داڭقتى ماحاببات داستانىنىڭ جەلٸسٸمەن دٷنيەگە كەلگەن «قىز جٸبەك» كينوفيلمٸنٸڭ مەرەيتويى تۇڭعىش رەت جٸبەكتٸڭ تاريحي وتانى – اق جايىقتا ٶتتٸ. ەيگٸلٸ فيلمدە باستى كەيٸپكەرلەردٸ سومداعان كسرو حالىق ەرتٸسٸ, مەملەكەتتٸك سىيلىقتىڭ يەگەرٸ اسانەلٸ ەشٸموۆ, قازاقستاننىڭ حالىق ەرتٸسٸ, «پاراسات» وردەنٸنٸڭ يەگەرٸ قۇمان تاستانبەكوۆ پەن قازاقستاننىڭ ەڭبەك سٸڭٸرگەن ەرتٸسٸ, «قۇرمەت» وردەنٸنٸڭ يەگەرٸ مەرۋەرت ٶتەكەشەۆا اتىراۋ ٶڭٸرٸنە كەلٸپ, جۇرتشىلىقپەن كەزدەسۋ ٶتكٸزدٸ.
جىلى شىرايلى جٷزدەسۋگە وبلىس ەكٸمٸ نۇرلان نوعاەۆ قاتىسىپ, مەرتەبەلٸ مەيماندارعا قازاقى دەستٷرگە ساي يىقتارىنا شاپان جاپتى.
- جۋىردا اتىراۋدا ٶتكەن اقىندار ايتىسىندا اسانەلٸ اعاما ۇلى دالانىڭ داستانىنان نەگٸز العان «قىز جٸبەك» فيلمٸنٸڭ ەكرانعا شىققانىنا 45 جىل تولاتىندىعىن ايتىپ, مەرەيتويدى ٶتكٸزۋگە ۇسىنىس جاساعان ەدٸم. اسانەلٸ اعام باستاپ, قۇمان اعا مەن مەرۋەرت اپا قابىل الدى.
قازاق حالقىن ەلەمگە تانىتۋعا ٷلەس قوسقان «قىز جٸبەك» فيلمٸنٸڭ جەلٸسٸندە تاريحىمىز كٶرٸنٸس تابادى. سول دەۋٸردەگٸ باتاگٶي اتا-بابالارىمىز, حاس باتىرلار, ٶتكٸر تٸلدٸ شەشەندەر مەن بيلەردٸ دەرٸپتەيدٸ. ٷلكەن مەن كٸشٸنٸڭ قۇرمەتٸ, جاستاردىڭ اراسىنداعى سەزٸم دە كٶرٸنٸس تابادى. ونىڭ ٸشٸندە ادالدىق تا, تەرتٸپ تە بار. قازٸرگٸدەي جاھاندانۋ زامانىندا ۇلتتىق رۋحتى كٶتەرۋگە وسى «قىز جٸبەك» داستانى جەنە ونىڭ جەلٸسٸ بويىنشا تٷسٸرٸلگەن كينوفيلم ٷلەس قوسادى. ٶيتكەنٸ, كينودا قازاقتىڭ دارقان دالاسىن, حالقىنىڭ كٶرەگەندٸگٸن, سەنٸ مەن سالتاناتى كەلٸسكەن تۇرمىس كەشكەندٸگٸن كٶرسەتەدٸ. سوندىقتان, جىلدار ٶتە كەلە فيلم بيٸكتەي بەرەدٸ. ەلدٸڭ ەل بولۋىنا, حالىقتىڭ ساقتالۋىنا, ۇرپاقتار ساباقتاستىعىنىڭ جالعاسۋىنا زور سەپتٸگٸن تيگٸزەدٸ, - دەگەن نۇرلان اسقارۇلى تۋىندىنى شىعارۋدا ەسەلٸ ەڭبەك سٸڭٸرگەن شىعارماشىل ۇجىمعا ريزاشىلىعىن بٸلدٸردٸ.
كەش قوناقتارى شارا بارىسىندا «قىز جٸبەك» فيلمٸنٸڭ شىعۋ تاريحى تۋرالى سىر شەرتتٸ. كەڭەس دەۋٸرٸندە مۇنداي تۋىندىنىڭ جارىق كٶرۋٸنە كەدەرگٸلەر از بولعان جوق. قازاق ەلٸنٸڭ سول كەزدەگٸ باسشىسى دٸنمۇحامەد قوناەۆتىڭ قولداۋىمەن, مەملەكەت جەنە قوعام قايراتكەرٸ ٸليياس وماروۆ, كومپوزيتور نۇرعيسا تٸلەنديەۆتەي بەلگٸلٸ تۇلعالاردىڭ ۇسىنىسىمەن قولعا الىنعان فيلمنٸڭ ويداعىداي شىعۋى ٷشٸن رەجيسسەرٸ سۇلتان قوجىقوۆ, سۋرەتشٸسٸ گٷلفايرۋز ىسمايلوۆامەن بٸرگە بارلىق ەرتٸستەر تاباندى ەڭبەك ەتتٸ. مەرۋەرت ٶتەكەشەۆانىڭ ەسكە العانىنداي, سول كەزدە ونىنشى سىنىپتى جاڭا عانا بٸتٸرگەن جاس اكتريسا فاريدا شەرٸپوۆا, ىدىرىس نوعايباەۆ, ەنۋاربەك مولدابەكوۆ, اسانەلٸ ەشٸموۆ سىندى ەرٸپتەستەرٸنەن كٶپ نەرسە ٷيرەنگەن.
سونداي-اق, ول ٶنەرٸنە قۇرمەت كٶرسەتٸپ, ٷلكەن توي جاساعان اتىراۋ وبلىسى ەكٸمدٸگٸنە, ۇيىمداستىرۋ جۇمىسىن جوعارى كەسٸبي دەڭگەيدە الىپ شىققان وبلىستىق مەدەنيەت, مۇراعاتتار جەنە قۇجاتتاما باسقارماسىنىڭ باسشىلىعىنا العىس ايتتى. «مەن ەڭ باقىتتى جانمىن. ٶيتكەنٸ, ٶمٸر جولىمدى ون جەتٸ جاسىمدا ٷلكەن فورماتتاعى كينودان باستادىم. ەندٸ عانا ٶنەردٸڭ داڭعىل جولىنا تٷسكەن جاس قىزدارعا ايتارىم, ەش قيىندىققا مويىماي, بەرٸن جەڭۋگە تىرىسىڭدار. ٶزدەرٸڭٸزگە دەگەن سەنٸم عانا جەتٸستٸككە جەتەلەيدٸ», - دەيدٸ مەرۋەرت اپاي.
كەزدەسۋ بارىسىندا ٶزٸن اتىراۋ جۇرتىنا كٷيەۋ بالا رەتٸندە تانىستىرعان قۇمان تاستانبەكوۆ باسىن يٸپ, سەلەمٸن جولدادى. ساحنادا مەڭگٸلٸك ماحاببات ايعاعىنداي مۇحتار شاحانوۆتىڭ «ماحاببات جىرى» ەنٸن تامىلجىتا ورىنداپ بەردٸ.
قازاقستاننىڭ حالىق ەرتٸسٸ, مەملەكەتتٸك سىيلىقتىڭ لاۋرەاتى, اڭىزعا اينالعان تۇعىرلى تۇلعا اسانەلٸ ەشٸموۆ تولعانىسىن ەسەرلٸ ەڭگٸمەمەن جالعادى.
- بٷگٸن جەرلەستەرٸمنٸڭ الدىندا قوبالجىپ تۇرمىن. ادام جوعارى دەرەجەگە جەتكەندە دە قۋانىشتان قوبالجيدى ەكەن. سٸزدەردٸڭ بٸزگە دەگەن ىقىلاستارىڭىز مەرەيٸمٸزدٸ ودان ەرٸ ٷستەم ەتتٸ. العىستان باسقا ايتارىم جوق. وسىدان قىرىق بەس جىل بۇرىن فيلمگە تٷسەتٸن بەس جٷزگە جۋىق قىز ٶز باعىن سىناپ كٶرگەن ەدٸ. سولاردىڭ ٸشٸنەن الدارىڭىزدا تۇرعان مەرۋەرت قىز لايىق دەپ تانىلدى. ونىڭ تەڭٸ تٶلەگەن, بەكەجاننىڭ دا سول عاسىرعا لايىق تٷرٸ مەن بەت-پٸشٸنٸنە قاراي ەرتٸستەر شىقتى. ەسٸرەسە, فيلمدەگٸ قىزدار العاشىندا اتقا وتىرۋدى بٸلمەيتٸن ەدٸ. ولاردى يپپودرومعا اپارىپ ٷيرەتتٸك. كەيٸن كينودا مەرۋەرت اتقا ەمٸن-ەركٸن وتىراتىنداي بولدى. تٸپتٸ, ەكٸ قولىن جٸبەرٸپ شاباتىنداي جاعدايعا جەتتٸ. كينو ٷش جىل بويىنا تٷسٸرٸلدٸ. سول شىعارماشىل توپتىڭ ٸشٸنەن بٷگٸنگٸ كٷنگە جەتكەن ٷشەۋمٸز عانا قالدىق. فيلمنٸڭ تٷسٸرٸلۋٸنە ەڭبەك سٸڭٸرگەن ۇلى تۇلعالار بٷگٸندە ارامىزدا جوق. بٸراق, ەسٸمدەرٸ مەڭگٸگە جازىلىپ قالدى. كٷنٸ ەرتەڭ ولاردى ۇرپاق تانيدى, - دەپ سول كەزدٸ ەسكە الدى.
اسانەلٸ ەشٸموۆ بۇل فيلممەن فرانتسييادا بولعانىن ەڭگٸمەلەدٸ. ايتۋىنشا, فرانتسۋزداردىڭ سالتى سولاي, كينوعا كٸرٸپ-شىعىپ جٷرٸپ قاراي بەرەدٸ ەكەن. ولاردا بٸزدەگٸدەي باي حالىق اۋىز ەدەبيەتٸ جوق, تٷسٸنبەي, سالعىلاسا باستادى. سودان كەيٸن, دەستٷرٸمٸزدەن حابارى بار, بٸرەۋٸ شىعىپ, قازاق ەرتٸستەرٸمەن سٶيلەسٸپتٸ. «سوندا قالاي, ٶزٸنٸڭ سٷيگەنٸ تٶلەگەن بولدى ما? وعان قاراعاندا بەكەجان جاقسى ەدٸ» دەگەن پٸكٸرلەر ايتىلا باستاعان. سوڭىندا, فرانتسۋزدار قازاقتىڭ مەدەنيەتٸنە, ادامگەرشٸلٸگٸنە تاڭدانىسپەن قاراعان ەدٸ. مٸنە, كينو حالىقپەن حالىقتى جاقىنداستىرادى. بۇل وقيعانىڭ بولعانىنا دا قىرىق جىلدان استام ۋاقىت ٶتٸپتٸ. قىزىعى سول, فيلمدەگٸ تٶلەگەن مەن قىز جٸبەك شىنايى ٶمٸردە دە قوسىلدى.
راسىندا, كينو مەرەكەسٸ بۇرىنعى تويلاردان ەرەكشە ٶتتٸ دەۋگە نەگٸز بار. جەرگٸلٸكتٸ ەرتٸستەر مەن ٶنەرپازدار كينونىڭ ەكرانداعى نۇسقاسىن سول كٷيٸ بايانداي وتىرىپ, جايىقتان ٶتكەن تۇلعالاردىڭ دا بەينەسٸن سومدادى. سوناۋ اسان قايعى مەن قازتۋعان, ماحامبەت, شالكيٸز بابامىزدىڭ رۋحتى جىرلارى كەشتە كٷمبٸرلەدٸ. ودان كەيٸنگٸ تۇتاس كومپوزيتسييادا قىز جٸبەك پەن تٶلەگەننٸڭ ماحابباتىن, باقىتتى ٶمٸر كٶرٸنٸستەرٸن ايشىقتادى. ون بٸر كٶشتٸڭ ٸشٸندەگٸ قىرىق قىزدىڭ اراسىنان جٸبەگٸن ٸزدەگەن تٶلەگەن, ونىڭ قۇربىلارى, بەرٸ-بەرٸ ساحنادا ٷيلەسٸم تاپتى. قىز جٸبەكتٸڭ اققۋلار قونعان كٶلدە التىن قايىعىمەن سەرۋەندەۋٸ سارايشىقتا اڭىزعا اينالعان سٷيٸمبيكەنٸ دە كٶز الدىمىزعا ەكەلدٸ. رەجيسسەرلەردٸڭ ۇيعارىمى بويىنشا, قايىق ەپ-سەتتە كٷيمەگە اينالدى. بۇل كەزدە سەنٸ جاراسقان كٶشكە ەرگەن قىز-جٸگٸتتەر كٷلكٸسٸ مەن ويىنى, ەنٸ بەرٸلدٸ.
«قىز جٸبەك» جىرىنىڭ ەۋەلگٸ باستاۋىندا شىنايىلىق جاتىر. اڭىز ەمەس, تاريحي وقيعا, كەيٸپكەرلەرٸ – ٶمٸردە, وسى بٸزدٸڭ جايىق ٶڭٸرٸندە بولعان ادامدار. جىردىڭ نەگٸزگٸ كەيٸپكەرلەرٸ – تٶلەگەن مەن جٸبەك, بٸرٸن-بٸرٸ شىن سٷيگەن عاشىقتار, بٸراق, ەكە باتاسىنان اتتاپ كەتكەن تٶلەگەننٸڭ قازاسى مەن جٸبەكتٸڭ قايعىلى تاعدىرى تالاي جانارلارعا جاس ٷيٸرٸلتپەي قويمايدى. بۇل – ماحابباتقا سوعىلعان ەڭسەلٸ رۋحاني ەسكەرتكٸش.
قويىلىمنىڭ سوڭىندا قوس عاشىق تۇعىرعا ەنەدٸ. بۇل تۇعىردى كٶپشٸلٸك قىز جٸبەك پەن تٶلەگەننٸڭ ەسكەرتكٸشٸ رەتٸندە قابىلدادى. راسىندا, قوس عاشىققا ارنالىپ ەستەلٸك قويىلعانى دۇرىس. جاستار جيٸ باراتىن مۇنداي قاستەرلٸ ورىن جايىقتا بولسا, ارتىق ەتپەيدٸ.
نۇرگٷل ىسماعۇلوۆا
ۇلت پورتالى
سۋرەتتەردٸ تٷسٸرگەن: ەرلان التىباەۆ
