستان, قىرعىزستان, ازەربايجان, تەجٸكستان جەنە ت.ب.) مەملەكەتتەرٸنٸڭ بٸرٸ دە مۇنشا اراب عالىمدارى جوق. مىسالى, رەسەيدە ناقتىراق ايتقاندا قازاننىڭ بۇلعار قالاسىندا «بۇلعار يسلام اكادەميياسى» اشىلدى. بۇل اكادەمييا تٸكەلەي رەسەي پرەزيندەنتٸ ۆ.ۆ.پۋتيننٸڭ قولداۋىمەن اشىلعان ٷلكەن جوبا. جاقىندا مەن وسى اكادەمييادا عىلىمي كونفەرەنتسيياعا قاتىسىپ قايتتىم. مۇندا شام ەلٸنەن كەلٸپ, جۇمىس ٸستەپ جاتقان 4 اراب عالىمى بار ەكەن. كونفەرەنتسييا بارىسىندا رەسەيلٸك ەرٸپتەستەرٸمٸز «تٶرت اراب عالىمىمىز بار» دەپ جيٸ داۋىستاپ وتىردى.

— ستۋدەنتتەردٸ جاتاقحاناعا ورنالاستىرۋ مەسەلەسٸ ۋنيۆەرسيتەتتەرٸڭٸزدە قالاي قاراستىرىلعان?

— 2014 جىلى 610 ورىندىق جاڭا جاتاقحانا عيماراتى پايدالانۋعا بەرٸلدٸ.ۋنيۆەرسيتەت باسشىلىعى الدىمەن الىس ايماقتاردان, شەتەلدەن كەلگەن جەنە ەلەۋمەتتٸك از قامتىلعان وتباسىلاردان شىققان ستۋدەنتتەرگە, جەتٸم جەنە مٷگەدەك ستۋدەنتتەرگە كەزەكسٸز جاتقحانادان ورىن بەرۋمەسەلەسٸنە ايىرىقشا كٶڭٸل بٶلەدٸ.

سونداي-اق ۋنيۆەرسيتەت باسشىلىعى ستۋدەنتتەردٸڭ جاتاقحاناداعى تۇرمىسى مەن بٸلٸم الۋ جاعدايىن جاقسارتۋعا دا باسا نازار اۋدارادى. جاتاقحاناعا تولىعىمەن ينتەرنەت جەلٸسٸ تارتىلعان, ەكٸ ٷلكەن وقۋ زالى, اسحانا جەنە ارنايى دٷكەنٸ دە بار. تٸپتٸ بٸرنەشە جىلدان بەرٸ الماتى قالاسى بويىنشا «ەڭ تازا جاتاقحانا» دەگەن ماراپاتقا يە بولىپ كەلەدٸ.

— ستۋدەنتتەردٸ ەلەۋمەتتٸك قولداۋ مەسەلەسٸ قالاي شەشٸمٸن تاۋىپ وتىر?

— ۋنيۆەرسيتەت باسشىلىعى ستۋدەنتتەرٸمٸزدٸڭ بٸلٸم الۋى مەن تۇرمىستىق جاعدايىنىڭ جاقسارۋىنا ايىرىقشا كٶڭٸل بٶلەدٸ. مىسالى, ۋنيۆەرسيتەتتٸڭ قارجى كوميسسيياسىنىڭ شەشٸمٸمەن كەيبٸر ساناتتاعى شەكٸرتتەردٸڭ وقۋ اقىسىنا جەڭٸلدٸك جاسالىنعان. ايتالىق, مٷمكٸندٸگٸ شەكتەۋلٸ, كٶپبالالى وتباسىلارىنان شىققان, اتا-اناسىنىڭ بٸرەۋٸ جوق ستۋدەنتتەردٸڭ وقۋ اقىسىنا 10% جەڭٸلدٸك, اتا-اناسىنىڭ ەكەۋٸ دە جوق ستۋدەنتتەرگە اي سايىنعى ەلەۋمەتتٸك كٶمەك, جاتاقحانادا تەگٸن تۇرۋ جەنە وقۋ اقىسىنا 20% جەڭٸلدٸك جاسالىنعان, بٸر وتباسىنان ەكٸ نەمەسە ودان كٶپبالا اقىلى نەگٸزدە وقيتىن بولسا,ەر ستۋدەنتتٸڭ وقۋ اقىسىنا 10% جەڭٸلدٸك بەرٸلگەن. سونداي-اق الماتى قالاسى ەكٸمدٸگٸ قوعامدىق دامۋ باسقارماسىمەن بٸرٸگە وتىرىپ وقۋ وزاتتارى مەن بەلسەندٸ ستۋدەنتتەر ٷشٸن ارنايى دەمالىس باعدارلامالارىن ۇيىمداستىرىپ وتىرادى. مىسالى, ۋنيۆەرسيتەت قوعامدىق دامۋ باسقارماسىمەن بٸرگە «ليدەرلٸك دامۋ دەمالىسى» لاگەرٸنە بەلسەندٸ ستۋدەنتتەرٸن جٸبەردٸ. لاگەر 5 كٷن جالعاستى. ال رۋحاني جاڭعىرۋ جوباسى اياسىندا «سوكرالدى گەوگرافييا» باعىتى بويىنشا ۋنيۆەرسيتەتتەگٸ كٶپبالالى وتباسى, ەلەۋمەتتٸك جاعدايى تٶمەن, مٷگەدەك ساناتتارىنا جاتاتىن ستۋدەنتتەر ٷشٸن «تاڭبالى تاس» مەكەنٸنە ساياحات ۇيىمداستىرىلدى جەنە ت.ب.

 — بىلتىر باق-دا تٷلەكتەرٸن جۇمىسپەن قامتي الماي وتىرعان جوو-نىڭ تٸزٸمٸ جارييالانعان بولاتىن. سول تٸزٸمنٸڭ ٸشٸندە نۇر-مٷباراك يسلام ۋنيۆەرسيەتٸنٸڭ دە اتى اتالدى. بۇعان نە ايتاسىز?

— بۇل قاتە اقپارات. ٶكٸنٸشكە وراي, ەڭبەك رەسۋرستارىن قامتۋ ورتالىعى جوو-نىڭ تٷلەكتەرٸن جۇمىسپەن قامتۋ كٶرسەتكٸشٸن انىقتاۋ ٷشٸن قويعان باعالاۋ كريتەرييلەرٸ دۇرىس بولماي بٸزدٸڭ ۋنيۆەرسيتەت قاتەلٸكپەن اۋتسايدەر ۋنيۆەرسيتەتتەردٸڭ قاتارىندا كٶرٸنٸپ قالدى. بٸز بۇل جايىندا تيٸستٸ مەكەمەلەرگە حابار بەردٸك. ۋنيۆەرسيتەتتە جۇمىسپەن قامتىلماي قالعان تٷلەك جوق. سەبەبٸ نۇر-مٷباراك ۋنيۆەرسيتەتٸ قازاقستان رەسپۋبليكاسىندا يسلامتانۋشىلاردى جەنە دٸنتانۋشىلار مەن  تەولوگتاردى, اراب تٸلٸ ماماندارىن دايارلايتىن بٸردەن-بٸر جوعارى وقۋ ورىن. باسقاشا ايتقاندا, نۇر-مٷباراك ۋنيۆەرسيتەتٸ قازاقستاندا جوعارى بٸلٸمدٸ دٸن قىزمەتكەرلەرٸن, كەلەشەك بٸلٸكتٸ يمامداردى دايارلايتىن بٸرٸگەي ۋنيۆەرسيتەت.بٸزدٸڭ نەگٸزگٸ جۇمىس بەرۋشٸمٸز – قمدب. بٷگٸندە ەلٸمٸزدە ستاتيستيكا كٶرسەتٸپ وتىرعانداي يمامداردىڭ 22% عانا جوعارى بٸلٸمدٸ قالعاندارى ورتا بٸلٸمدٸ جەنە دٸني كۋرستاردى تەمامداعاندار.  كادر جەتٸسپەيدٸ. تٷلەكتەرٸمٸزدٸڭ ەربٸرٸنە قمدب جۇمىسقا ورنالاسۋى جٶنٸندە ارنايى بۇيرىق شىعارادى. بۇدان قالعاندارىن رەسپۋبليكاداعى وبلىستىق دٸن باسقارمالارىنىڭ جەنە ارنايى مەملەكەتتٸك قۇزٸرەتتٸ ورگانداردىڭ سۇرانىستارىمەن ايماقتارعا تەولوگ, دٸنتانۋشى, دٸن ساراپشىسى سيياقتى ت.ب. قىزمەتتەرگە جٸبەرەمٸز. جىلدا بٸتٸرٸپ شىعاتىن 200-دەن استام تٷلەگٸمٸزدٸ قازاقستان ايماقتارىنا بٶلگەندە جەتپەي دە قالادى. مىسالى, 2017-2018 وقۋ جىلىندا ۋنيۆەرسيتتەتتٸ تەمامداعان 207 تٷلەكتٸڭ 182-cٸ جۇمىسقا ورنالاسىپ, 9 – وقۋىن جالعاستىرعان. ال 2018-2019 وقۋ جىلىندا 214 تٷلەكتٸڭ 176 جۇمىسقا ورنالسسا, 12 ستۋدەنت وقۋىن ەرٸ جالعاستىرعان. ەندٸ ٶزٸڭٸز ويلاپ قاراڭىز, وسىنداي كٶرسەتكٸش بەرٸپ وتىرعان ۋنيۆەرسيتەتتٸ «تٷلەكتەرٸن جۇمىسپەن قامتي الماي وتىرعان اۋتسايدەر جوو-نىڭ» قاتارىنا جاتقىزا الاسىز با?

— نۇر-مٷباراك ۋنيۆەرسيتەتٸنٸڭ ەلدەگٸ دٸنارالىق تۇراقتىلىق پەن ۇلتارالىق بٸرلٸككە جەنە ەكسترەميزٸم مەن تەرروريزمگە قارسى كٷرەستەقانداي ٷلەس قوسۋدا?

— نۇر-مٷباراك ۋنيۆەرسيتەتٸنٸڭ وقىتۋشى-پروفەسسورلارى تەك مامان دايارلاۋمەن عانا شەكتەلمەيدٸ, ەلدەگٸ دٸني پروبلەمالارعا قارسى جەنە ونىڭ الدىن الۋ جولدارىنا قاتىستى عىلىمي زەرتتەۋلەر, جوبالارمەن اينالىسادى. مىسالى, ۇلتتىق قۇندىلىقتارىمىزدى, تاريح, سالت-دەستٷرٸمٸزدٸ جوققا شىعارعىسى كەلەتٸن جات اعىمداردىڭ نەگٸزسٸز ارگۋمەنتتەرٸنە بٸردەن بٸر قارسى  ۋنيۆەرسيتەتتٸڭ عالىمدار توبى «قازاق قوعامىندا دٸني سانانى قالىپتاستىرۋدا ماترۋديلٸك سەنٸم جٷيەسٸنٸڭ رٶلٸ مەن يسلام-ٸشٸ پليۋراليستٸك ديسكۋرس شىعارۋ پەرسپەكتيۆالارى» اتتى عىلىمي جوبامەن اينالىسۋدا.

سونداي-اق ۋنيۆەرسيتەتتٸڭ عالىمدارى حالىقارالىق, رەسپۋبليكالىق, ايماقتىق  عىلىمي-تەجٸريبەلٸك كونفەرەنتسييا, فورۋمداردا باياندامالار جاساپ, ماماندارعا ناقتى باعىت-باعدار بەرەتٸن تەجٸريبەلەرٸمەن بٶلٸسۋدە.

ۋنيۆەرسيتەتتٸڭ بٸرنەشە قىزمەتكەرٸ الماتى قالاسى قوعامدىق دامۋ باسقارماسىنىڭ «مونيتورينگ جەنە تالداۋ» ورتالىعىنىڭ اقپاراتتىق-تٷسٸندٸرۋ توبىنىڭ قۇرامىندا. ولار اي سايىن جوسپارلى تٷردە قالاداعى تٷرلٸ ورتالار مەن جاماعاتتارعا بارىپ تۇراقتى دەرٸس وقىپ تۇرادى. نەگٸزگٸ ماقساتى دٸني الاۋىزدىقتىڭ الدىن الۋ, ۇلتارالىق, كونفەسسيياارالىق تاتۋلىققا بٸرٸكتٸرۋ.

ال رەسپۋبليكا بويىنشا بٸزدٸڭ ماماندار مەن عالىمدار تٷرلٸ سەمينار-ترەنينگتەرگە, جاماعاتتارمەن جۇمىستار بويىنشا دەرٸستەر ٶتكٸزۋگە شاقىرىرىلىپ جاتادى. بيىل جىل باسىندا پرەزيدەنت قاسىم-جومارت توقاەۆتىڭ تٸكەلەي قولداۋىمەن جٷزەگە اسىرىلعان «جۋسان» وپەراتسيياسىنىڭ اقتاۋ قالاسىنىڭ ماڭىندا ٶتكەن وڭالتۋ شارالارىنا دا بٸزدٸڭ ماماندار تٸكەلەي ات سالىسىپ, وتانداستارىمىزدى قوعامعا قايتا بەيٸمدەۋدە جوعارى نەتيجەلەر كٶرسەتتٸ. ايماقتارىنا ورالعاندارمەن  قوسىمشا وڭالتۋ شارالارىنا ۋنيۆەرسيتەت ماماندارى تۇراقتى شاقىرىلىپ تۇرادى.     

بۇل كٷندەلٸكتٸ ماماندار دايارلاۋمەن قاتار جاسالىپ جاتقان شارۋالار. ال  ۋنيۆەرسيتەت جىل سايىن 200-دەن اسا يسلامتانۋشى, دٸنتانۋشى مامانداردى دايارلاپ, قوعامعا ارالاستىرىپ جاتادى. بٸزدٸڭ تٷلەكتەرگە جۇمىس بەرۋشٸلەر الدىن الا كەلٸپ كەلٸسٸم جاسايدى. سۇرانىس ارتىپ جاتقان سوڭ  بيىلدان باستاپ «تەولوگ» ماماندارىن دا دايارلاي باستادىق. ەكٸنشٸ ماماندىق رەتٸندە تەولوگييانى ەكٸ جىلدا وقۋعا مٷمكٸندٸكتەر دە جاسالدى. ۋنيۆەرسيتەت باسشىلىعى عالىمداردىڭ پوتەنتسيالىن پايدالانىپ قاراشا ايىنان باستاپ «يسلام ونلاين اكادەميياسىن» قولعا الدى. بۇل اكادەمييادا كەز كەلگەن, ەسٸرەسە دٸني بٸلٸمٸ بار ماماندار بٸرنەشە باعىتتا ەكٸ سەمەستر بويى ونلاين جٷيەسٸندە كلاسسيكالىق قاينار كٶزدەردەن دەرٸس الا الادى. بۇل قوعامداعى دٸني ساۋاتتىلىقتى ارتتىرۋدا تاپتىرماس مٷمكٸندٸك.

مٸنە, نۇر-مٷباراك ۋنيۆەرسيتەتٸ شاعىن بولعانىنا قاراماستان ناردىڭ جٷگٸن ارقالاپ, قوعامدى جان-جاقتى ساۋاتتاندىرۋ, بٸلٸممەن سۋسىنداتۋ ارقىلى ەلدەگٸ تۇراقتىلىق پەن بٸرلٸككە, دامۋعا بارىنشا ات سالىسىپ كەلەدٸ.

اسحات احمەدييارۇلى