ۆەنەسۋەلاداعى ويىن: اقش-تىڭ سىرتقى ساياساتقا تەۋەكەلٸ

فوتو: Getty Images

دونالد ترامپتىڭ ۆەنەسۋەلاداعى ەسكەري وپەراتسيياسى ەلەمدٸك ساياسات پەن اقش-تىڭ حالىقارالىق يميدجٸنە ەلەۋلٸ ەسەر ەتتٸ. سەنبٸ كٷنٸ مار-ا-لاگوداعى باسپاسٶز مەسليحاتىندا ترامپ اقش كٷشتەرٸ كاراكاستا ۆەنەسۋەلا پرەزيدەنتٸ نيكولاس مادۋرو مەن ونىڭ جۇبايىن قولعا تٷسٸرگەنٸن جارييالادى. وسى ورايدا Ult.kz تٸلشٸسٸ «ۆەنەسۋەلاداعى ويىن» تۋرالى ەلەمدٸك باق نە دەپ جاتقانىن انىقتاپ كٶردٸ. الدىمەن ساياسي وقيعانىڭ نەگٸزدەرٸن ساراپتاپ كٶرەيٸك.

اقش پرەزيدەنتٸ دونالد ترامپ ۆەنەسۋەلا اۋماعىنداعى نىساندارعا, سونىڭ ٸشٸندە ەسكەري وبەكتٸلەرگە سوققى بەرۋ تۋرالى بۇيرىق بەردٸ. بۇل تۋرالى امەريكالىق  CBS News حابارلادى.

بۇعان دەيٸن ۆەنەسۋەلا استاناسى كاراكاستا بٸرنەشە جارىلىس تٸركەلگەن. پرەزيدەنت نيكولاس مادۋرو ەلدە تٶتەنشە جاعداي جارييالاپ, اقش شابۋىلىن «يمپەرياليستٸك اگرەسسييا» دەپ اتادى. ول بارلىق لاتىن امەريكاسى ەلدەرٸن بٸرلەسٸپ قارسى تۇرۋعا شاقىردى.

«تەۋەلسٸزدٸك نەمەسە ٶلٸم. وتان, سوتسياليزم نەمەسە ٶلٸم. بٸز جەڭەمٸز», – دەدٸ مادۋرو.

بوليۆارلىق ٷكٸمەت ەل ٸشٸندەگٸ بارلىق كٷشتەردٸ جۇمىلدىرۋ جوسپارىن ٸسكە قوسىپ, حالىقتى سىرتقى شابۋىلعا قارسى بٸرٸگۋگە شاقىردى. ەل اۋماعىندا تٶتەنشە جاعداي ەنگٸزٸلٸپ, قارۋلى كٷرەسكە جەدەل كٶشۋگە دايىندىق جٷرگٸزٸلۋدە.

سونىمەن بٸرگە, مەملەكەتتٸك حاتشى ماركو رۋبيو مەن قورعانىس مينيسترٸ پيت حەگسەتتەن تۇراتىن توپ ەلدٸڭ ساياسي تۇراقتىلىعىن باقىلاۋعا الاتىنىن مەلٸمدەدٸ.

«بٸز ەلدٸ قاۋٸپسٸز, دۇرىس جەنە تەڭگەرٸمدٸ ٶكٸلەتتٸككە كٶشۋ مٷمكٸن بولعانشا باسقارامىز», – دەدٸ ترامپ.

«ەلدٸ باسقارۋ» ۇعىمىنىڭ ناقتى مەنٸ ەزٸرگە بەلگٸسٸز, بٸراق بۇل ۋەدە پرەزيدەنتتٸڭ سىرتقى ساياسات باعىتىن تٷبەگەيلٸ ٶزگەرتۋ ىقتيمالدىعىن كٶرسەتەدٸ.

اقش ۆەنەسۋەلا بولاشاعىن ٶزگەرتتٸ ما?

ترامپ سايلاۋالدى ناۋقانىندا «مەڭگٸلٸك سوعىستارعا» قارسى تۇرۋدى, رەجيمدەردٸ اۋىستىرۋعا قارسىلىق كٶرسەتۋدٸ جەنە «امەريكا بٸرٸنشٸ» ساياساتىن جٷرگٸزۋدٸ ۋەدە ەتكەن. دەگەنمەن ۆەنەسۋەلاداعى وپەراتسييا پرەزيدەنتتٸڭ ساياساتىندا ايتارلىقتاي بەتبۇرىس ەكەنٸن كٶرسەتتٸ.

بۇرىنعى شابۋىلدار: سيرييا, نيگەرييا, يران, كاريب تەڭٸزٸندەگٸ ەسٸرتكٸ تاسىمالى, يەمەن مەن سومالي.


ۆەنەسۋەلاداعى ەرەكشەلٸگٸ: ەلدٸ ەكونوميكالىق كٷيزەلٸستەن شىعارۋ, ساياسي تۇراقتىلىقتى قالپىنا كەلتٸرۋ جەنە ايماقتىق قاۋٸپسٸزدٸكتٸ ساقتاۋ.


ترامپ «ۆەنەسۋەلانى قايتادان ۇلى ەتۋ» ارقىلى MAGA (Make America Great Again) ۇرانىن ايماقتىق دەڭگەيدە ٸسكە اسىرۋعا ۇمتىلىپ جاتىر.

اقش ٸشٸندەگٸ رەاكتسييالار

پرەزيدەنتتٸڭ ەرەكەتتەرٸ امەريكاندىق ساياساتكەرلەر اراسىندا قاراما-قايشى پٸكٸر تۋدىردى:

رەسپۋبليكالىقتار: كەيبٸرٸ وپەراتسييانى قولداپ, ونى «شەشٸمدٸ جەنە اقتالعان» دەپ باعالادى. ٶكٸلدەر پالاتاسىنىڭ سپيكەرٸ مايك دجونسون «قىلمىستىق رەجيمگە قارسى ەسكەري ەرەكەت» دەپ اتادى.


ماردجوري تەيلور گرين: ترامپتىڭ شەتەلدٸك اگرەسسيياسىن سىنعا الىپ, MAGA جاقتاۋشىلارىنىڭ سەنٸمٸن سىنعا ۇشىراتقانىن اتاپ ٶتتٸ.


دەموكراتتار: اقش باسقا ەلدەردٸ باسقارماۋى تيٸس ەكەنٸن, شەكسٸز سوعىستاردان اۋلاق بولۋ قاجەتتٸگٸن جەتكٸزدٸ. سەناتور برايان شاتس: «بٸز رەجيمدەردٸ اۋىستىرۋ ميسسييالارىنىڭ امەريكالىقتارعا اپاتتى سالدار ەكەلەتٸنٸن ٷيرەنۋٸمٸز كەرەك» دەدٸ. 

ستراتەگييالىق مەنٸ جەنە ماقساتتارى

ترامپ ۆەنەسۋەلاداعى وپەراتسييانى «امەريكا بٸرٸنشٸ» ساياساتى اياسىنداعى باسىمدىقتاردى ٸسكە اسىرۋ دەپ سيپاتتادى:

ايماقتىق قاۋٸپسٸزدٸكتٸ ساقتاۋ;
تۇراقتى مۇناي جەتكٸزٸلٸمٸن قامتاماسىز ەتۋ;
اقش ۇلتتىق قاۋٸپسٸزدٸگٸ ٷشٸن ماڭىزدى رەسۋرستاردى قورعاۋ.

پرەزيدەنتتٸڭ ايتۋىنشا, ۆەنەسۋەلاداعى ەرەكەتتەر «باتىس جارتىشارداعى امەريكالىق ٷستەمدٸككە ەشقاشان سۇراق قويىلمايتىنىن» كٶرسەتەدٸ. دونالد ترامپ XIX عاسىرداعى مونرو دوكتريناسىن قايتا قاراپ, ونى «دونرو دوكتريناسى» دەپ اتادى.

حالىقارالىق رەاكتسييا

الايدا وپەراتسييا حالىقارالىق الاڭدا الاڭداۋشىلىق تۋدىردى:  قىتاي: ەرەكەتتٸ «قاۋٸپسٸز مەملەكەتكە ابايسىز شابۋىل» دەپ باعالادى. رەسەي مەن تايۆان مەسەلەسٸ: كەيبٸر ساراپشىلار اقش ەرەكەتٸن وسى ەلدەر ٷشٸن قولايلى كەيٸپتە پايدالانا الادى دەپ ەسەپتەيدٸ.

دەموكراتتار, كەرٸسٸنشە, اقش-تىڭ باسقا ەلدەردٸ باسقارماۋى كەرەگٸن, شەكسٸز سوعىستاردان اۋلاق بولۋ قاجەتتٸگٸن ايتتى. كونگرەسس مٷشەسٸ حاكيم دجەففريس ترامپتىڭ كونگرەسسپەن كەڭەسپەگەنٸن سىناپ, پرەزيدەنتتٸڭ كونستيتۋتسييا بويىنشا زاڭدى ساقتاۋ مٸندەتٸن ەسكە سالدى.

وپەراتسييانىڭ نەتيجەلەرٸ مەن كەلەشەگٸ

اقش ۆەنەسۋەلاداعى وپەراتسيياسى كەزٸندە امەريكاندىقتار اراسىندا شىعىن تٸركەلمەدٸ, ەسكەري تەحنيكاعا دا از زالال كەلدٸ. پرەزيدەنت دونالد ترامپ بۇل ەرەكەتتٸ «قۇپييا شابۋىل» دەپ سيپاتتاپ, ونى «اقش ەسكەري قۋاتى مەن قابٸلەتتٸلٸگٸنٸڭ ەڭ تاڭقالارلىق, تيٸمدٸ كٶرٸنٸستەرٸنٸڭ بٸرٸ» دەپ اتادى.

ەندٸ ترامپ ٶز پرەزيدەنتتٸگٸن تەۋەكەلگە تٸگٸپ, اقش-تىڭ ۆەنەسۋەلانى باسقارۋ جەنە قالپىنا كەلتٸرۋ مٸندەتٸن ٶز موينىنا الاتىنىن مەلٸمدەدٸ. دەگەنمەن ناقتى مەحانيزمدەر ەزٸرگە بەلگٸسٸز. پرەزيدەنت پەن ونىڭ كومانداسى ونجىلدىقتار بويى حاوس كٷيٸندە تۇرعان ەلدٸ نىعايتىپ, ايماقتىق تۇراقتىلىقتى قامتاماسىز ەتۋٸ تيٸس. بۇل ايماق ترامپتىڭ سىرتقى ساياسات جوسپارلارى ٷشٸن ماڭىزدى سىناق بولىپ وتىر. ترامپتى بۇرىن قولداعان كونگرەسس مٷشەسٸ ماردجوري تەيلور گرين پرەزيدەنتتٸڭ ەرەكەتتەرٸن سىنادى. ٶتكەن جىلدىڭ سوڭىندا ول ترامپپەن اشىق جانجالعا بارىپ, قاراما-قايشىلىق تۋدىرعان ەدٸ.

«امەريكالىقتاردىڭ شەكسٸز ەسكەري اگرەسسيياعا جەنە شەتەلدٸك سوعىستارعا قارسىلىعى نەگٸزدٸ, ٶيتكەنٸ بٸز وسى ٷشٸن تٶلەيمٸز, ال ەكٸ پارتييا – رەسپۋبليكالىقتار مەن دەموكراتتار  ۆاشينگتوننىڭ ەسكەري ماشينالارىن قارجىلاندىرىپ, ۇستاپ تۇرادى», – دەپ جازدى ول ەلەۋمەتتٸك جەلٸدە.

بۇل پٸكٸر ترامپتىڭ وپەراتسييالارى مەن اقش سىرتقى ساياساتىنىڭ باعىتىنا قاتىستى حالىقتاعى الاڭداۋشىلىقتى كٶرسەتەدٸ.

حالىقارالىق قۇقىققا سىن جەنە ەلەمدٸك رەاكتسييا

اقش-تىڭ ۆەنەسۋەلا پرەزيدەنتٸ نيكولاس مادۋرونى قولعا الۋى مەن ەسكەري وپەراتسيياسى ەلەمدٸك ديپلوماتييالىق رەزونانس تۋدىردى. ەلەمدٸك باق بۇل ەرەكەتتٸ «حالىقارالىق قۇقىقتى بۇزۋ», «قۇقىقتىق تىيىمداردى جويۋ» جەنە «مۇناي رەسۋرستارىن باسىپ الۋ ارقىلى فاشيستٸك اكت» دەپ سيپاتتاپ وتىر. ساراپشىلار ازاماتتىق سوعىس قاۋپٸن جەنە اقش پەن لاتىن امەريكاسىنا بوسقىندار اعىلۋىن ەسكەرتۋدە.

The Washington Post «وپەراتسييا ايماقتاعى قاۋٸپسٸزدٸك ديناميكاسىن تٷبەگەيلٸ ٶزگەرتەدٸ, اقش ەسكەري كٷشٸنٸڭ ناقتى قاۋٸپ ەكەنٸن كٶرسەتتٸ» دەپ جازسا, The New York Times «ۆەنەسۋەلا وپەراتسيياسى ترامپتىڭ جاڭا يمپەرياليستٸك ساياساتىنىڭ العاشقى كٶرٸنٸسٸ, اقش-تىڭ ەلەمدەگٸ ورنىن زاڭسىز جەنە قاۋٸپتٸ تٷردە قاراستىرۋىن كٶرسەتەدٸ» دەپ جازدى. ال El Universal «ۆەنەسۋەلاعا ارالاسۋ گۋمانيتارلىق داعدارىس قاۋپٸن ارتتىرادى, ميلليونداعان بوسقىندار لاتىن امەريكاسى مەن اقش-قا كەتۋٸ مٷمكٸن» دەپ بولجادى.

ەلەمدٸك ساراپشىلار ترامپتىڭ ەرەكەتتەرٸن حالىقارالىق قۇقىق نورمالارىنا قارسى دەپ باعالادى. ترامپ وپەراتسييانى «امەريكا بٸرٸنشٸ» ساياساتى اياسىندا ورىنداعانىن, ۆەنەسۋەلانىڭ مۇناي قورىنا قول جەتكٸزۋ ماقساتىندا جاسالعانىن اشىق ايتتى. الايدا كٶپتەگەن حالىقارالىق جەنە ٸشكٸ ساياسات ساراپشىلارى بۇل ەرەكەتتٸ زاڭسىز جەنە قاۋٸپتٸ دەپ سانايدى.