وبلىس ەكٸمٸنٸڭ ورىنباسارى دٷيسەنعازى مۋسيننٸڭ تٶراعالىعىمەن ٶتكەن سەلەكتورلىق كەڭەستە ايماقتاعى اۋىل شارۋاشىلىق جەرلەرٸن تيٸمدٸ پايدالانۋ مەسەلەسٸ سٶز بولدى. ونلاين رەجيمدە ٶتكەن كەڭەس جۇمىسىنا بٸرقاتار وبلىستىق باسقارما باسشىلارى مەن اۋدان-قالا ەكٸمدەرٸ, ولاردىڭ ورىنباسارلارى قاتىسىپ وتىردى.
جيىندا وبلىستىق جەر قاتىناستارى باسقارماسىنىڭ باسشىسى ۆيكتورييا بارسۋكوۆا شەتەلدٸكتەرگە جالعا بەرٸلگەن اۋىل شارۋاشىلىق جەرلەرٸ جايىندا مەلٸمەت بەردٸ. ونىڭ ايتۋىنشا, بٷگٸندە ٶزگە ەلدەردٸڭ ازاماتتارىنا ۋاقىتشا پايدالانۋعا بەرٸلگەن جەر تەلٸمدەرٸنٸڭ ەڭ كٶپ مٶلشەرٸ بەسقاراعاي اۋدانىندا تٸركەلۋدە.
– اۋداندىق ەكٸمدٸكتٸڭ مەلٸمەتٸ بويىنشا بەسقاراعايدا اۋىل شارۋاشىلىق ماقساتتاعى جەرلەردٸ جالعا الىپ وتىرعان بٸر شەتەلدٸك كومپانييا بار. ول – قىتايلىق «Long xin» («لۋن سين») جاۋاپكەرشٸلٸگٸ شەكتەۋلٸ سەرٸكتەستٸگٸ. حالىقارالىق ساۋدا كومپانيياسى دەگەن مەرتەبەگە يە سەرٸكتەستٸك وبلىس كٶلەمٸندە تٶرت جەر تەلٸمٸن جالعا الىپ وتىر. ولاردىڭ جالپى اۋماعى 14 754 گەكتاردى (ەگٸستٸك جەرلەر – 8 778, ونىڭ ٸشٸندەگٸ 990 گەكتارى – سۋارمالى, 5 943 گەكتارى – جايىلىم) قۇراۋدا. اتالمىش جەرلەر شەتەلدٸكتەرگە اۋداندىق ەكٸمدٸك ارقىلى 2015 جىلى قازٸرگٸ زاڭناما اياسىندا بەرٸلگەن بولاتىن, – دەدٸ باسقارما باسشىسى.
ٶز كەزەگٸندە وبلىستىق جەردٸڭ پايدالانىلۋى مەن قورعالۋىن قاداعالاۋ باسقارماسىنىڭ باسشىسى سەرٸكجان جاقاەۆ سوڭعى تەكسەرٸستەردٸڭ نەتيجەسٸ بويىنشا بەسقاراعاي اۋدانىندا بٸرقاتار زاڭبۇزۋشىلىق تٸركەلگەنٸن حابارلادى. اتاپ ايتقاندا, جوعارىدا اتى اتالعان «Long xin» سەرٸكتەستٸگٸنٸڭ ٶزدەرٸنە سەنٸپ تاپسىرىلعان جەرلەردٸ تيٸمسٸز پايدالانۋ فاكتٸسٸ انىقتالعان.
– تەكسەرٸستەر بارىسىندا جالعا الۋشىلار ەكٸ ۋچاسكەدەگٸ جەردٸ ماقساتسىز پايدالانعانى بەلگٸلٸ بولدى. ناقتىراق ايتساق, جايىلىمعا بەرٸلگەن 4 186 گەكتار جەر جىرتىلعان. سونىمەن قاتار, مەملەكەت يەلٸگٸندەگٸ 88 گەكتار جەردٸ زاڭسىز يەلەنۋ دەرەگٸ انىقتالعان. وسىعان بايلانىستى قازاقستان رەسپۋبليكاسى جەر كودەكسٸنٸڭ 164-1 بابى نەگٸزٸندە ماتەريالدار بەسقاراعاي اۋدانىنىڭ ەكٸمدٸگٸنە جولداندى. جالپى العاندا, «Long xin» سەرٸكتەستٸگٸنە قاتىستى توعىز ەكٸمشٸلٸك ٸس قوزعالىپ, بٸر ميلليون 379 مىڭ تەڭگە كٶلەمٸندە ايىپپۇل سالىندى. بٷگٸندە اتالمىش ايىپپۇل تولىعىمەن ٶتەلدٸ. سونداي-اق, ٷش ايدىڭ ٸشٸندە انىقتالعان زاڭبۇزۋشىلىقتاردى جويۋ جٶنٸندە ۇيعارىمداما جولداندى, – دەدٸ سەرٸكجان جاقاەۆ.
سونىمەن قاتار, جيىندا وبلىسىمىزدىڭ ۇلان جەنە زىريان اۋداندارىندا دا شەتەلدٸك ازاماتتارعا جالعا بەرٸلگەن جەر تەلٸمدەرٸ بار ەكەنٸ بەلگٸلٸ بولدى. دەگەنمەن, اتالمىش جالعا الاۋشىلارعا (ەكەۋٸ دە رەسەي فەدەراتسيياسىنىڭ ازاماتى) قاتىستى ەشقانداي زاڭبۇزۋشىلىق تٸركەلمەپتٸ.
وبلىستىق جەردٸڭ پايدالانىلۋى مەن قورعالۋىن قاداعالاۋ باسقارماسىنىڭ باسشىسى سەرٸكجان جاقاەۆتىڭ مەلٸمەتٸنشە, ٷستٸمٸزدەگٸ جىلى ەلٸمٸزدٸڭ جەر رەسۋرستارىن باسقارۋ كوميتەتٸ جٷرگٸزگەن كەشەندٸ تەكسەرٸستەر بارىسىندا ٷرجار اۋدانىندا بٸرقاتار جەر تەلٸمٸنٸڭ قاجەتتٸ كونكۋرستارسىز بەرٸلگەنٸ دە انىقتالىپتى. دەلٸرەك ايتساق, «بەتۋا», «مەنفاعات» جەنە «ىرعىن» جشس-تەرٸ ەشقانداي كونكۋرس ٶتكٸزبەي-اق, جالپى اۋماعى 87 432 گەكتار جەرگە يە بولعان كٶرٸنەدٸ. 2015 جىلى وبلىستىق باسقارما جٷرگٸزگەن تەكسەرۋ جۇمىستارى كەزٸندە اتالمىش سەرٸكتەستٸكتەرگە بەرٸلگەن جەر تەلٸمدەرٸ ۇزاق ۋاقىت پايدالانىلماي جاتقانى انىقتالعان.
بۇل مەسەلەگە سەلەكتورلىق كەڭەس بارىسىندا وبلىس ەكٸمٸنٸڭ ورىنباسارى دٷيسەنعازى مۋسين ەرەكشە توقتالدى.
– مەملەكەت تاراپىنان ەگٸن ەگٸپ, مال ٶسٸرەمٸن دەۋشٸلەرگە بار جاعداي جاسالۋدا. ەل بيۋدجەتٸنەن كەسٸپكەرلەردٸ قولداۋ ماقساتىنا قوماقتى مٶلشەردە سۋبسيدييا تٶلەنٸپ كەلەدٸ. مٸنە, وسىنداي كٶمەككە قاراماستان اۋدانداردا ەلٸ دە پايدالانىلماي جاتقان جەرلەر جەتەرلٸك. سول سەبەپتٸ بۇدان بىلاي اۋداندار مەن قالالارداعى جەر مەسەلەلەرٸ جٶنٸندەگٸ كوميسسييالار اتالمىش جايتقا جٸتٸ مەن بەرۋٸ كەرەك دەپ سانايمىن. زاڭ بەرٸنە ورتاق, ەشكٸمگە جەڭٸلدٸك جاسالماۋى تيٸس. ال ەندٸ شەتەلدٸكتەرگە جالعا بەرٸلگەن جەرلەرگە قاتىستى مەسەلەگە كەلەتٸن بولساق, بۇل تۇرعىدا انىقتالعان زاڭبۇزۋشىلىقتىڭ بەرٸ جويىلعان, ايىپپۇل تٶلەنٸپ, ٸستەر جابىلعان. سوندىقتان بەزبٸرەۋلەردٸڭ سٶزٸنە ەرٸپ, قاۋەسەت تاراتىپ, ەلدٸ دٷرلٸكتٸرۋدٸڭ ەش نەگٸزٸ جوق. قازٸر جوعارىدا ايتىلعانداي شەتەلدٸك جالعا الۋشىلار تەك بەسقاراعاي, ۇلان جەنە زىريان اۋداندارىندا عانا بار. ٶزگە ٶڭٸرلەردە ونداي شەتەلدٸك جەر پايدالانۋشىلار جوق. ال بار بولسا, بۇل جٶنٸندە بٸزگە ۋاقتىلى حابارلاماي, دەرەكتٸ جاسىرىپ قالۋعا تىرىسقان جەرگٸلٸكتٸ جەردەگٸ بيلٸك ٶكٸلدەرٸ جاۋاپ بەرەتٸن بولادى, – دەگەن وبلىس ەكٸمٸنٸڭ ورىنباسارى, سونىمەن قاتار, جەردٸ ماقساتتى نەمەسە تيٸمسٸز پايدالانعان شەتەلدٸكتەرگە ەندٸ ەشقانداي كەشٸرٸم بولمايتىنىن ەسكەرتتٸ. سونداي-اق, كەڭەستە دٷيسەنعازى مۋسين قارالعان مەسەلەلەرگە قاتىستى باسقارما باسشىلارى مەن اۋدان ەكٸمدەرٸنە تيٸستٸ تاپسىرمالار بەرٸپ, جاقىن ارادا اتقارىلعان جۇمىس قورىتىندىسى بويىنشا وبلىس ەكٸمٸنە ەسەپ بەرەتٸنٸن مەلٸمدەدٸ.
نۇرجان كەنجەۇلى
